Advertentie

‘Israël is te machtig om vrede te sluiten met de Palestijnen'

Palestijnse jongens spelen voetbal op het strand van Gaza-Stad, op dinsdag 5 augustus. ©EPA

Israël en Hamas hebben de pauzeknop in hun conflict ingedrukt. Maar dat betekent niet dat vrede nabij is. ‘Israël is te machtig om een vredesdeal te sluiten.’

Voor het eerst in twee weken konden de bewoners van de Gazastrook gisteren buitenkomen zonder een Israëlische soldaat tegen het lijf te lopen. ’s Ochtends hadden de Israëli’s zich teruggetrokken uit het Palestijnse gebied. Die terugtocht viel samen met de inwerkingtreding van een bestand van 72 uur.

In het ideale scenario vormt dat staakt-het-vuren de eerste stap naar overleg over een meer duurzaam akkoord dat een eind moet maken aan een conflict dat op 8 juli losbarstte. Sindsdien voerde Israël 4.760 luchtbombardementen uit op Gaza als represaille voor de 3.370 raketten die Hamas op de Joodse staat afvuurde. De strijdkrachten pretenderen ook 32 tunnels, waarlangs Hamas wapens de Gazastrook binnen zou smokkelen, te hebben vernietigd.

De menselijke tol na een maand vijandelijkheden tussen Israël en Hamas is zwaar. Zeker 1.867 Palestijnen, het leeuwendeel burgers, lieten het leven. Aan Israëlische zijde sneuvelden 63 soldaten en vier burgers.

De inwoners van Gaza en Israël snakten al een hele tijd naar een adempauze in de gevechten. Maar de afgelopen weken zwegen de wapens nooit lang. Waarom lijkt het nu wel te lukken? ‘Omdat een staakt-het-vuren beide partijen goed uitkwam’, zegt Bertus Hendriks, Midden-Oostenexpert bij het Nederlandse instituut Clingendael.

Welke feiten gaven de doorslag?
Bertus Hendriks: ‘Hamas heeft de afgelopen weken enorme klappen geïncasseerd. En de bevolking van Gaza nog meer. Israël was dan weer onder zware druk komen te staan na de misstap die het beging met de bombardementen op scholen van de Verenigde Naties in Gaza. Vooral de scherpe kritiek van de Verenigde Staten op die acties vormden een indicatie dat Israël in sneltempo steun aan het verliezen was. Het land had dan ook twee opties: zich daar niets van aantrekken en gewoon doorgaan óf de overwinning uitroepen en zich terugtrekken.’

Dit tijdelijke bestand moet de weg effenen voor overleg over een duurzamer akkoord. Hoe groot is de slaagkans?

Hendriks: ‘De kans op succes is groter dan enkele weken geleden, toen Egypte met een voorstel voor een duurzaam staakt-het-vuren uitpakte. Met dat plan werd een dictaat opgelegd aan Hamas. Met de eisen van de Palestijnse beweging om de economische blokkade van Gaza op te heffen - en de Palestijnen de kans te geven een normaal leven te leiden - werd toen geen rekening gehouden.’

‘Hamas zal - gesteund door de Palestijnse Autoriteit - die eis ongetwijfeld opnieuw op tafel leggen. Maar zelfs al verplicht een eventueel akkoord Israël de blokkade op te heffen, dan is dat nog geen garantie dat dat ook effectief gebeurt. In het bestand dat Hamas en Israël in 2012 sloten, stond die verplichting ook. Israël gaf er nooit gevolg aan.’

‘Israël zal tijdens overleg zeker de demilitarisering van Hamas eisen. Het land is immers geschrokken van het aantal tunnels dat Hamas in Gaza had. De kans op zo’n demilitarisering lijkt me klein.’

‘De meest waarschijnlijke oplossing bestaat erin dat de Palestijnse Autoriteit opnieuw een rol gaat spelen in de Gazastrook en er de orde poogt te handhaven. Maar een gemakkelijk te verkopen plan is dat zeker niet. Want de Palestijnse Autoriteit zou er dan neerstrijken in de voetsporen van de Israëlische tanks. Het zou erop lijken dat die de weg bereid hebben voor de Autoriteit.’

Valt een deal met Hamas te verkopen in Israël? Een groot deel van de bevolking is voor de vernietiging van Hamas.
Hendriks: ‘Zover zal de Israëlische premier, Benjamin Netanyahu, nooit gaan. Hij was al geen voorstander van een grondoffensief in Gaza. Hij had gehoopt Hamas met bombardementen op de knieën te krijgen. Om na een kort luchtoffensief terug te keren naar het principe ‘rust in Israël’ in ruil voor ‘rust in Gaza’. Maar ‘rust in Gaza’ komt neer op de rust van een kerkhof. De redenering bij Hamas is duidelijk: ‘We worden sowieso langzaam gewurgd. Als we toch moeten sterven, gaan we beter strijdend ten onder.’’

‘Netanyahu heeft zijn legertop wel laten uitzoeken of de vernietiging van Hamas een realistische optie is. Volgens de strijdkrachten kan dat doel bereikt worden na een offensief van twee weken, gevolgd door een periode van een jaar waarin alles opgekuist wordt. Maar dat zou betekenen dat het Israëlische leger zich waagt aan een stadsguerrillaoorlog. De Israëlische troepen dreigen dan weg te zinken in een moeras want de structuren van Hamas zijn, ondanks de oorlog van de afgelopen maand, nog intact.’

Had de internationale gemeenschap de afgelopen weken meer kunnen doen?
Hendriks: ‘Ze had zeker meer moeten doen. Het is de derde keer in korte tijd dat Israël en Hamas in een gewapend conflict verzeild raken. Ook nu wezen verschillende westerse leiders bij het begin van de vijandelijkheden op het recht van Israël om zich te verdedigen. Maar ze lieten na te benadrukken dat ook de oorzaken van het Palestijnse verzet aangepakt moeten worden.’

‘Sinds de vorige Israëlische operatie in de Gazastrook, in 2012, is niets veranderd aan het beleg van dat gebied. De afgelopen maanden verhoogden verschillende gebeurtenissen de druk op Hamas om in het verzet te gaan tegen Israël. In april doodde Israël een leider van de Islamitische Jihad. Daarna schoof Israël Hamas de schuld in de schoenen voor de moord op drie Joodse studenten, ook al droeg het land nooit bewijzen aan voor die beschuldiging. Bovendien pakten de Israëli’s op de Westelijke Jordaanoever 500 Hamas-leden op. De druk op Hamas om zijn naam (Hamas betekent ‘beweging van het islamitische verzet’, red.) eer aan te doen, nam dan ook toe. Het kreeg hier en daar zelfs het verwijt, net als de Palestijnse Autoriteit op de Westelijke Jordaanoever, enkel de politieagent van Israël te zijn.’

Denkt u dat een definitieve oplossing van het Israëlisch-Palestijns conflict mogelijk is met de huidige politici? Of is het wachten op een nieuwe generatie?
Hendriks: ‘De vraag is of we mogen verwachten dat een nieuwe generatie politici minder radicaal zal zijn dan de huidige. Van alle mensen in de Gazastrook is de helft jonger dan 18 jaar. Dat betekent dat zij in 2006 nog niet konden stemmen voor Hamas. Die jongeren hebben nooit wat anders gekend dan oorlog.’

‘Door het voortdurende leed dat de inwoners van Gaza aangedaan wordt, is de verbittering bij die jongeren erg groot. Dat leed in Gaza is nog veel groter dan wat wij hier op tv te zien krijgen. Want dat zijn gekuiste beelden. De verbittering bij de jongeren lijkt me een vruchtbare voedingsbodem voor een verdere radicalisering.’

‘Ik denk dat ik het niet meer zal meemaken dat Israël en de Palestijnen definitief vrede sluiten. Veel hangt af van de internationale gemeenschap. De VS huldigen al jaren de mantra dat niemand de vrede meer kan willen dan de partijen zelf. Met andere woorden: ze moeten het onder elkaar maar uitzoeken. Maar het is een strijd tussen een olifant en een muis. De olifant verplettert de muis dan nog bijna door zijn nederzettingenbeleid en zijn troepensterkte.’

Vallen er lessen te trekken uit het verleden?
Hendriks: ‘Het vredesproces van de afgelopen decennia - dat meer proces dan vrede geweest is - heeft één ding geleerd: zolang Israël zo’n overweldigend overwicht heeft, is een definitieve oplossing niet realistisch.’

‘Israël beheerst het conflict al jaren. Het land heeft het nooit zo rustig gehad. De raketaanvallen van Hamas hebben natuurlijk een psychologische impact op de Israëlische bevolking. En ook al missen die projectielen grotendeels doel, die dreiging mag aangepakt worden. Maar al bij al is het mogelijk een perfect leven te leiden in Israël. De Israëli’s merken in het dagelijkse leven niet dat ze een bezettingsmacht zijn. Tijdens het Oslovredesproces in de jaren 90 van de vorige eeuw maakte Shimon Peres een terechte opmerking: ‘Wij onderhandelen met onszelf, want de Palestijnen hebben niets om een vuist te maken.’ Dat is nog zo.’

‘De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, John Kerry, deed het afgelopen jaar inspanningen om het vredesproces nieuw leven in te blazen. Maar zijn missie was gedoemd te mislukken. Kerry was een ‘lone wolf’, omdat zijn president, Barack Obama, het vredesproces enkel lippendienst bewees en nooit politiek kapitaal inzette op het dossier.’

‘Als uit decennia van vredesonderhandelingen één les te trekken valt, is het dat Israël tegen zichzelf beschermd moet worden. Het land is gewoon te machtig. De kolonistenlobby bepaalt er te veel de agenda. Daardoor is een deal moeilijk bereikbaar.’

Beïnvloeden de vele brandhaarden in het Midden-Oosten een oplossing voor het Israëlisch-Palestijns conflict?
Hendriks: ‘Terwijl in Gaza een oorlog woedde, stierven in Syrië de mensen in nog grotere getalen, maar daar was nog amper aandacht voor. En ook in Irak spelen zich verschrikkelijke taferelen af.’

‘Een ding staat vast: de chaos in de Arabische wereld benadeelt de Palestijnen. Door de vele problemen in de regio slaagt de Arabische wereld er niet in een tegengeluid te laten horen en druk uit te oefenen op de internationale gemeenschap om een doorbraak te forceren.’

‘Er bestaat bovendien een feitelijke alliantie tussen Israël, Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Egypte. Voorlopig geeft Qatar nog steun aan Hamas. Maar dat land staat onder zeer grote druk van machtige buur Saudi-Arabië om van kamp te wisselen.’

‘Vooral Egypte is een enorme tegenstander voor Hamas. Want in de ogen van de Egyptische president Abdel Fatah al-Sisi is Hamas niet meer dan de Palestijnse variant van de door hem gehate Moslimbroederschap. En laat het nu net onder Egyptische auspiciën zijn dat een duurzaam bestand onderhandeld moet worden.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud