analyse

‘Maximale druk' op Iran dreigt averechts te werken

In Iran kwamen de mensen vrijdag op straat met afbeeldingen van generaal Qasem Soleimani. ©AFP

Met de eliminatie van generaal Qasem Soleimani hebben de VS het Iraanse regime andermaal een zware klap toegediend. De vraag is of de expansiedrift van Teheran daarmee kleiner wordt.

Alsof Iran de Verenigde Staten in een klap zou beroven van hun directeur van de inlichtingendienst CIA, de opperbevelhebber van het leger en de minister van Buitenlandse Zaken. Zo omschreef een analist vrijdag de eliminatie van Qasem Soleimani door een Amerikaanse droneaanval op de luchthaven van de Iraakse hoofdstad Bagdad. Het zegt iets over de mythische status die de 62-jarige Iraanse generaal bij vriend en vijand had verworven.

Al ruim twee decennia stond Soleimani aan het hoofd van de Quds, in de elite-eenheid van de Revolutionaire Garde bevoegd voor buitenlandse inlichtingen- en militaire operaties. In die hoedanigheid was Soleimani de machtige architect van de uitgedeinde Iraanse invloedsfeer in het Midden-Oosten.

Bevel Trump

De aanval werd bevolen door de Amerikaanse president Donald Trump. Soleimani ‘was actief plannen aan het smeden die elk moment tientallen, zelfs honderden Amerikanen in gevaar zouden brengen’, legitimeerde minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo de aanval. ‘Dit was bedoeld om toekomstige Iraanse aanvallen af te schrikken’, verduidelijkte het Pentagon.

Wij brengen doorgaans geen buitenlandse politieke operatoren om het leven omdat zulke acties niet minder, maar meer Amerikanen doden.
chris murphy
democratisch senator

Trump liet zich in gelijkaardige bewoordingen uit. 'Generaal Soleimani was duistere aanvallen tegen Amerikanen in het Midden-Oosten aan het beramen. We gingen afgelopen nacht over tot de actie om een oorlog te voorkomen. We ondernamen geen actie om een oorlog te beginnen', klonk het vanop zijn resort in Mar-a-Lago in Florida. De vrees bestaat dat net het tegendeel realiteit zal worden.

De dood van Soleimani vormt een enorme escalatie van de Iraans-Amerikaanse spanningen die het immer licht ontvlambare Midden-Oosten almaar meer op scherp zetten. Samen met Soleimani werd ook de oprichter van Kataib Hezbollah uitgeschakeld, een door Teheran gesponsorde Iraakse militie die vorige week een Amerikaan doodde. De VS bombardeerden daarop stellingen van de militie, waarop militieleden dinsdag dan weer de Amerikaanse ambassade in Bagdad bestormden.

Islamitische revolutie

De erfvijandschap gaat uiteraard terug tot de Islamitische revolutie van 1979, maar onder Trump is de Amerikaanse aanpak weer danig verhard. De Republikein trok de VS in 2018 terug uit het nucleaire ontwapeningsakkoord dat zijn voorganger Barack Obama met het sjiitische regime had gesloten. Forse sancties troffen de Iraanse economie midscheeps.

Zo zwaait een scherp Iraans kromzwaard van de Golf van Aden over de Afghaanse hoogvlaktes tot de Middellandse Zee rond Saoedi-Arabië en Israël, de Amerikaanse bondgenoten in de regio.

De Revolutionaire Garde werd vorig jaar, als eerste buitenlandse legerkorps ooit, zelfs op de Amerikaanse lijst van terreurgroepen geplaatst. De uitschakeling van Soleimani, door velen beschouwd als de nummer twee van het regime na ayatollah Ali Khamenei maar voor president Hassan Rohani, is dan ook een nieuwe zware klap.

Toch lijkt Trumps beleid van ‘maximale druk’ niet tot de beoogde isolatie van Iran te leiden, laat staan tot een regimewissel. Ja, er waren de jongste maanden weer grote protesten tegen de economische ellende, maar die werden zoals steeds snel en bloedig onderdrukt. Ook buiten de landsgrenzen staan de ayatollahs allerminst alleen.

Vorige week nog hield Iran in de Golf van Oman een militaire oefening met Rusland en China. Europa blijft de nucleaire deal met Teheran steunen. En vooral kan de sjiitische republiek terugvallen op een sterk netwerk van regionale bondgenoten dat Soleimani uitbouwde. Te beginnen met Irak, dat zowat een Iraanse kolonie geworden is.

Islamitische Staat

Toen de Amerikaanse president George W. Bush in 2003 Irak liet binnenvallen, en het soennitische minderheidsregime van Saddam Hoessein ten val bracht, was Soleimani er meteen bij om sjiitische milities op te leiden en te financieren. Honderden Amerikaanse militairen sneuvelden.

We gingen afgelopen nacht over tot de actie om een oorlog te voorkomen. We ondernamen geen actie om een oorlog te beginnen.
Donald Trump
Amerikaanse president

Sindsdien is de politieke, militaire en economische invloed van Iran in zijn buurland enkel toegenomen. In die mate dat zelfs de VS, die het Iraakse leger blijven adviseren, indirect de hulp van Soleimani’s milities nodig hadden om de opmars van Islamitische Staat (IS) te stuiten.

In Syrië waren Soleimani’s troepen en strategisch vernuft dan weer van primordiaal belang om het regime van Bashar al-Assad in het zadel te houden. In Libanon is Iran de mentor en mecenas van de machtige sjiitische groepering Hezbollah, in de Palestijnse gebieden van Hamas en andere radicale milities. En sinds enkele jaren voedt Teheran ook de Houthi-rebellen in Jemen.

Zo zwaait een scherp Iraans kromzwaard van de Golf van Aden over de Afghaanse hoogvlaktes tot de Middellandse Zee rond Saoedi-Arabië en Israël, de Amerikaanse bondgenoten in de regio. Hezbollah, Hamas, Assad, de Iraakse premier: allen echoden ze gisteren het dreigement van ayatollah Khamenei om de ‘heilige oorlog’ tegen de VS nog op te schroeven.

Straat van Hormoez

De voorbije maanden werd Iran al verantwoordelijk gehouden voor aanvallen op schepen in de Straat van Hormoez, de belangrijkste maritieme olietransportader ter wereld. En voor droneaanvallen op de Saoedische olie-installaties. Nog meer aanslagen en cyberaanvallen zijn nu te verwachten. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu zette prompt een bezoek aan Griekenland stop, zijn leger ging in de hoogste staat van paraatheid. De VS riepen alle landgenoten op Irak te verlaten.

In eigen land rijst dan ook de vraag wat Trumps langetermijnvisie in het Midden-Oosten is. Kort door de bocht is hij er enkel geïnteresseerd in de Israëlische veiligheid en Saoedische olie, maar die brengt hij nu net meer in gevaar.

In eigen land rijst dan ook de vraag wat Trumps langetermijnvisie in het Midden-Oosten is. Kort door de bocht is hij er enkel geïnteresseerd in de Israëlische veiligheid en Saoedische olie, maar die brengt hij nu net meer in gevaar. Als isolationist, die zich eerder al uit Syrië terugtrok, heeft hij ook helemaal geen zin in een zeer destructieve rechtstreekse oorlog met Iran. De druk zo opvoeren dat Teheran een nieuw, strenger nucleair akkoord ondertekent? Dat lijkt weinig waarschijnlijk.

Terwijl zijn Republikeinen hem aan het begin van het herverkiezingsjaar onvoorwaardelijk blijven steunen, klonk de Democratische kritiek vrijdag fors. ‘Trump heeft net nog eens een dynamietstaaf in het kruitvat gegooid’, zei Obama’s vicepresident en huidig presidentskandidaat Joe Biden. En hoewel hij allerminst om het heengaan van Soleimani rouwde, bracht senator Chris Murphy de Amerikaanse realpolitik in herinnering: ‘Een reden waarom we doorgaans geen buitenlandse politieke operatoren om het leven brengen, is het geloof dat zulke acties meer, niet minder, Amerikanen zullen doden.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud