analyse

Ontslag regering biedt Libanon geen garantie op verandering

De Libanezen trekken al dagen de straat op om politieke verandering te eisen in hun land. ©REUTERS

In Libanon is de zoektocht naar een nieuwe premier begonnen. De queeste wordt een lakmoesproef. Gooit de politieke klasse het roer radicaal om na de ramp in het havengebied van Beiroet? Of vervalt ze in haar oude gewoontes?

Een week nadat de ontploffing van een verwaarloosde lading ammoniumnitraat het havengebied van Beiroet grotendeels verwoest heeft, heerst op de rampplek grote bedrijvigheid. Omdat de overheid en de politieke klasse uitblinken in afwezigheid, hebben inwoners van de Libanese hoofdstad het heft in eigen handen genomen. Ze zijn zelf puin beginnen te ruimen en hopen de lichamen te kunnen bergen van de tientallen mensen die nog steeds vermist zijn.

De explosies, die zeker 160 mensen het leven hebben gekost, zetten heel wat in gang. Zodra bleek dat de ramp in de hand gewerkt was door nalatigheid van de overheid, flakkerde het protest van de bevolking tegen de 'corrupte, incompetente politieke elite' na een maandenlange coronapauze weer in alle hevigheid op. De volkswoede dwong de regering van premier Hassan Diab maandagavond tot ontslag.

Achterkamertjes

Dat ontslag vormde dinsdag het startschot voor de zoektocht naar een opvolger van de academicus. Traditioneel is de procedure een werk van lange adem in Libanon. In achterkamertjes manoeuvreren parlementaire fracties maanden om hun kandidaat aan de sleutels te helpen van het Grand Serail, de ambtswoning van de premier in Beiroet.

Ik zie wel een nieuwe republiek ontstaan en nieuwe politieke formaties opdoemen.
Hilal Kashan
Politicoloog American University of Beirut

Analisten beschouwen de queeste naar een nieuwe premier dan ook als een lakmoesproef voor de politieke klasse. Vormt de ramp een katalysator om het roer radicaal om te gooien? Of vervallen de hoofdrolspelers - veelal mannen die na de 15-jarige burgeroorlog (1975-1990) vervelden van militieleider tot politicus - in hun oude gewoontes en blijven corruptie en nepotisme primeren op het welzijn van de burgers?

Onder politicologen zijn de meningen verdeeld. 'Ik denk echt dat de explosies verandering kunnen inluiden', zegt Hilal Kashan, hoogleraar aan de American University of Beirut. 'Ik zie wel een nieuwe republiek ontstaan en nieuwe politieke formaties opdoemen.'

Vers bloed

Om die vernieuwing roept de bevolking al maanden. Het vertrek van de regering-Diab volstaat allerminst. 'Ook de president en de parlementsvoorzitter moeten weg. En met hen het hele politieke systeem', luidt het.

De Libanezen zijn zelf begonnen met het ruimen van het puin in het havengebied. ©Photo News

Dat systeem bepaalt dat alle posten volgens sektarische lijnen verdeeld worden tussen christenen, sjiieten en soennieten. Die 'dragen elk zorg' voor hun eigen gemeenschap.

'Voor mij is het ondenkbaar dat de explosies de al decennia heersende politieke klasse wegvagen. Het ontslag van de regering is een tactiek om een deel van de woede en de frustratie in de straat op te vangen', stelt Jeffrey Karam, een collega van Hilal Kashan aan de American University of Beirut.

Politici gaan volgens hem oplossingen op korte termijn beloven. Het worstcasescenario? 'Een regering van nationale eenheid, bestaande uit zogenaamd onafhankelijke figuren maar die in feite in de steigers gezet is door de traditionele partijen. In dat scenario zijn we terug bij af.'

Corruptie

Zo'n onafhankelijke technocraat was Diab ook. Hij was een politieke nieuwkomer zonder politieke stempel. In zijn 'reddingsteam' nam de academicus onafhankelijke experts op. Bij zijn aantreden ging hij er prat op een niet-partijgebonden equipe in elkaar gebokst te hebben.

In de praktijk trokken de traditionele partijen toch aan de touwtjes. Dat gaf Diab maandagavond toe. 'Wij hebben geprobeerd verandering te brengen. Maar de politieke elite heeft alle mogelijke wapens ingezet om die transformatie te voorkomen. De corruptie in Libanon is groter dan de staat.'

Het slechtste scenario is een regering van nationale eenheid, bestaande uit zogenaamd onafhankelijke figuren, maar die in feite in de steigers gezet is door de traditionele partijen.
Jeffrey Karam
Politicoloog American University of Beirut

Het is de vraag of er überhaupt iemand staat te springen om een land te leiden dat door decennia van wanbeheer, cliëntelisme en andere malafide praktijken aan de rand van de afgrond staat. In de Libanese media circuleert de naam van Nawaf Salam.

De diplomaat vertegenwoordigde Libanon ruim een decennium als ambassadeur bij de Verenigde Naties en is nu aan de slag bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag.

Hezbollah

Voor het Libanese volk is hij met dat profiel mogelijk een aanvaardbare kandidaat. Maar de soenniet zou op een veto stuiten van Hezbollah, de militante sjiitische beweging die een grote invloed heeft in de Libanese politiek en economie en nauwe banden onderhoudt met Iran. In haar ogen staat Salam te dicht bij haar aartsvijand, de Verenigde Staten.

Zonder herziening van de verkiezingswet helpt een stembusslag enkel het status-quo te bewaren.
Jeffrey Karam
Politicoloog American University of Beirut

Kunnen vervroegde verkiezingen een uitweg bieden? 'Zonder herziening van de verkiezingswet helpt een stembusslag enkel het status-quo te bewaren. Misschien komt er een kleine verschuiving in zetels tussen de partijen maar verkiezingen leiden niet tot grote politieke vernieuwing', zegt Karam. De traditionele partijen hebben de wet op hun maat geschreven.

Wellicht heeft de internationale gemeenschap nog de grootste hefboom in handen. Veel landen draaiden de geldkraan dicht in afwachting van diepgaande hervormingen. Die gaat pas weer open als het roer in Libanon radicaal om gaat, verzekerde de Franse president Emmanuel Macron de wanhopige Libanezen vorige week.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud