Rusland en Turkije sluiten wapenstilstand over Syrië

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan (r.) en zijn Russische tegenhanger Vladimir Poetin. ©EPA

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan en de Russische president Vladimir Poetin hebben na drie uur overleg onder vier ogen in Moskou een akkoord over het staken van de vijandigheden in de Syrische provincie Idlib.

Het Turks-Russische akkoord legt de grenzen vast van een gedemilitariseerd gebied in de regio Idlib in Noordwest-Syrië. Daar gaat vrijdag om middernacht een staakt-het-vuren in. De hevige strijd over wie wat controleert, bleef duren nadat verschillende bestanden de voorbije jaren steeds weer gebroken zijn. Turkije wil terug naar een deal die het land controle geeft over een bufferzone van 30 kilometer van zijn oostgrens tot diep in Syrië. Maar het botst daarbij op de Syrische president Bashar al-Assad, die met Russische steun bezig is aan de herovering van het volledige Syrische grondgebied.

Ditmaal is de afspraak dat er een veiligheidscorridor komt van zes kilometer langs beide zijden van de cruciale snelweg M4. Die loopt van Aleppo in het noorden via Idlib naar de havenstad Latakia aan de Middellandse Zee. Langs die M4 zullen Russische en Turkse troepen vanaf 15 maart gezamenlijk patrouilleren. Niet toevallig gebeurt dat tussen de plaatsjes Ain-al-Havr en Trumba, vlakbij Sarabeq. Die laatste is een strategische locatie omdat het de uitvalsbasis is van de Russische militaire politie. Idlib is niet alleen strategisch cruciaal voor de controle over Syrië omwille van de M4. Langs de stad passeert ook de M5 die loopt van Aleppo tot in het zuidelijke Homs.

Proxyoorlog

De wapenstilstand komt er na een flinke escalatie van het wapengekletter in Syrië. Het bloedige conflict dat negen jaar geleden begon als een uitloper van een vreedzame revolutie tegen Assad, escaleerde tot een proxyoorlog. Lokale grootmachten lieten hun spierballen aan elkaar zien zonder zelf de handschoenen aan te trekken. Het echte knokken lieten ze over aan strijdende partijen die militaire en strategische steun kregen.

De sleutelspelers zijn Rusland en Turkije - nadat de VS zich teruggetrokken hebben en Iran met generaal Qassem al-Soleiman een cruciale pion verloren heeft. Die werd begin dit jaar uitgeschakeld door een Amerikaanse raketaanval.

De Russen en Turken flirtten met een open oorlog. Het liep volledig uit de hand toen Assad met de steun van Russische jets, special forces en huurlingen de aanval inzette op het laatste rebellenbolwerk in Idlib, een bonte mix van jihadisten in allerlei gedaanten. Die kregen de steun van Erdogan, onder meer uit vrees voor een nieuwe golf vluchtelingen richting Turkije als Assad de regio Idlib onder de voet loopt.

Vorige week kwam er een gamechanger, toen zo'n 30 Turkse soldaten omkwamen bij een Syrisch-Russische actie. Turkije lanceerde prompt een tegenoffensief in Syrië met killerdrones. Het Syrische luchtruim staat onder Russische controle en is verboden terrein voor de Turkse luchtmacht.

Vluchtelingen

In een tweede beweging stuurde Erdogan duizenden vluchtelingen - Turkije huisvest 3,6 miljoen Syriërs - naar de Griekse grens. Daarmee gaf hij het signaal dat hij als bondgenoot in het transatlantisch bondgenootschap NAVO steun wil van de VS en vooral de EU. Die is als de dood voor een nieuwe massale influx van vluchtelingen zoals in 2015 en sloot een deal met de Turken om in ruil voor cash vluchtelingen tegen te houden. Turkije laat vluchtelingen en migranten door - Syriërs maar ook Afghanen - om Europa duidelijk te maken dat het de migratiedeal elk moment kan opblazen.

De vraag is nu vooral of de wapenstilstand standhoudt. Het kwam de voorbije jaren geregeld tot een staakt-het-vuren, recentelijk nog begin januari, maar de bestanden werden telkens weer verbroken. De kern van een groot akkoord uit 2018 - de Sotsjideal - lijkt niet te zijn gewijzigd.

Een cruciaal deel van die afspraak was de Russische eis dat alle 'terroristische groeperingen' uit het gebied weg moesten. Turkije slaagde er niet in die belofte na te komen. Dat was ook het argument van Poetin om het staakt-het-vuren op te blazen. Erdogan liet donderdag meteen bij de afkondiging van de wapenstilstand verstaan dat hij geen Syrische agressie tegen Turkije tolereert. Poetin speelde vooral good cop. Hij zei te hopen dat er nu een goede basis ligt om de groeiende humanitaire crisis een halt toe te roepen.

Humanitaire hulp

Rond Idlib zitten 3 miljoen mensen vast tussen de gesloten Turkse grens en de troepen van Assad. De regio-Idlib is droog, heuvelachtig en biedt weinig kansen op kwaliteitsvol werk, onderwijs en gezondheidszorg. Voor ruim 2 miljoen mensen dreigt volgens de VN zonder hulp een ongeziene humanitaire catastrofe.

Rusland en Turkije lijken het voorlopig althans niet op de spits te willen drijven. Het zijn 'frenemies', met grote wederzijdse belangen. Vooral de Turkse afhankelijkheid is groot, op het vlak van energie, toerisme, economie en militair. Turkije komt Rusland dan weer strategisch goed van pas om de NAVO en EU uit elkaar te spelen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud