analyse

Rusland trekt aan de touwtjes bij Turkse escalatie in Syrisch conflict

Inwoners van Noord-Syrië ontvluchten de regio. ©AFP

De merkwaardige alliantie tussen de Syrische Koerden en het regime van Bashar al-Assad - missie: de Turkse invasie afslaan - komt uit de koker van de Russische president Vladimir Poetin. Die toont zich een uitstekende pokeraar, vooral door de zwakheden van zijn rivalen uit te buiten.

Het Syrische regeringsleger verloor maandag geen tijd nadat de Amerikaanse president Donald Trump bekendgemaakt had dat hij al zijn troepen zou weghalen uit het noorden van Syrië. President Bashar al-Assad stuurde meteen zijn manschappen naar de regio waar Turkije sinds vorige week bezig is met een offensief tegen de Koerden. De Syrische demarche betekende meteen een escalatie van de ruim acht jaar oude burgeroorlog.

Volgens de Syrische staatsmedia trokken regeringstroepen Tel Tamer, Ain Issa en Manbij binnen, drie steden langs de strategisch gelegen M4-snelweg. De snelweg ligt aan de zuidgrens van de ‘veiligheidszone’ van 30 kilometer breed die Turkije in het noorden van Syrië wil installeren. Het gebied was in handen van de Syrische Democratische Krachten (SDF), een koepel van anti-Assad-rebellen onder leiding van de Koerdische militie YPG.

Assad besloot zijn manschappen te laten oprukken na een akkoord met de Koerden. Zij riepen de hulp in van het Syrische regime, ook al moeten ze daardoor samenwerken met de vijand tegen wie ze al jaren strijden. Maar het Turkse gevaar is immens veel groter, zei SDF-bevelhebber Mazloum Abdi in een open brief. ‘Als we moeten kiezen tussen compromissen en de genocide op ons volk, dan kiezen we beslist voor het leven van onze mensen.’

Einddoel intact

De opmerkelijke alliantie kwam er na bemiddeling van Rusland, dat daarmee zijn rol van spelverdeler in het Syrische conflict nog eens in de verf zette. Hoewel de Russische president Vladimir Poetin resoluut partij kiest voor Assad, aarzelt hij niet om het op een akkoord te gooien met diens tegenstanders zolang het einddoel maar intact blijft: de instandhouding van het regime en het behoud van een Russische uitvalsbasis in het Midden-Oosten.

Dat leverde de afgelopen jaren een hels kluwen van allianties op. Rusland haalde bijvoorbeeld de banden aan met Turkije, al stonden beide landen vanaf het begin van de Syrische burgeroorlog, in maart 2011, diametraal tegenover elkaar. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan zag in de opstand tegen Assad een gouden kans om zijn invloed in de regio te versterken ten koste van Damascus. Dat leidde geregeld tot spanningen met Assad en diens bondgenoten, zoals toen Turkije in 2015 een Russisch gevechtsvliegtuig neerschoot boven Syrië.

Poetin en Erdogan vonden elkaar uiteindelijk in hun afkeer van de Verenigde Staten, die ingrepen nadat Islamitische Staat in een groot deel van Syrië en Irak zijn kalifaat had opgericht. Een cruciaal kantelpunt was de maandenlange belegering door IS in 2014-2015 van de overwegend Koerdische stad Kobani, vlak aan de grens met Turkije. De Turken waren ziedend toen president Barack Obama een beroep deed op de Syrische Koerden om IS uit te schakelen.

Poetin zag zijn kans schoon om een wig te drijven tussen Ankara en Washington en buitte het toenemende wantrouwen tussen beide bondgenoten vakkundig uit. Zo leverde Rusland het luchtafweersysteem S400 aan Turkije, tot groot ongenoegen van Erdogans NAVO-partners. Bovendien kreeg de Turkse president een ereplaats bij de ‘vredesonderhandelingen’ die Rusland organiseerde met Iran, nog zo’n bondgenoot van Assad.

Tevreden stelde Poetin vast dat de focus van Erdogan in Syrië verschoof van Assad naar de Koerden, die door het succes van de strijd tegen IS uiteindelijk een derde van het land in handen kregen, zeker toen de YPG ook buiten Koerdisch gebied ging opereren. Dat leek de voorbode van een autonoom Koerdistan langs de grens met Turkije. Om dat te verhinderen viel Turkije vorig jaar de westelijke enclave Afrin binnen en verjoeg het de Koerdische rebellen.

Represailles

Poetin kneep toen een oogje dicht, en doet nu hetzelfde. Het Kremlin zei onlangs nog dat het beseft dat de bezorgdheid van Erdogan gerechtvaardigd is. Zowel Rusland als Turkije geeft toe dat er op hoog niveau contact is om een escalatie van het conflict te vermijden. Beide landen beseffen dat ze niets te winnen hebben bij een rechtstreekse confrontatie. Ook weet Erdogan dat hij zich geen aanval op het Syrische leger kan veroorloven. Dan riskeert hij Russische represailles.

De opflakkering van het conflict in Syrië is een enorm moeilijke evenwichtsoefening. En Rusland heeft voorlopig de sterkste kaarten. Toch klopt het beeld van Poetin als meesterstrateeg niet echt. Als hij handig pokert, is dat niet vanuit zijn eigen sterkte, maar vooral door in te spelen op de zwakte van zijn rivalen. Hij buit de viscerale haat van Erdogan voor de Koerden uit, zoals hij ook profiteert van de stuurloosheid van Trump. In tegenstelling tot zijn Amerikaanse collega heeft Poetin wel een plan: aan zet blijven, koste wat het kost.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n