Teheran zegt nucleair akkoord op

In de Iraanse hoofdstad Teheran vonden de voorbije dagen anti-Amerikaanse manifestaties plaats. ©AFP

De uitschakeling van de Iraanse generaal Qassem Soleimani door een Amerikaanse drone zet de spanningen in de hele regio op scherp. Met verregaande gevolgen, ook voor de NAVO.

De spanningen in het Midden-Oosten escaleren aan hoog tempo. In Iran zwelt de oorlogstaal aan: de Amerikaanse president Donald Trump wordt weggezet als een 'terrorist in kostuum' na zijn dreigement dat hij klaarstaat om 52 Iraanse sites met de grond gelijk te maken. En zondagavond besliste de regering in Teheran om het nucleair verdrag van 2015, dat Iran toelaat kernenergie te produceren, maar geen kernbommen, volledig naast zich neer te leggen.

Buurland Irak ziet  de Amerikaanse droneaanval op de machtige generaal Qassem Soleimani als een schending van de soevereiniteit van eigen land en wil af van de Amerikaanse troepen in het land. De escalatie noopt Jens Stoltenberg, de secretaris-generaal van de NAVO, om maandag een spoedzitting te houden over de gespannen situatie in Irak en het Midden-Oosten.

De defensieorganisatie schortte zaterdag haar trainingsmissies in Irak op. De internationale coalitie die onder leiding van de Verenigde Staten strijdt tegen de jihadistische terreurgroep IS wil zich 'nu volledig wijden aan het beschermen van de Iraakse bases die haar troepen herbergen'.

Ambassadeur ontboden

De coalitie zegt dat de opleiding van de Iraakse soldaten onderbroken werd wegens de herhaaldelijke raketaanvallen op de bases van de troepen in Irak. Washington zegt ook dat Amerikaanse posities de voorbije twee maanden al dertien keer het mikpunt werden van raketaanvallen van sjiitische milities. 'Onze topprioriteit is om het personeel te beschermen van de coalitie die zich wijdt aan de strijd tegen Islamitische Staat', staat in een mededeling.

NAVO maandag bijeen

De Duitse bondskanselier Angela Merkel, de Franse president Emmanuel Macron en de Britse premier Boris Johnson hebben zondag met elkaar gebeld over de situatie in Iran. 

'We roepen Iran op alle maatregelen die niet conform het akkoord nucleair akkoord zijn terug te draaien', luidt het in een gemeenschappelijke verklaring.

Maandag komt de NAVO in spoedzitting bijeen over Iran.

De opschorting van de internationale coalitie is een duidelijk teken aan de wand. De aanwezigheid van de VS wordt nadrukkelijk in vraag gesteld. De Amerikaanse ambassadeur in Irak, Matthew Tueller, werd zondag ontboden op het Iraakse ministerie van Buitenlandse Zaken. Hij kreeg er felle kritiek te horen op de 'niet legitieme militaire operaties uitgevoerd door de Verenigde Staten'.

Veiligheidsraad

Zij vielen ons aan en wij sloegen terug. Als ze opnieuw aanvallen, zullen we hen harder raken dan ze ooit eerder zijn geraakt.
Donald Trump
Amerikaans president

Het Iraakse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft het ook over 'verwerpelijke aanvallen die kunnen leiden tot een escalatie van de spanningen in de regio'.

Irak heeft naar eigen zeggen ook klacht ingediend bij de VN-Veiligheidsraad over het eigengereide optreden van de Verenigde Staten. Bagdad vraagt een veroordeling van 'de Amerikaanse aanvallen op Irakese legerbasissen' en 'de moord op Iraakse en bevriende militaire bevelhebbers'.

Genadeslag

Maar de genadeslag kwam van het Iraakse parlement. In een spoedzitting zondag eiste het Iraakse halfrond een einde te maken aan de aanwezigheid van Amerikaanse troepen op eigen bodem. Het parlement eiste ook dat buitenlandse troepen in de toekomst geen gebruik meer mogen maken van het Iraakse luchtruim.

Ontslagnemend premier Adel Abdul-Mahdi trad die vraag bij: 'We hebben twee opties: de buitenlandse aanwezigheid onmiddellijk beëindigen of een tijdschema opstellen om dit te bereiken.'

Volgens professor internationale politiek David Criekemans kwam die stemming er dankzij de sjiitische parlementsleden op een moment dat weinig Koerdische of soennitische parlementsleden aanwezig waren. Hij leest de stemming daarom niet zozeer als een Iraakse politieke opstand tegen de VS, maar als een verdere verscheuring van het land, zei hij maandagochtend op Radio 1. 

Revanche

Generaal Qassem Soleimani werd geliquideerd bij een droneaanval op de internationale luchthaven van de Iraakse hoofdstad Bagdad. Hij was de rechterhand van de hoogste geestelijke van Iran, ayatollah Ali Khamenei. Ook de belangrijkste luitenant van het Iraanse regime in Irak, Abou Mehdi al-Mouhandis, kwam bij die aanslag om het leven.

In Iran groeit het volksprotest tegen de Amerikanen. Zondag, de derde dag van nationale rouw om de moord op Soleimani, bracht opnieuw grote menigtes op straat. Honderdduizenden burgers stapten mee op, zongen en sloegen zich op de borst. Soleimani's lichaam werd zondag eerst overgebracht van buurland Irak naar Ahvaz in het zuidwesten van Iran. Een tweede rouwceremonie vond plaats in de heilige stad Mashad in het noordoosten van Iran.

Luchtfoto's van beide steden toonden een enorme menigte mensen en kilometerslange stoeten. De ceremonie in Bagdad later zondagavond moest afgeblazen worden, door de grote toeloop in Mashad.

Culturele sites

De kop van Jut is de Amerikaanse president Donald Trump. Die waarschuwde Iran al geen wraak te nemen. Mocht Iran dat toch doen, dan volgen direct tegenaanvallen op 52 Iraanse sites. Trump wordt door gezagslui in Teheran afgeschilderd als een 'terrorist in kostuum'. Het gaat om doelwitten 'op een heel hoog niveau, die belangrijk zijn voor Iran en de Iraanse cultuur', verklaart Trump in een tweet. 'De VS willen geen bedreigingen meer.'

De Iraakse hoofdstad Bagdad en omgeving werden zaterdagavond opgeschrikt door meerdere raketinslagen.

In zijn tweets noemt Trump Soleimani een 'terroristische leider'. 'Hij viseerde onze ambassade al en was bijkomende aanvallen op andere locaties aan het voorbereiden', luidt het onder meer. In twee andere tweets voegt de Amerikaanse president eraan toe: 'Zij vielen ons aan en wij sloegen terug. Als ze opnieuw aanvallen - en ik zou hen ten zeerste aanbevelen om dat niet te doen - zullen we hen harder raken dan dat ze ooit eerder zijn geraakt!'

Volgens Iraanse zegslui zijn ook belangrijke Iraanse culturele sites opgenomen in de lijst van 52. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Mike Pompeo, ontkende dit bericht evenwel stellig. Hij beklemtoonde wel dat elke Amerikaanse actie tegen Iran volledig zal stroken met de wet.

Nucleair akkoord

Zondagavond kondigde de regering in Teheran bovendien een terugtrekking aan uit de internationale nucleaire akkoord van 2015. 'De Islamitische republiek zal geen enkele beperking meer hanteren voor de uitvoering van zijn kernprogramma inclusief uraniumverrijking, het percentage aan verrijking, het niveau van verrijkt materiaal en onderzoek en ontwikkeling', zegt het persbureau Fars op basis van een regeringsmededeling.

De nucleaire deal die Iran nu opzegt, laat Iran toe kernenergie te produceren, maar verbiedt de ontwikkeling van kernwapens.

De nucleaire deal laat Iran toe kernenergie te ontwikkelen, maar verbiedt het bouwen van kernwapens. De Europese Unie is altijd achter die nucleaire deal blijven staan, ook nadat president Donald Trump die in 2018 eenzijdig opgezegd had en het akkoord bijgevolg nog moeilijk uitvoerbaar was. Josep Borrell, de hoge vertegenwoordiger van het Europees buitenlands beleid, nodigde de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Javad Zarif, uit voor overleg in Brussel.

Zaterdag belde Borrell al met Zafir. Beiden benadrukten toen nog het belang van het behoud van het kernakkoord.   

Economische crisis

Teheran is eigenlijk al sinds mei aan het tornen aan het nucleair akkoord. De zware Amerikaanse sancties tegen de aardgas- en oliesector hebben geleid tot een ernstige economische crisis in Iran. Iran verrijkt nu al meer uranium tot hogere concentraties dan toegestaan. 

Het opblazen van de nucleaire deal nu betekent de doodssteek voor de nucleaire deal. Teheran zegt wel terug te willen samenwerken met het Internationaal Agentschap voor kernenergie (IAEA), dat toeziet op de uitvoering van de nucleaire deal, 'als de VS de sancties stopzetten en de Iraanse belangen gevrijwaard zijn'.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect