analyse

Trump zweept vete met Iran op voor vertrek uit Witte Huis

De Iraanse kernfysicus Mohsen Fakhrizadeh werd maandag met militaire eer begraven. ©EPA

Achter de moord op de architect van het Iraanse nucleaire programma gaat een geopolitieke agenda schuil om Iran ook in het tijdperk na Donald Trump in de hoek te duwen.

Drie dagen nadat hij bij een brutale aanslag om het leven gekomen was, is de Iraanse kernfysicus Mohsen Fakhrizadeh maandag met militaire eer begraven. Bij wijze van eerbetoon kende het regime de 63-jarige wetenschapper - de architect van het Iraanse nucleaire programma - de status van 'martelaar' toe. De staatstelevisie zond de plechtigheid rechtstreeks uit.

Fakhrizadeh werd vrijdag gedood toen hij in een hinderlaag reed. Het zou zijn gegaan om een strak uitgevoerde actie door een twaalfkoppig moordcommando. Al waren er ook berichten dat de operatie vanop afstand werd bestuurd via satellieten. Maar ongeacht de omstandigheden van de aanslag zijn de Iraniërs het over één zaak eens: de moord was het werk van erfvijand Israël.

De verdenking is niet vergezocht want Israël zat ook al achter de moorden, tussen 2010 en 2012, op een reeks nucleaire wetenschappers. Toch is er een belangrijk verschil tussen de liquidatie van Fakhrizadeh en die op zijn collega's. De moordcampagne van pakweg tien jaar geleden was nog bedoeld om het nucleaire programma te saboteren. Het Westen, met Israël en de Verenigde Staten op kop, vreesde toen dat Teheran naarstig bouwde aan een kernwapenarsenaal.

Verrijkt uranium

Fakhrizadeh mag dan volgens de Israëli's de vader van het nucleaire programma zijn, zijn dood zal de ontwikkeling van dat programma niet hinderen. 'Voor die ene weggerukte bloem zullen duizenden andere bloeien', zei een Iraanse minister afgelopen weekend. Ondanks dat stoere borstgeroffel is het duidelijk dat Iran nog veraf staat van een eigen kernwapen. Het land verrijkt weer volop uranium, maar onvoldoende om een nucleair wapen te fabriceren.

Voor die ene weggerukte bloem zullen duizenden andere bloeien.
Mohammad-Javad Azari Jahromi
Iraanse minister van Communicatie

De liquidatie van Fakhrizadeh lijkt dan ook eerder een geopolitiek dan een militair doel te dienen. En dat heeft veel te maken met het nakende afscheid van de Amerikaanse president Donald Trump. Die trok zijn land in 2018 eenzijdig terug uit de nucleaire deal met Iran. Onder dat akkoord, dat in 2015 door zijn voorganger Barack Obama was geregeld, beloofde Iran zijn nucleaire programma te bevriezen in ruil voor de opheffing van sancties.

Voor die beslissing kreeg Trumps applaus van Israël. Premier Benjamin Netanyahu leek zich te ontpoppen als de souffleur voor het Amerikaanse Midden-Oostenbeleid, getuige ook de erkenning van Jeruzalem als Israëls hoofdstad. Voor Netanyahu was de verkiezingsnederlaag van Trump dan ook een nachtmerrie. Trumps beoogde opvolger, Joe Biden, gaf al aan dat hij de deal met Iran opnieuw op de sporen wil zetten.

Witte Huis

In zijn vete met Iran vond Netanyahu een bondgenoot in de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman, die de jongste jaren een felle campagne voerde om de opmars van het sjiitische Iran te counteren. Onder het motto 'de vijand van mijn vijand is mijn vriend' ontmoetten beide leiders elkaar eind november. Bovenaan op de agenda van het gesprek stonden ongetwijfeld de kwestie-Iran en de nakende machtswisseling in het Witte Huis.

Waarnemers sluiten niet uit dat Israël de liquidatie van Fakhrizadeh uitvoerde op vraag van de VS.

Ook de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo, de trouwe diplomatieke megafoon van Trump, schoof toen mee aan tafel. Dat roept vragen op over de betrokkenheid van de Verenigde Staten bij de moord op Fakhrizadeh. Sommige waarnemers opperden al dat Israël de liquidatie uitvoerde op vraag van de Amerikanen. Daarmee zou Trump de plannen van zijn opvolger willen dwarsbomen om toenadering te zoeken tot Iran.

Berekend antwoord

Iran heeft gezworen de moord op Fakhrizadeh te wreken. President Hassan Rohani liet verstaan dat Iran 'op het juiste moment' klaar zal staan met een 'berekend antwoord'. Hardliners riepen al op tot een openlijke aanval op Israël, maar die kans is klein, want dat zou leiden tot een uitslaande brand in het Midden-Oosten. Mogelijk kiest Iran er daarom voor radicale milities als Hamas en de Islamitische Jihad extra steun te geven voor aanvallen op Israël.

Opvallend was dat president Rohani benadrukte dat hij niet in een 'val' wil trappen. Lees: hij lijkt de tactiek van Trump door te hebben. Dan moet hij wel de groeiende druk van de hardliners weten te overwinnen. Zij zijn niet vergeten dat Trump begin dit jaar het bevel gaf tot de liquidatie van generaal Qassem Soleimani, de architect van de Iraanse opmars in het Midden-Oosten. Volgens de haviken reageerde Rohani te slap op die moord.

De hardliners ruiken bloed, zeker in de aanloop naar de Iraanse presidentsverkiezingen van juni. Zij hopen opnieuw aan de macht te komen, aangestuwd door het ongenoegen over de verstikkende sancties die Trump uitvaardigde na het verscheuren van de nucleaire deal. Minder dan twee maanden resteren nog voor Biden zijn intrek neemt in het Witte Huis. Het belooft een bijzonder stresserende overgangsperiode te worden.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud