‘Bolsonaro is door God gezonden'

©AFP

Weinig kan de rechts-populistische Jair Bolsonaro nog afhouden van de overwinning bij de Braziliaanse presidentsverkiezingen zondag. ‘We zijn de Arbeiderspartij spuugzat. Bolsonaro gaat een grote schoonmaak houden.’

‘We willen onze vrijheid terug’, klinkt het vanop een geluidswagen. ‘Brazilië moet weer veilig worden, zodat we vrij over straat kunnen lopen. We willen economische groei en niet wegzakken, zoals de Arbeiderspartij heeft gedaan. Dát is democratie. Weg met de corrupte politici. Zij moeten zich bij justitie verantwoorden.’

‘Links komt nooit meer terug!’, schalt het van een andere wagen. De mensen joelen en juichen. Rio de Janeiro’s beroemde strandwijk Copacabana wordt overspoeld. Mensen protesteren er tegen de linkse Arbeiderspartij van de voormalige president Lula, die in de gevangenis zit vanwege corruptie, en voor de rechts-populistische presidentskandidaat Jair Bolsonaro, die heeft beloofd corruptie aan te pakken. Bolsonaro staat op meer dan 55 procent in de peilingen. Weinig lijkt zijn overwinning nog in de weg te staan.

Zinkende Titanic

Ondernemer Luciano Hang is een van de meest uitgesproken aanhangers van Bolsonaro. Voor deze ondernemer in huishoudelijke apparatuur, die 114 vestigingen in heel Brazilië heeft, is de keuze duidelijk: Bolsonaro vertegenwoordigt democratie, familiewaarden, economische groei en gezag van de politie. Zijn tegenstander Fernando Haddad van de Arbeiderspartij staat voor een linkse dictatuur zoals in het noordelijke buurland Venezuela, met chaos, corruptie en geweld.

Presidentskandidaat Jair Bolsonaro ©REUTERS

De ondernemer laat het in alle toonaarden weten op Facebook en Twitter. De krant Folha de São Paulo, die Hangs bedrijf ervan beschuldigd heeft illegaal steun aan de campagne van de omstreden presidentskandidaat gegeven te hebben, beeldt hij af als een drol. De Arbeiderspartij als de zinkende Titanic.

28 bedrijven worden onderzocht omdat ze onrechtmatige steun aan de campagne van Bolsonaro zouden hebben gegeven. Steun van het bedrijfsleven aan verkiezingscampagnes is in Brazilië bij wet verboden.

Meer veiligheid

Bolsonaro, die zich neerbuigend uitlaat over vrouwen, homoseksuelen en zwarten, heeft aangegeven geen verstand te hebben van economie. Hij heeft nog bijster weinig concrete plannen uiteengezet voor hoe hij de kwakkelende Braziliaanse economie in de lift wil krijgen. Maar zijn beoogde minister van financiën Paulo Guedes is gevormd door het neoliberalisme van de University of Chicago. Dat trekt ondernemers over de streep.

De oorzaken van het overdonderende succes van Bolsonaro, die bijna de helft van de stemmen in de eerste ronde haalde, zitten dieper, zegt Maria Beatriz David, die als econome verbonden is aan de UERJ, de Universiteit van de deelstaat Rio de Janeiro. ‘Het is een stem tegen het systeem.’

‘Je zag het aankomen bij de grote demonstraties in 2013, toen miljoenen mensen de straat op gingen tegen corruptie en tegen slecht onderwijs en gezondheidszorg. Mensen willen vooral meer veiligheid. Bolsonaro heeft dat begrepen. Hij heeft zijn kandidatuur op basis daarvan neergezet.’ Bolsonaro wil het leger inzetten om de veiligheid te vergroten en wil wapenbezit vergemakkelijken.

Centrum gehalveerd

Aanvankelijk was Bolsonaro niet de favoriet van het bedrijfsleven. Dat waren Geraldo Alckmin van de Sociaal-Democratische Partij Brazilië, de PSDB, of de nieuwe partij Novo (Nieuw), die privatisering hoog in het vaandel had staan. Beide haalden nog geen 5 procent van de stemmen.

Volgens Beatriz David is het simpel: ook de PSDB maakt deel uit van het corrupte systeem waar de mensen genoeg van hebben. Niet alleen de Arbeiderspartij van de charismatische oud-president Lula is kop-van-jut, de hele gevestigde politieke orde heeft ervan langs gekregen bij de eerste ronde van de verkiezingen op 7 oktober.

Mensen willen vooral meer veiligheid. Bolsonaro heeft dat begrepen.
De Braziliaanse econome Maria Beatriz David over het succes van de rechtse presidentskandidaat

De partij van Bolsonaro, de PSL, Liberaal-Sociale Partij, werd toen in één klap de tweede partij in het Huis van Afgevaardigden (513 zetels) met 52 zetels. De Arbeiderspartij heeft er 56. Het politieke centrum, waar het bedrijfsleven jaren zijn kaarten op heeft gezet, is gehalveerd.

Geen van beide presidentskandidaten is economisch sterk, zegt Beatriz David. ‘Haddad is een gematigde figuur, en kan het best aardig doen, maar zijn partij houdt vast aan economische principes waar het bedrijfsleven het niet mee eens is. Zo is ze faliekant tegen privatiseren en voor een grote overheidsbemoeienis.’

‘Bolsonaro heeft weliswaar Paulo Guedes, die tot de radicaalste aanhangers van de school van Chicago behoort, maar die denkt anders dan hij. Voor Guedes is privatiseren een must, terwijl Bolsonaro Eletrobras wil behouden.’ Eletrobras is het staatselektriciteitsbedrijf, het tiende grootste van de wereld.

Torenhoge staatsschuld

Wie ook wint, krijgt een enorme taak voor de kiezen. Het voor bepaalde sectoren zeer genereuze pensioenstelsel, dat onbetaalbaar is geworden, moet op de schop. Vooral voor de linkse Haddad is dat een moeilijk te verkopen klus.

Een nog groter probleem is de torenhoge staatsschuld, zegt Beatriz David. De schuld bedraagt een kleine 90 procent van het bruto binnenlands product. Brazilië is een van de 23 landen met de hoogste overheidsschuld ter wereld.

©REUTERS

David: ‘De nieuwe president moet heel snel handelen. Vooral op het gebied van veiligheid moet binnen een half jaar worden gescoord om het volk tevreden te houden. De president moet ook met het congres onderhandelen over hoe de schuld wordt aangepakt.’

‘Brazilië heeft jaren op te grote voet geleefd. Toen de grondstoffenprijzen hoog waren, leek er geen vuiltje aan de lucht, maar die tijden zijn voorbij. De kans is klein dat nog eens een president zoveel geluk heeft als Lula had in die periode.’

Heimwee naar de dictatuur

Dat alles leek de mensenmassa die op vorige zondag in Copacabana op de been was om Bolsonaro te steunen te ontgaan. Er wordt gedanst, verkopers van Bolsonaro-shirts doen gouden zaken, het is alsof de overwinning al binnen is.

‘Rechter Sérgio Moro is voor mij een held’, zegt Ana Paula Naylor (46) met een glimlach van oor tot oor. ‘Hij heeft Lula gevangengezet, omdat hij corrupt is. Lula heeft Brazilië kapotgemaakt. Hoge belastingen, lage lonen. We zijn de Arbeiderspartij spuugzat. Bolsonaro gaat een grote schoonmaak houden. Hij gaat Brazilië weer gelukkig maken.’

‘Ik heb de mensen nog nooit zo enthousiast gezien’, zegt Francisca Moreira (48) glunderend. Ze werkt bij de afdeling gezondheidszorg van de staatsoliemaatschappij Petrobras. ‘Lula heeft Petrobras geplunderd’, roept ze. Haar ogen spuwen vuur. De Arbeiderspartij wordt ervan beschuldigd geld van Petrobras voor verkiezingscampagnes te hebben gebruikt.

Niemand in Copacabana lijkt bezorgd over Bolsonaro’s sympathie voor de rechtse dictatuur tussen 1964 en 1985 in Brazilië. Sterker nog, een aantal mensen zou een terugkeer ervan omarmen, met het oog op de veiligheid. ‘Als er mensen gemarteld zijn tijdens de dictatuur, zullen ze dat hebben verdiend’, roept een vrouw vanop een geluidswagen. ‘Bolsonaro is door God gezonden.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n