nieuwsanalyse

Erdogan is aureool van onoverwinnelijkheid kwijt

Erdogan probeerde de afgelopen weken een verwachte afstraffing bij de verkiezingen binnen de perken te houden. ©EPA

De regerende AK-partij van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan is niet alleen in de hoofdstad Ankara maar ook in de economische hoofdstad Istanboel de macht kwijt. Dat is een grote tegenslag en symbolisch belangrijke nederlaag voor de president.

Een kwarteeuw waren Ankara en Istanboel in handen van conservatieve islamistische partijen. Daar hebben de kiezers nu een eind aan gemaakt. En daarmee raakt Erdogan, na 16 jaar onafgebroken aan de macht te zijn geweest, ook zijn aureool van onoverwinnelijkheid kwijt.

Dat is extra bijzonder omdat circa 90 procent van de media in handen is van ondernemers die nauwe banden hebben met Erdogan en hem constant bewieroken. Ook zitten charismatische leiders van de oppositie, zoals de Koerd Selahattin Demirtas, om politieke redenen achter de tralies, en heeft Erdogan vrijwel alle macht in handen. Zo kon hij in alle opzichten de campagne domineren. Ondanks al die obstakels wist de oppositie in de belangrijkste steden burgemeestersposten te veroveren.

Onregelmatigheden

Maar de president legt zich niet neer bij deze pijnlijke nederlagen. Na een dramatische en spannende verkiezingsnacht die eindigde in chaos en verwarring, liet zijn AKP weten dat ze in beroep gaat tegen de uitslagen in Ankara en Istanboel. Er zouden onregelmatigheden zijn geconstateerd in meer dan 12.000 stembureaus.

Erdogan probeerde de afgelopen weken een verwachte afstraffing bij de verkiezingen binnen de perken te houden door de lokale verkiezingen af te schilderen als een strijd voor het voortbestaan van het land.

En hoewel zijn partij vijf van de zes grootste steden verloor, gaf de president een positieve draai aan de teleurstellende resultaten. Zondagnacht om 1 uur hield hij, duidelijk vermoeid, vanaf het balkon van zijn hoofdkwartier in Ankara een 'overwinningstoespraak'. Hij wees zijn trouwste aanhangers erop dat 'de AK Partij de verkiezingen heeft gewonnen'.

In de meeste gemeenten kwam de AKP als grootste uit de bus. En de AKP haalde samen met bondgenoot MHP, de ultranationalistische partij van de Grijze Wolven, in heel Turkije een meerderheid van 51,7 procent.

Ex-premier Binali Yildirim riep zichzelf zondagavond al uit tot winnaar en nieuwe burgemeester van Istanboel terwijl nog van talloze stembureaus niet bekend was wat de uitslag was. De kiesraad had zijn site gesloten en maakte geen uitslagen meer bekend. Het staatspersbureau Anadolu Ajansi stopte na de toespraak van Yildirim met het verversen van de resultaten in steden als Bursa en Istanboel. En het officieel registreren van de uitslagen werd gestaakt nadat 98,8 procent van de stembiljetten was ingevoerd in het computersysteem van de kiesraad.

'Manipulatie'

Er was sprake van 'manipulatie', aldus de centrumlinkse Republikeinse Volkspartij CHP. Haar kandidaat, Ekrem İmamoğlu (49), liet weten dat uit de informatie die de CHP had bleek dat hij een beslissende voorsprong had en dus de winnaar was.

Aanhangers van de oppositie vieren de overwinning in Ankara. ©AFP

Maandagochtend kwam de kiesraad opnieuw bijeen. De voorzitter liet voor het eerst weten dat de kandidaat van de oppositie in Istanboel een voorsprong van meer dan 20.000 stemmen had en dat nog 80 stembussen moesten worden gecontroleerd.

Nog voor de officiële uitslag bekend was gemaakt, verschenen maandagochtend voor zonsopgang in veel wijken van Istanboel al billboards waarop Erdogan en zijn kandidaat voor het burgemeesterschap, Binali Yildirim, de kiezers bedanken voor de overwinning.

In de hoofdstad Ankara won Mansur Yavas, de kandidaat van de oppositiecoalitie, de centrumlinkse Republikeinse Volkspartij (CHP) en de rechts-nationalistische Goede Partij (Iyi). Ook veel linkse Koerden, die anders op de pro-Koerdische partij HDP stemmen, gaven hun stem aan Yavas om de AKP een pad in de korf te zetten.

Veel op het spel

Dat voor Erdogan veel op het spel stond, bleek uit de kandidaten die hij naar voren schoof in de grootste drie steden. In Istanboel en Izmir twee politieke zwaargewichten: Binali Yildirim, ex-premier, voormalig minister van Transport, en gewezen parlementsvoorzitter, en Nihat Zeybekci, voormalig minister van Economische Zaken. Voor Ankara Mehmet Özhaseki, de huidige minister voor Milieu en Stedelijke Ontwikkeling die eerder burgemeester was in de stad Kayseri.

Veel kiezers bleken in het stemhokje geen boodschap te hebben aan de identiteitspolitiek van Erdogan. Ze hadden andere zorgen aan hun hoofd.

Erdogan probeerde de afgelopen weken een verwachte afstraffing bij de verkiezingen binnen de perken te houden. Door de lokale verkiezingen af te schilderen als een strijd voor het voortbestaan van het land. En door zijn achterban te paaien met nationalistische en populistische retoriek. Zoals over de islamfobie in het Westen, en zijn suggestie om van de Hagia Sophia opnieuw een moskee te maken, zoals sultan Mehmet de Veroveraar in 1453 deed.

Veel kiezers bleken in de stemhokjes geen boodschap te hebben aan dat soort identiteitspolitiek. Zij hadden andere zorgen aan hun hoofd: uit de hand gelopen prijzen in de supermarkt, groeiende werkloosheid, afnemende kwaliteit van het onderwijs, en het uitkleden van de rechtsstaat, blijkt uit peilingen.

Platteland

Conservatieve, vrome moslims die van het platteland naar de steden kwamen, kozen Erdogan in 1994 voor het eerst tot burgemeester in Istanboel. Een kwarteeuw vormden zij zijn loyaalste kiezers. Maar zij, noch hun beter opgeleide en minder religieuze kinderen, stemmen nog automatisch op de AKP.

Vooral de recessie heeft Erdogans partij veel stemmen gekost. Tot 2023 zijn er geen verkiezingen meer. Die tijd kan hij gebruiken voor het invoeren van structurele hervormingen om een eind te maken aan de crisis. En te bouwen aan een ander, duurzaam groeimodel. Minder afhankelijk van krediet en overheidsstimulering, en meer gericht op binnenlandse productie en innovatie.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n