analyse

Nerveuze Erdogan in aanval om verliezen in stemhokje te beperken

©Anadolu Agency

Turkije gaat zondag naar de stembus om burgemeesters en gemeenteraden te verkiezen. Velen zien de verkiezingen als een referendum over president Recep Tayyip Erdogan. De president vreest dat de economische crisis hem stemmen zal kosten.

Met zijn hand op het hart en een innemende glimlach verklaart president Erdogan: ‘Voor ons is Istanboel een liefdesverhaal.’ Met die verkiezingsslogan is heel de stad volgeplakt. Erdogan groeide hier op in de ruige en arme volkswijk Kasimpasha en begon er zijn politieke loopbaan als burgemeester in 1994. Sindsdien is de uit haar voegen gegroeide metropool in handen van conservatieve moslims, die sinds de jaren 50 massaal het platteland voor de stad hebben geruild. De grootste stad van Turkije, waar bijna een vijfde van de bevolking woont, wordt gezien als de symbolische hoofdprijs bij de lokale verkiezingen. Dat blijkt ook in Uskudar, waar activisten druk bezig zijn de kiezers te wijzen op het belang van een hoge opkomst. Uit luidsprekers van een busje klinkt oorverdovende marsmuziek. Twaalf keer dreunt het refrein: ‘Recep Tayyip Erdogan’.

De melodie komt uit een film over de Mongoolse heerser en veroveraar Dzjengis Khan. De Turkse tekst is een ode aan Erdogan: de langverwachte leider waar moeders voor bidden, de hoop van miljoenen, de stem van de onderdrukten, de man die gerechtigheid brengt en een nachtmerrie is voor zijn vijanden. Het marslied sluit perfect aan bij het beeld dat de president van zichzelf schetst als de sterke leider en Turkijes hoop in bange dagen.

Voddenboer Saban Coskundere (65), die zijn handkar voortduwt, houdt van het partijlied. En van Erdogan. ‘Moge God onze president gezondheid schenken’, zegt hij. ‘Wij zijn arm. Hij helpt ons. Gas hebben we niet. Mijn vrouw kookt op steenkool, die krijgen we van hem.’

Erdogan is populair in Uskudar, een conservatieve deelgemeente aan de Aziatische kant van de stad. De president heeft er een huis en gaat er stemmen. Peilingen voorspellen echter dat de eerste recessie in tien jaar hem ook in Istanboel stemmen zal kosten.

Ik heb geen geld voor vlees of nieuwe kleren. De AKP krijgt mijn stem niet meer.
Nuray
huisvrouw in Istanboel

In het laatste kwartaal van 2018 kromp de economie met 3 procent. De werkloosheid groeit. Ruim 3,5 miljoen Turken, een kwart van hen jongeren, kunnen geen baan vinden. De woningbouw, jarenlang een van de motoren van de economische groei, ligt al een jaar vrijwel stil. In een poging het failliessement te voorkomen hebben honderden bedrijven uitstel van betaling aangevraagd. De Turkse bedrijven torsen samen een schuldenlast van 254 miljard euro. Banken staan onder druk van de regering om ook bedrijven waarvan vaststaat dat ze hun betalingsverplichtingen niet kunnen nakomen nieuwe leningen te verstrekken.

De particuliere consumptie en investeringen zijn respectievelijk met 9 en 13 procent gedaald tot hun laagste niveaus sinds 2009. De middenklasse heeft voor 141 miljard euro aan harde valuta ingekocht als buffer tegen de wispelturigheid van de lira, die het afgelopen jaar 30 procent van zijn waarde verloren is.

De recessie is nog niet over haar dieptepunt heen, meent econome en Turkije-analiste Nora Neuteboom van de bank ABN Amro. ‘We verwachten een verdere contractie van 2,5 procent in het eerste kwartaal, 2 procent in het tweede, 1,5 procent in het derde en 0 procent in het vierde kwartaal’, schrijft ze in een analyse .

De prijzen stegen met zo’n 20 procent. Die van groenten nog meer. ‘Maar wij verdienen er amper aan’, zegt boer Osman die met zijn vrouw Hulya in een kraampje onder meer wilde prei, olijven en biologische wijn verkoopt. ‘Onze kosten stijgen harder dan wat we voor onze producten krijgen.’

Turkije spendeert derde van reserves om munt  te ondersteunen

Turkije heeft in de aanloop naar de lokale verkiezingen van zondag massaal dollars verkocht om de koers van de lira te ondersteunen. Daardoor daalden de valutareserves in maart met zowat 10 miljard dollar of bijna een derde, berekende de Britse krant Financial Times op basis van cijfers van de centrale bank.

De interventies van de centrale bank en de maatregelen om speculatie te bemoeilijken slagen er voorlopig min of meer in de lira te stabiliseren. De daling van de munt vertraagde gisteren en de obligatiemarkt veerde op dankzij aankopen door buitenlandse beleggers. De lira steeg op weekbasis met 2 procent na een daling met 5 procent vorige week.

Maar sommige analisten blijven somber. Het beurshuis TD Securities, een dochter van de Canadese bank Toronto Dominion, voorspelde gisteren in een nota aan haar klanten dat de lira in april met bijna 30 procent zal dalen.

 

Twee op de drie Turken geven de regering de schuld van de recessie, zoals de 60-jarige autospuiter Ismail die wegens gebrek aan klanten ontslagen is. ‘Erdogan steekt al het geld in wegen, bruggen en tunnels, maar kleine bedrijven kunnen niet overleven doordat alles zo duur is geworden. Ik overnacht bij de daklozenopvang’, zegt de alleenstaande, gescheiden vader. ‘Mijn schulden lopen op. Ik probeer van 20 lira (3 euro, red.) per dag te overleven.’

De huisvrouw Nuray verwijt de regering veel geld uit te geven aan de 3,6 miljoen Syrische vluchtelingen, maar niet aan werklozen. ‘Syriërs pikken onze banen in. Mijn man is pijpfitter en heeft onregelmatig werk. Daarom kunnen we onze schulden niet afbetalen. Voor vlees en nieuwe kleren heb ik geen geld. De AKP krijgt mijn stem niet meer.’

Ook de marktkoopman Mehmet, een gebedskrans tussen duim en wijsvinger, keert Erdogan de rug toe. Hij is vooral verontwaardigd over diens uitspraak dat marktkooplieden en andere tussenhandelaren ‘terroristen’ en ‘landverraders’ zijn omdat ze schuldig zouden zijn aan de prijsstijgingen. Mehmet: ‘Het ligt aan het wanbeleid van de regering. De huisvrouwen betalen daar de prijs voor. Ze rapen aardappelen op die ik als afval weggooi.’

Erdogan (65), al 16 jaar aan de macht, is duidelijk nerveus. Vrijwel elke dag draaft hij op bij twee of drie grote manifestaties om zijn kiezers bulderend in te peperen dat er veel meer op het spel staat dan lokale politiek.

Het begrip ‘economische crisis’ komt niet over zijn lippen. ‘Hij probeert de aandacht af te leiden met het zaaien van haat en angst’, aldus Mustafa, die in de toerismesector werkte.

Erdogans tactiek is dat de aanval de beste verdediging is. Zijn hoofdthema: je bent voor ons of voor de terroristen. Volgens hem wordt Turkije sinds 2013 van alle kanten aangevallen door binnen- en buitenlandse vijanden die ‘het voortbestaan van ons land bedreigen’ en proberen te verhinderen dat Turkije een sterk en welvarend land wordt. ‘We zullen degenen die ons land willen verdelen en onze vlag willen vertrappelen geen enkele kans geven.’

We zullen diegenen die ons land willen verdelen en onze vlag willen vertrappelen geen enkele kans geven.
Recep Tayyip Erdogan
Turks president

De oppositieleider Kemal Kilicdaroglu (70) van de Republikeinse Volkspartij (CHP) brandmerkt hij als een ‘putschist’ omdat hij in de nacht van de mislukte coup op 15 juli 2016 niet de straat opging om de democratie te verdedigen. Kandidaten van de CHP bekritiseert hij als ‘vrienden van de terroristen’ omdat ze in steden zoals Istanboel, Ankara, Izmir en Bursa worden gesteund door de linkse, pro-Koerdische partij HDP.

Naast populistisch en nationalistisch verbaal geweld haalt Erdogan ook andere trucs uit de kast om de verwachte verliezen in de grote steden te beperken. Zo heeft hij zwaargewichten als ex-premier Binali Yildirim en voormalig minister van Economische Zaken Nihat Zeybekci ingezet als troefkaarten om burgemeester te worden in respectievelijk Istanboel en Izmir.

Voorts probeert het ministerie van Binnenlandse Zaken 231 kandidaten van de oppositie te diskwalificeren door te laten onderzoeken ‘of ze banden hebben met terroristische organisaties als de PKK, de Gülenisten en Islamitische Staat’.

Erdogan heeft de Koerdische kiezers ermee bedreigd dat als ze weer kiezen voor burgemeesters van de HDP die zullen worden afgezet aangezien ‘die partij banden heeft met de PKK’. Ongeveer honderd Koerdische burgemeesters zijn eerder zonder enige vorm van proces afgezet. In hun plaats zijn burgemeesters benoemd die lid zijn van de regeringspartij.

Ondanks dat arsenaal voorspellen peilingen dat Erdogan Istanboel zal verliezen. ‘Ook in de hoofdstad Ankara raakt hij de macht kwijt’, voorspelt Özer Sencar, de directeur van het peilingbureau Metropoll.

Dat zal mee dankzij de stemmen van linkse Koerdische kiezers gebeuren. Die zullen zich niets aantrekken van de dreigementen van de president. ‘De AKP voert een politieke oorlog tegen ons’, zegt HDP-parlementslid Murat Cepni. ‘Ze probeert ons te criminaliseren en angst in te boezemen. Dat gaat niet lukken. Wij kiezen ervoor ons te verzetten.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect