analyse

Chaos als ordenend principe van de wereld

De Duitse kanselier Angela Merkel spreekt de Amerikaanse president Donald Trump tijdens de G7-top van 2018 in La Malbaie, Canada. Trump zou later zijn steun aan de slotmededeling intrekken. ©REUTERS

Het buitenlands beleid van president Donald Trump heeft alle zekerheden uit de internationale diplomatie gehaald. De traditionele leidersrol van de VS is verloren gegaan.

De obsessie van Trump is dat de VS steeds weer getild worden door hun bondgenoten. Hij heeft een diep wantrouwen tegenover multilaterale akkoorden en een hekel aan internationale instellingen. Dat was genoeg om de gevestigde wereldorde in vier jaar tijd grondig overhoop te halen.

‘Ik nam deel aan de presidentsverkiezingen omdat ik het verraad van ons land niet langer kon aanzien. Ik kon niet zitten blijven als beroepspolitici toelieten dat andere landen misbruik maakten van onze handel, grenzen, buitenlands beleid en nationale veiligheid’, verklaarde hij tijdens zijn presidentiële campagne in 2016.

Trans-Atlantische relatie

Een van de eerste slachtoffers van Trumps beleid was de trans-Atlantische relatie. De miljardair heeft die op losse schroeven gezet, vooral door het nut van de NAVO voor de VS in twijfel te trekken.

De Europese Unie is voor de meeste Amerikaanse presidenten een moeilijk concept, maar Trump houdt er helemaal niet van. Hij steunde vol overgave de brexit, wat veelbetekenend was. Bovendien is de relatie met de Duitse kanselier Angela Merkel grondig verstoord. Duitsland was de voorbije jaren het Europese zwarte schaap. Trump dreigde niet alleen met importtarieven op Duitse auto's, hij besliste ook 11.000 Amerikaanse militairen terug te trekken uit het land.

Ik nam deel aan de presidentsverkiezingen omdat ik het verraad van ons land niet langer kon aanzien.
Donald Trump
Amerikaanse president

Voor Europa betekende vier jaar Trump dat de vertrouwde bondgenoot aan de overkant van de oceaan niet langer een stabiele partner is. Als Trump aanblijft, zal Europa onvermijdelijk een eigen militair veiligheidsbeleid moeten voeren.

Bewondering

De relatie van Trump met Rusland en in het bijzonder met president Vladimir Poetin is altijd erg complex geweest. Trump heeft nooit zijn bewondering voor Poetin als leider onder stoelen of banken gestoken. De ontmoetingen tussen beide mannen zijn altijd bijzonder hartelijk. Maar de Amerikaanse president stond tegenover een eensgezind Congres. Trump kon niet verhinderen dat Rusland sancties kreeg opgelegd.

Lees ook

Conservatieve triomfen stelpen Amerikaans bloedbad niet

©Filip Ysenbaert

Over een maand houden de VS hun referendum over Donald Trump. Wat gaat er na vier jaar schuil achter zijn rookgordijn van scandalitis en polarisatie?

China was voor de president al voor zijn ambtsaanvaarding de grote vijand. In dat dossier vindt hij een eensgezind Congres achter zich dat uit is op harde sancties en hoge tarieven. De strijd met China is de strijd tussen twee grootmachten om wereldwijde invloed. De handelsoorlog met China verschoof naar een digitale krachtmeting met het verbod op het gebruik van Chinese technologie. Er is gewoon een nieuwe Koude Oorlog gaande.

Ook Iran bleef de grote vijand. In 2018 zegden de VS eenzijdig het nucleaire verdrag met Teheran op. Europa en Rusland probeerden het akkoord in leven te houden, maar de harde Amerikaanse sancties maakten dat de Iraniërs opnieuw hun nucleaire verrijkingsprogramma hebben opgestart.

Daarnaast gaf Trump Israël zo goed als de vrije hand in zijn nederzettingenbeleid. De tweestatenoplossing voor Israël en de Palestijnen is verder af dan ooit. Het Midden-Oosten is volledig verdeeld tussen Iran en zijn bondgenoten als Syrië en de soennieten die stilaan het bestaansrecht van Israël beginnen te erkennen.

Losse eindjes

Het beeld van het buitenlandse beleid van Trump is dat van vele losse eindjes. De constante is het opzeggen van internationale verdragen: van het klimaatakkoord over allerlei handelsverdragen tot militaire deals. De uitleg is altijd dezelfde: de verdragen spelen in het nadeel van Amerika. Alle verdragen die zijn gesloten door Trumps voorganger Barack Obama zijn per definitie slecht, en de andere had de Democraat al moeten opzeggen voor Trump aan de macht kwam.

Even constant zijn de niet aflatende aanvallen op internationale instellingen. De Wereldhandelsorganisatie wordt genegeerd en gesaboteerd. De geldkraan voor de Wereldgezondheidsorganisatie ging dicht in volle coronacrisis.

Toch is Trump in zijn buitenlands beleid niet helemaal een ongeleid projectiel. Onderhuids leefden sommige tendensen al langer. Zelfs Obama was het Amerikaanse interventionisme beu. Vandaar de terughoudendheid in Syrië en Libië.

Erfenis

Daarnaast had Trump tal van militaire of neoconservatieve adviseurs. De harde opstelling tegen Rusland, China en Iran past volledig in hun draaiboek. En gezien de politieke steun over de partijgrenzen heen voor dat beleid is verandering verre van zeker mocht Trump de presidentsverkiezingen verliezen.

Multilaterale samenwerking is in de geopolitiek diep begraven. Dat is de erfenis van Trump.

Europa mag onder Joe Biden nog hopen op enige clementie, maar de gebroken relaties met de rest van de wereld zullen niet snel worden hersteld. De globalisering takelde af onder Trump en de coronacrisis gaf de genadeklap. De VS weigeren nu een leidersrol. Zelfs informele samenwerkingsverbanden zoals de G7 staan te wankelen. Multilaterale samenwerking is in de geopolitiek diep begraven. Dat is de erfenis van Trump.

Lees ook

Trump maakt zijn grootspraak niet waar

©Filip Ysenbaert

Over een maand houden de VS hun referendum over Donald Trump. Hoe succesvol was zijn economisch beleid?

Lees verder

Advertentie
Advertentie