analyse

Moreel gezag Verenigde Staten op apegapen

Het Amerikaanse Capitool, 'the day after'. ©Photo News

Na bestorming van het Capitool door trumpisten blijft voor de Verenigde Staten weinig morele autoriteit over om in de rest van de wereld democratie en mensenrechten te prediken. Dat beseffen autoritaire leiders maar al te goed.

Verbluft zag de CNN-journaliste Clarissa Ward het Turkse persbericht binnenlopen. 'Turkse burgers in de VS wordt aangeraden drukke gebieden en plaatsen waar geprotesteerd wordt te vermijden', las ze. Het leek wel de omgekeerde wereld. Turkije dat zijn burgers oproept binnen te blijven omdat de situatie in de Amerikaanse straten te onveilig is. 'Normaal sturen de Verenigde Staten dergelijke berichten uit', zegt Ward.

Ondermijning morele gezag

Een Amerikaanse president die weigert over te gaan tot een vreedzame machtsoverdracht. Een woedende menigte die het hart van de machtigste democratie ter wereld bestormt. Van de 'lead by example' van de VS - of wat daar nog van restte na vier jaar president Donald Trump - blijft weinig over.

'Als Joe Biden op het internationale toneel zijn stem verheft, zullen landen als China, Rusland en Saoedi-Arabië eens goed de wenkbrauwen fronsen', zegt David Criekemans, professor internationale politiek aan de Universiteit Antwerpen. 'De ongeziene gebeurtenissen ondermijnen zonder twijfel het moreel gezag van de VS.'

Als Joe Biden op het internationale toneel zijn stem verheft, zullen landen als China, Rusland en Saoedi-Arabië eens goed de wenkbrauwen fronsen.
David Criekemans
Professor internationale politiek aan de Universiteit Antwerpen

Turkije was niet alleen met zijn reactie. Overal ter wereld keken leiders vol ongeloof naar de onvoorstelbare gebeurtenissen in Washington DC.

Autoritaire leiders moeten in een 'euforische feeststemming zijn', zei Yossi Melman, een Israëlische journalist van de krant Haaretz. Ook Heiko Maas, de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, meent dat 'de vijanden van de democratie blij zijn met die ongelooflijke beelden uit Washington'.

Leedvermaak

Of er feeststemming was bij de Russische Vladimir Poetin, de Chinese Xi Jinping, de Iraanse Ali Khamenei of de Noord-Koreaanse Kim Jong-Un weten we niet. Maar enig leedvermaak was onmiskenbaar.

'Het Amerikaanse kiesstelsel is archaïsch en het voldoet niet aan de moderne democratische normen', zei de woordvoerster van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken. China hoopte dat 'de vrede, stabiliteit en veiligheid' snel terugkeren in de VS. 'Wij geloven dat het Amerikaanse volk veiligheid en vrede wil', klonk het bij het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken. Het Chinese dagblad Global Times zag de 'bubbels van de democratie en vrijheid barsten'. Terwijl critici in Hongkong en masse achter de tralies vliegen, is dat op zijn minst bevreemdend.

Het lijstje gaat nog even door. De Iraanse president Hassan Rouhani zag 'een kwetsbare en fragiele westerse democratie'. De hashtag #downfalloftheUS deed het goed in Iran. In India riep premier Narendra Modi op tot een 'ordelijk en vreedzame overdracht van de macht'. In Venezuela gaf president Nicolás Maduro op de staatstelevisie een lesje democratie.

Biden

Toch benadrukt Criekemans dat ondanks alle uitdagingen en chaos het rechtssysteem en de democratische checks and balances wel degelijk werken. 'Er is een nieuwe president.'

Dat zegt ook Frans van Daele, voormalig topdiplomaat en ambassadeur in de VS. 'Het institutionele systeem heeft een president afgeleverd en die gaat de 20ste januari aan de slag. De democratische instellingen hebben hun werk gedaan.'

Veel hangt af van hoe Biden straks omgaat met een deel van de bevolking die de institutionele spelregels openlijk in vraag stelt.
Frans van Daele
Voormalig topdiplomaat en ambassadeur in de VS

Zit Biden straks met een ingedeukt morele blazoen te onderhandelen met Poetin, Xi Jinping en co.? Volgens van Daele is dat afwachten. 'Moreel gezag of leiderschap verdien of verlies je niet opeens. Het is een product van een langer proces. Het Amerikaanse moreel gezag werd betwijfeld tijdens de oorlogen in Vietnam en Irak, maar versterkt bij de presidentsverkiezing van Barack Obama.'

De gebeurtenissen aan het Capitool moeten voor Van Daele mee in die som. 'Toch blijft de teloorgang van de institutionele consensus verontrustend. Veel hangt af van hoe Biden straks omgaat met het deel van de bevolking dat de institutionele spelregels openlijk in vraag stelt.'

'Biden kan ook de vlucht vooruit nemen', zegt Criekemans. 'Door de rechtsstaat het hart van zijn beleid te maken, bijvoorbeeld. Breng de VS terug naar de VN-mensenrechtenraad (waaruit ze zich in 2018 terugtrokken, red.) of koppel de toegang tot de Amerikaanse markt aan democratische aspecten. Biden kan hier versterkt uitkomen.'

Dertien dagen

Tussen nu en Biden zitten nog dertien dagen. 'Belangrijke dagen', zegt Van Daele, 'maar verlies niet uit het oog wat nadien gebeurt. Wat doet Trump? Hoe reageren de Republikeinen? Komen er juridische stappen? Het antwoord op die vragen zal mee bepalen welk moreel gewicht de VS straks hebben.'

Ook Criekemans ziet spannende dagen. 'Nu is iedereen afgeleid. Maar we moeten opletten dat enkele autoritaire leiders er niet snel wat dingen doorduwen waarvan we later denken 'oei, wat is daar gebeurd?'. Eigenlijk is dat al het geval. Werp gewoon eens een blik op de Chinese aanpak van de Oeigoeren en de situatie in Hongkong.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud