nieuwsanalyse

Overleeft Trump de midterms?

De Amerikaanse president Donald Trump voert campagne in Tennessee. ©AFP

Na een ronduit giftige campagne hoopt de Amerikaanse president Donald Trump zijn Republikeinse meerderheid in het parlement te behouden. En kijkt hij al vooruit naar zijn eigen herverkiezing over twee jaar.

Wat staat op het spel?

De Amerikanen houden dinsdag 'midterms' - parlementsverkiezingen die tussen twee presidentsverkiezingen plaatsvinden. In het Huis van Afgevaardigden, waar de Republikeinen van president Trump een meerderheid van 235 zetels hebben, worden alle 435 zitjes verkozen. In de Senaat, waar de Republikeinen 51 van de 100 zetels in handen hebben, staan 35 zitjes op het spel.

Daarnaast kiezen 36 van de 50 Amerikaanse staten een nieuwe gouverneur. Op staats- en lokaal niveau worden ook nog eens duizenden lagere ambten, zoals openbaar aanklagers en sheriffs, verkozen.

Breekt Trump met de geschiedenis?

De midterms gelden als een referendum over de nieuwe president. En dat valt zelden mee. Enkel George W. Bush liet in 2002, toen het land nog verenigd was na de aanslagen van 11 september 2001, Republikeinse zetelwinst optekenen in zowel het Huis als de Senaat.

Alle andere naoorlogse presidenten verloren bij hun eerste midterms zetels in het Huis, gemiddeld 25. De meest dramatische nederlagen? De Republikein Dwight Eisenhower verloor in 1954 de controle over de Senaat en het Huis, wat zijn partij pas in respectievelijk 1981 en 1994 zou herstellen. Die comeback in 1994 zou de start zijn van zes jaar furieus verzet, en een afzettingsprocedure tegen de Democraat Bill Clinton.

De Democraat Barack Obama veroorzaakte in 2010, na zijn omstreden hervorming van de gezondheidszorg, dan weer de toorn van de Tea Party, die de Republikeinen tot op heden de macht in het Huis bezorgde.

Moet Trump een nederlaag vrezen?

De Democraten hopen dat de onvrede om Trumps hyperpolariserende stijl en beleid - zijn nationale populariteitsscore bedraagt slechts 40 procent - voor een 'blauwe golf' zal zorgen. Dat zou echter wel eens flink kunnen tegenvallen.

Het Huis heroveren, waarvoor ze minstens 23 zetels moeten winnen, zou volgens de polls net lukken. In de Senaat zullen Trumps Republikeinen hun meerderheid echter zo goed als zeker versterken. Dat komt omdat van de 35 zetels die op het spel staan, er nu al 26 in handen van de Democraten zijn. Zij hebben dus meer te verliezen, zeker omdat tien van die senatoren herverkozen hopen te raken in een staat die in 2016 vaak overweldigend voor Trump stemde.

Omgekeerd lijken maar drie Republikeinse senatoren zich zorgen te moeten maken. In Texas, doorgaans een dieprood bastion, krijgt Ted Cruz opvallend veel tegenstand van de liberale Democraat Beto O'Rourke. En ook in Nevada en Arkansas is de strijd voorlopig 'too close to call'.

Hoe verliep de campagne?

Ronduit giftig. En peperduur. Een recordbedrag van 5,2 miljard dollar (4,6 miljard euro) werd in de midterms gepompt, waarbij vooral de Democraten de kroon spannen. 

5,2 miljard dollar
Recordbedrag voor midterms
Nooit werd zoveel geld gepompt in de Amerikaanse midterms: 5,2 miljard dollar, 35 procent meer dan bij de vorige midterms in 2014. De Democraten haalden 2,5 miljard op, de Republikeinen 2,2 miljard, en kleinere partijen nog eens een half miljard.

In september draaide de benoeming van Brett Kavanaugh, Trumps kandidaat-lid voor het Hooggerechtshof die te elfder ure van seksueel wangedrag beticht werd, al uit op een snoeiharde confrontatie tussen Republikeinen en Democraten. Om een dreigende 'blauwe golf' bij de midterms te voorkomen, en zijn eigen basis naar de stembus te krijgen, ging Trump de voorbije maand helemaal in overdrive. 

Op niet minder dan 34 campagnemeetings in vooral de staten die in 2016 zijn kant kozen, zette Trump niet zozeer zijn verwezenlijkingen van de voorbije twee jaar in de verf, zoals de benoemingen van conservatieven Kavanaugh en Neil Gorsuch bij het Hooggerechtshof, de economie die draait als een tierelier, of zijn enorme belastingverlaging. Trump framede de midterms vooral rond zijn geliefde dada van 2016: migratie.

Dat een karavaan van enkele duizenden latino's vanuit El Salvador via Guatemala en Mexico de VS tracht te bereiken, was een godsgeschenk. Bijna dagelijks werd het nieuws opgeblazen als een 'invasie' en een bedreiging voor de 'nationale veiligheid'. Een gevaar dat, suggereerde Trump keer op keer, geholpen en zelfs gefinancierd wordt door de Democratische 'meute'.

Trump sommeerde tot 15.000 militairen om de grens te bewaken, meer dan er actief zijn in Afghanistan. Die mogen met scherp schieten als de vluchtelingen met stenen zouden gooien. Een spotje dat flirtte met de randen van raciale polarisatie, linkte dan weer een veroordeelde Mexicaanse agentendoder aan de Democraten en die karavaan. En passant beloofde Trump ook dat migrantenkinderen die in de VS geboren zijn niet langer het Amerikaanse staatsburgerschap krijgen, hoewel de grondwet dat garandeert.

Wat stellen de Democraten daar tegenover?

De Democraten trachten vooral een positieve campagne te voeren, waarbij een betere gezondheidszorg vooropstond. Maar eigenlijk hadden ze maar een thema: het verzet tegen Trump en zijn conflictpolitiek.

Dat in de laatste weken van de campagne een doorgeslagen Trump-fan bombrieven stuurde naar ruim tien Democraten, een Jodenhater elf mensen neerschoot in een synagoge en een racist twee Afro-Amerikanen vermoordde, moet volgens de Democraten onafhankelijke kiezers nog meer doen inzien hoe Trumps retoriek het land enkel verscheurt.

Die identitaire keuze tussen Trumps blank, conservatief en vooral mannelijk Amerika en de diverse samenleving die de Democraten voorstaan, weerspiegelt zich ook in de kandidaten die de Democraten naar voren schoven. In totaal brengen beide partijen 964 kandidaten in stelling. Een recordaantal van 272 is, in #metoo-tijden die ook Trumps seksuele mores in twijfel trekt, vrouw. 215 zijn niet-blank. 26 zijn ook homoseksueel of transgender. En het gros van hen is Democraat, en geldt, in tegenstelling tot het partijestablishment, steeds meer als erg liberaal en links.

Daarbij is het uitkijken naar enkele symbolische races. Zo kan Stacey Abrams in Georgia 's lands allereerste vrouwelijke zwarte gouverneur worden. Andrew Gillum kan als eerste Afro-Amerikaan gouverneur van Florida worden. En in Vermont hoopt Christine Hallquist als eerste transgender gouverneur te worden.

Wat wordt de impact van de midterms?

Finaal is het de Democraten vooral om de macht te doen. Controle over het Huis zou ze in staat stellen Trumps agenda danig af te remmen. Er kunnen onderzoeken komen naar de meest omstreden kantjes van zijn presidentschap: zijn mogelijke fiscale malversaties als vastgoedmogol, zijn belangenvermenging of zijn banden met buitenlandse mogendheden, zoals Rusland. Een afzettingsprocedure zou voorlopig niet aan de orde zijn.

Behoudt Trump zijn meerderheid in beide kamers van het parlement, dan zal hij bevestigd zien hoe zijn politiek van de verschroeide aarde werkt. Verliest hij, dan lijkt het weinig waarschijnlijk dat hij met de Democraten zal samenwerken. 

In die zin was zijn campagne van de voorbije weken een generale repetitie voor zijn eigen herverkiezing in 2020. Centrumkiezers voor zich winnen is allang geen optie meer. Trump vond in 2016 zijn basis, en hoopt dat die dinsdag massaal opdaagt. Dat de Democraten ideologisch nog meer de andere kant opgaan, doet vermoeden dat de polarisatie, ongeacht het resultaat, de komende twee jaar alleen maar groter zal worden.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect