‘Trump volgt Poetins scenario: laat iedereen wachten op jouw actie'

©AFP

Na een NAVO-top vol drama is de verdeeldheid tussen Amerika en de rest van het Westen groter dan ooit. Onder Trump plooien de VS zich op zichzelf terug. Dat is een oer-Amerikaans instinct, zegt schrijver George Packer, een eminent chroniqueur over Amerika’s rol in de wereld.

Hoofdschuddend overloopt George Packer enkele van de recente grillen van de Verenigde Staten op het wereldtoneel. ‘Barrière na barrière wordt doorbroken. ‘Unthinkable’.’ Neem de vorige maand aangekondigde eenzijdige beslissing van de VS, om Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever niet langer als illegaal te beschouwen. Die gaat loodrecht tegen de internationale verstandhouding in. ‘Het toont een complete onverschilligheid tegenover de internationale opinie’, zegt Packer. En dan sarcastisch: ‘Wat nu met de verwoede pogingen van Jared Kushner (Trumps schoonzoon, red.) om over vrede in het Midden-Oosten te onderhandelen?’

Bio

 George Packer schrijft voor het weekblad The Atlantic en schreef eerder voor The New Yorker. Hij is de auteur van bekroonde boeken over de Amerikaanse samen-leving en de rol van de Verenigde Staten in het buitenland. ‘The Assassins’ Gate’ uit 2005 gaat over de invasie in Irak. In 2013 verscheen ‘The Unwinding’, over de uiteen-rafelende Amerikaanse maatschappij. Dit jaar verscheen ‘Our Man’, over de diplomaat Richard Holbrooke en het einde van het Amerikaanse interventionisme.

 

‘Nog veel erger was Trumps beruchte telefoontje naar Erdogan en hoe hij de Syrische Koerden verraadde’, zegt Packer. ‘Dat ging over mensenlevens en was veel meer dan symboliek. Het verergerde elke slechte dynamiek in die oorlog: meer macht voor Assad, een opening voor IS. En de enige betrouwbare partner ligt nu onder vuur van Turkije en zal ons nooit meer vertrouwen. Vroeger was er een proces voor grote beslissingen. Nu niet meer.’

Packer betreurt dat, zegt hij tijdens een gesprek in Amsterdam, waar hij onlangs was uitgenodigd door het John Adams Institute. De Amerikaanse journalist en schrijver is bekend van zijn lange en doorwrochte essays en reportages over de Amerikaanse samenleving, en over de relaties van de supermacht met de rest van de wereld, eerst voor The New Yorker en sinds kort voor The Atlantic. Zijn bekendste werk is het even bejubelde als profetische The Unwinding uit 2013, een boek dat haarfijn de voedingsbodem beschrijft waarop iemand als Trump een verkiezing kon winnen nog voor hij op de proppen kwam als kandidaat. Dit jaar verscheen Our Man, een biografie van de mythische diplomaat Richard Holbrooke, een halve eeuw lang de diepe spits van het Amerikaanse buitenlandbeleid.

Hoe onvoorspelbaar de VS zich vandaag ook gedragen op het internationale toneel, er zit wel degelijk een lijn in, legt Packer uit. ‘Trump denkt dat die manier van handelen ons meer gevreesd maakt en dat zo meer naar ons geluisterd zal worden. Hij volgt het scenario van Poetin: maak dat andere landen zich afvragen wat je nu weer zal doen en dat niemand op je kan rekenen. Laat iedereen wachten op je actie. Dat is geen goede manier om vrienden te maken en allianties te sluiten. Maar als alleen telt wat meteen goed is voor Amerika, kan je zijn acties wel rechtvaardigen.’

Als het acht jaar Trump wordt, krijg je permanente schade aan onze waarden en relaties in de wereld.
George Packer
Journalist en schrijver

‘Vergeet niet: hij doet wat miljoenen mensen willen. Hij is geen op hol geslagen eenzaat, maar voert de wensen uit van veel Amerikanen uit streken die de soldaten naar Irak en Afghanistan hebben gestuurd en de prijs hebben betaald. Zij zagen geen enkel resultaat en verloren hun geloof in de elite in Washington, die hen bleef vertellen: ‘Bedankt voor uw dienst aan het land. Uw opoffering heeft ons veiliger gemaakt.’ Je kan hen dat niet kwalijk nemen. Trump doet dus deels wat hij had beloofd. ‘Laat andere mensen vechten en sterven’, zei hij. Alleen doet hij dat met maximale schade. Ik blijf denken dat het nooit een goed idee is je vrienden achter te laten op het slagveld.’

De vraag is wat het oplevert, behalve verwarring? ‘Niets, denk ik. Wie wint bij de handelsoorlog met China? Onze boeren alvast niet, die hebben zwaar te lijden. Trump vindt macht iets om in het rond te strooien. Hij denkt dat hij zo meer macht wint, maar hij verliest ze net.’

Einde van een tijdperk

Voor Packer is een tijdperk voorgoed afgesloten: dat van een Amerika dat zich om morele en opportunistische redenen verplicht voelde om aan de touwtjes van de wereld te trekken. Van de Tweede Wereldoorlog tot ergens in het voorbije decennium streefden de VS de rol van globale scheidsrechter na. Die periode valt exact samen met het leven van de legendarische diplomaat Richard Holbrooke, het onderwerp van Packers nieuwste boek. Overal waar de VS zich de afgelopen vijftig jaar in mengden, van Vietnam over Bosnië tot Afghanistan, werd Holbrooke vooruitgestuurd. Hij werd geboren in 1941, het jaar waarin de VS zich mengden in de Tweede Wereldoorlog en Time Magazine schreef over het begin van de ‘Amerikaanse eeuw’. En hij stierf in 2010, nadat zijn aorta was geknapt tijdens een meeting met toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton, op een moment dat de VS moegestreden een uitweg uit Afghanistan zochten.

Trump voert de wensen uit van veel Amerikanen uit de streken die de soldaten naar Afghanistan en Irak hebben gestuurd.
George Packer
Journalist en schrijver

Holbrooke, een zoon van Holocaust-vluchtelingen, stond voor interventionisme, voor Amerika als een ‘force for good’ in de wereld, tegen fascisme, communisme en ondemocratische regimes. Hij was de architect van de Dayton-akkoorden, die een einde maakten aan de oorlog in ex-Joegoslavië, en onderhandelde aan het eind van zijn leven onder president Obama - die hem niet kon uitstaan - over vrede in Afghanistan. ‘Dat Amerika die rol speelde, was voor Holbrooke even normaal als de zuurstof die hij inademde. Maar het was uiteraard geen liefdadigheid. Eerder verlicht zelfbelang.’

Samen met het leven van Holbrooke is - toevallig - ook dat Amerikaanse interventionisme voorbij, en wel door een samenloop van omstandigheden, zegt Packer. ‘Grote wereldmachten verknoeien altijd hun macht. Wij doen het gewoon nog sneller. Dat komt door een opeenstapeling van hybris en een hoop vergissingen: onze reactie op 9/11, de debacles in Irak en Afghanistan, maar ook de economische crisis. Die tastte onze zin voor risico aan en onze bereidheid overal te zijn. We zijn nogal een extreem land. We willen overal zijn of nergens. Obama probeerde het nog op een gematigde manier te managen door net meer samenwerking te zoeken. Trump doet het tegenovergestelde.’

Packer ziet een directe link tussen hoe de VS zich internationaal opstellen en wat ze op binnenlands vlak meemaakten. In 2013, toen Trump nog een voltijdse reality-tv-ster en een vastgoedmagnaat was, beschreef Packer al op sublieme wijze in ‘The Unwinding’ hoe in de Amerikaanse maatschappij de zekerheden voor grote delen van de bevolking afbrokkelden. Hij sprak met verliezers buiten de grote steden. Mensen voor wie het geloof in instituten als de kerk, de vakbond en de media wegkwijnde. Terwijl Wall Street geen prijs moest betalen voor zijn casinokapitalisme en het opkomende Silicon Valley het liefst mensen zou vervangen door technologie. ‘Vervreemding is het woord dat het sentiment waarschijnlijk het best samenvat. Alle grote instituten leken corrupt en alleen geïnteresseerd in het welzijn van hun eigen elite.’

‘Die thema’s zetten zich door buiten onze grenzen’, stelt Packer. ‘Je ziet het in een verzwakking van het geloof in internationale instituten en de democratie. De periode van het Amerikaanse leiderschap, de NAVO, de Verenigde Naties en het wereldhandelssysteem steunde op onze economie en ons leger, maar ook heel sterk op een gezonde democratie thuis. Nu hebben we die magnetische kracht niet meer om andere landen aan te trekken en te overtuigen van onze manier van denken. Omdat we niet meer gezond zijn, maar ziek. De ontluistering thuis is dus nauw verbonden met de achteruitgang van macht en invloed onder Trump. Hij minacht democratisch verkozen leiders en is jaloers op autoritaire figuren. Hij is echt de eerste president die niet eens doet alsof hij voor democratie is. En veel Amerikanen vinden dat prima!’

©rv

Meer nog dan het roekeloze beleid en constante geflirt met corruptie, dat hem misschien zijn job zal kosten, berokkent Trump de VS en de rest van de wereld schade toe met zijn woorden en zijn gedrag, vindt Packer. Zeker voor een opgroeiende generatie. De flagrante beledigingen, het schelden, de constante leugens. ‘Expertise en professionalisme blijken niet meer belangrijk. Je zag het voor het eerst bij Sarah Palin (een conservatief-Republikeinse politica, red.). Maar mensen zeggen niet: ‘Hey, zo kan je niet praten als leider.’ Ze zeggen: ‘Yeah, I like that.’ Hij laat hun impulsen los.’

Onherstelbare schade

Packer: ‘Ik ben het nog oneens geweest met keuzes van presidenten. Maar nu is het anders. De afglijdende normen kan je niet herstellen. Als een taboe omvergeworpen is, kan je dat niet meer opnieuw invoeren. De zaken worden meteen genormaliseerd. Het wordt een permanente verlaging van onze cultuur, onze taal en onze instituten.’

‘Ik klink waarschijnlijk als een oude, witte man die geen voeling heeft met de echte wereld’, zegt Packer glimlachend. Al is hij ook heel kritisch voor de linkse reactie op Trump. ‘We moeten de machten blijven bekritiseren, maar ook de oppositie. We moeten de oorsprong van de democratie bevestigen: de verlichting, de rede, objectiviteit, het individu. En links is de band daarmee aan het verliezen.’

Vandaar het belang van de verkiezingen van volgend jaar. ‘Als het acht jaar Trump wordt, krijg je permanente schade aan onze waarden en onze relaties in de wereld. Onze voormalige bondgenoten zullen niet wachten tot wij zeggen: ‘Sorry about that. We gaan het nu goedmaken.’ Nee, het wordt een totale shift van globale invloedssferen. Die van ons krimpen, terwijl die van China, Rusland en Iran groeien, hoe traag ook. En wij staan aan de zijlijn. Het is ondenkbaar.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n