portret

Trumps veiligheidsadviseur stuurt aan op confrontatie met Iran

De 'Havik der haviken' liet zich afgelopen week gelden in het Witte Huis.

‘Ik wil geen oorlog met Iran’, verzekerde de Amerikaanse president Donald Trump deze week zijn entourage. ‘Er komt geen oorlog’, zei ook de Iraanse ayatollah Ali Khamenei, nochtans een devoot voorstander van ‘Dood aan Amerika’. Maar daar lijkt Trumps nationale veiligheidsadviseur John Bolton anders over te denken. Na decennia zijn ‘anale fixatie’ op de islamitische republiek verkondigd te hebben, pookt de ‘havik der haviken’ - de ‘bommenwerper’, die lang een granaat op zijn bureau had liggen, is een andere bijnaam - de spanningen in de Perzische Golf zorgwekkend hoog op.

Nationaal veiligheidsadviseur. Sinds april 2018 is de 70-jarige John Bolton de belangrijkste adviseur van Amerikaans president Donald Trump in crisissituaties en conflicten. De jongste weken luidt hij vooral de alarmbel voor een aanval van Iran op Amerikaanse doelen.

Inval in Irak. Bolton raakte internationaal bekend als viceminister van Buitenlandse Zaken, en later als VN-ambassadeur, onder president George W. Bush. Hij was een van de architecten van de inval in Irak onder het valse voorwendsel dat Saddam Hoessein over massavernietigingswapens beschikte.

Militaire hardliner. Bolton is een van de grootste neoconservatieve hardliners in Washington, die veelvuldig pleit voor militair ingrijpen en regimewissels in vijandige dictaturen. Zo ijvert hij voor de val van de Venezolaanse president Nicolás Maduro, of vindt hij een aanval op de kernmacht Noord-Korea allerminst een slecht idee.

Iranofobie. Zijn grootste obsessie zijn de nucleaire aspiraties van Iran. Op11 februari, exact 40 jaar na de Islamitische Revolutie, postte Bolton op Twitter een video waarin hij de zonden van ayatollah Ali Khamenei opsomde: binnenlandse repressie, terreur in de buurlanden, economische rampspoed. Met als slotboodschap: ‘Ik denk niet dat je nog veel verjaardagen zult vieren.’

Zondag waren er berichten over de mysterieuze sabotage van vier olietankers uit Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten, twee erfvijanden van Iran. Dinsdag bestookten Houthi-rebellen, Iraanse bondgenoten die in Jemen een burgeroorlog uitvechten met een Saoedische coalitie, met drones twee oliesites nabij Riyad. Harde bewijzen zijn er nog niet, maar de kwade blik werd terstond op Teheran gericht. Zeker sinds de Verenigde Staten begin deze maand claimden berichten op te vangen dat Iran aanvallen plant op Amerikaanse en soennitische doelwitten.

Daarvoor rekent de sjiitische republiek op bevriende milities, waarmee ze de jongste jaren haar macht in het Midden-Oosten fors uitbreidde. Van Jemen over Irak en het Syrische Assad-regime tot Hezbollah in Libanon en radicale Palestijnen: Iraanse fondsen, wapens en militairen zijn er legio. Voor de VS lijkt de maat vol. Bolton stuurde recent een vliegdekschip, bommenwerpers en extra afweergeschut naar de regio. Deze week lekte een plan uit waarin hij 120.000 troepen wil laten volgen als de situatie escaleert. Uit voorzorg liet minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo, ook een hardliner, woensdag het ambassadepersoneel in Irak deels evacueren.

Insiders ontkennen niet dat er info is over toenemende Iraanse agressie. Maar velen stellen dat Bolton zijn reputatie weer bevestigt de feiten graag te overdrijven. De 70-jarige jurist begon zijn carrière in de regeringen van Ronald Reagan en George Bush senior, maar raakte pas echt bekend en berucht als viceminister van Buitenlandse Zaken onder Bush de jongere. Bolton was een van de architecten van de inval in Irak in 2003, op basis van de nooit bewezen stelling dat Saddam Hoessein over massavernietigingswapens beschikte.

Oorlogsretoriek en een onverdroten hang naar regimewissels in vijandige dictaturen: ze zijn even kenmerkend voor Bolton als zijn walrussnor. Twee maanden voor hij in april 2018 als Trumps veiligheidsadviseur aantrad, pleitte Bolton nog voor een preventieve aanval op Noord-Korea. Op zijn voorspraak trokken de VS zich in januari uit een kernwapenakkoord met Rusland terug. Dezer dagen ijvert hij in Venezuela, dat hij samen met de linkse regimes in Cuba en Nicaragua ‘de trojka van de tirannie’ noemt, voor de val van president Nicolás Maduro. Maar niets dat hem zo combattief krijgt als de nucleaire ambities van het rijk der ayatollahs. ‘Om te voorkomen dat Iran een bom heeft, bombardeer Iran’, schreef hij ooit. ‘Als het van John afhing, waren we al in vier oorlogen verwikkeld’, grapte Trump onlangs.

Met Trump deelt Bolton een unilateraal wereldbeeld, vol minachting voor internationale verdragen. ‘America First op steroïden’, noemde een expert hun samenwerking. ‘Er bestaat niet zoiets als verenigde naties’, zei Bolton ooit, toen hij Bush’ ambassadeur bij de VN was. ‘Er is een internationale gemeenschap die soms geleid wordt door de enige overgebleven wereldmacht, de VS, als dat onze belangen dient.’ In tegenstelling tot Bolton geldt Trump wel als een isolationist, die weinig zin heeft in militaire interventies. Eind 2018 ordonneerde hij nog de terugtrekking van zijn troepen in Syrië. Experts vermoeden dan ook dat Trump Boltons oorlogszucht jegens Iran blijft weerstaan. Maar dat die de agenda van ‘maximale druk’ volgt, is zeker.

Bolton was nog maar net in dienst, toen Trump het akkoord van voorganger Barack Obama verscheurde dat Iran zijn nucleaire verrijkingsprogramma deed opbergen. De sancties tegen Iran werden fors opgeschroefd, waardoor ’s lands levensader - de olie-export - dichtslibde. En de Revolutionaire Garde, de militaire elite met enorme zakelijke belangen, werd als een terreurorganisatie bestempeld. Bijgevolg worstelt Iran met een steeds hogere inflatie en werkloosheid. De subsidies voor regionale milities dalen. Brandstof genoeg, denken de VS, om het volksprotest tegen het regime te voeden.

Met die mix van straffen en dreigen, die hij eerder op Noord-Korea richtte, lijkt Trump Iran weer aan de onderhandelingstafel te willen krijgen. De angst is echter dat ‘per toeval’ toch een militair conflict ontstaat. Omdat de hardliners in Teheran vrezen voor hun positie. Omdat de anti-Iraanse oorlogsretoriek van de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman of de Israëlische premier Benjamin Netanyahu Trump vermurwt. Door een stom misverstand. Of omdat de gewiekste Bolton alsnog zijn zin krijgt. Zijn memoires dragen niet toevallig de titel ‘Opgeven is geen optie’.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n