Advertentie

Zelfs ‘Uncle Joe' is geen cadeau voor Europa

©AFP

Na vier onvoorspelbare jaren onder de orkaan Trump hoopt Europa op een reset van de relaties met de VS met Joe Biden als president. Toch verandert wellicht alleen de toon, maar niet de marsrichting. Hoe rijmt Europa zijn eigen strategische autonomie met Bidens ‘America First’?

Vier jaar lang raasde Donald Trump als een olifant door de geopolitieke porseleinkast. Op de Hongaarse premier Viktor Orbán na, een Trump-supporter van het eerste uur, bidden de Europese bedrijven en politici voor een overwinning van Joe Biden. ‘De toekomst van de westerse wereld staat op het spel’, klinkt het pathetisch.

Als Trump een tweede termijn krijgt, kan hij ongeremd al zijn duivels ontbinden. Geen wonder dat Europa terug wil naar de periode van voor orkaan Trump.

Biden wordt, net als zijn voorganger Barack Obama, aan deze kant van de oceaan als ‘een Europeaan’ beschouwd. Hij belooft de politiek en de diplomatie weer de goede kant op te sturen ‘in overleg met onze partners’. Maar net als Trump zet Uncle Joe ‘America First’ bovenaan. De kolossale binnenlandse agenda zal hem de eerste jaren helemaal in beslag nemen. De relaties met Europa moeten dat grote Amerikaanse belang dienen om relevant te zijn.

Als Biden wint, zal de kolossale binnenlandse agenda hem de eerste jaren helemaal in beslag nemen. De relaties met Europa moeten dat grote Amerikaanse belang dienen om relevant te zijn.

Met Biden wacht Europa dus hoogstens de terugkeer naar een ‘nieuw normaal’. Laat Europa zich voor de Amerikaanse kar spannen of zet de EU haar eigen agenda van strategische autonomie door? Die verscheurende keuze speelt op vier vlakken.

1. Klimaat

Donald Trump, een fervente verdediger van de Amerikaanse olie-industrie, beloofde uit het klimaatakkoord van Parijs te stappen. In november 2019 startte hij de formele vertrekprocedure op. Een dag na de Amerikaanse verkiezingen, op 4 november, is de exit uit het wereldwijde klimaatakkoord een feit. De kans dat Trump alsnog rechtsomkeer maakt, is nihil.

Biden veroordeelde de Amerikaanse uitstap uit het Parijsakkoord als ‘roekeloos’ en beloofde ‘vanaf dag een’ van zijn presidentschap Trumps misstap ongedaan te maken. Ook zijn klimaatambities zijn zeer Europees: de VS klimaatneutraal tegen 2050 en een revolutie in de energiesector: die moet al in 2035 uitstootvrij zijn. Net als de Europese Unie onderzoekt Biden een grenstaks, een heffing op ‘vuile’ invoer.

Samenwerking met Europa ligt dus voor de hand. Europa heeft de bocht naar een koolstofvrije economie al ingezet met een omvangrijk wetgevend arsenaal, de Green Deal. En met haar groene obligaties zet de Unie nu al de standaard voor de rest van de wereld. Toch loert verzuring om de hoek in de vorm van concurrentie tussen het Amerikaanse en het Europese model, van vergroening tot grenstaks, en bescherming van de eigen industrie.

2. Handel

Voor zijn handelsbeleid gebruikte Trump de sloophamer. Zelfs zijn bondgenoten in Europa en Canada kregen invoerheffingen voor staal en aluminium aan hun broek met als motief een bedreiging van de nationale veiligheid. Trump dreigde meermaals met heffingen op Europese auto’s. Als hij herkozen wordt, voert hij dat dreigement ongetwijfeld uit. Ook de begrafenis van de Wereldhandelsorganisatie (WHO) en het multilateraal overleg wil hij wel organiseren.

Biden wil wellicht af van Trumps staalheffingen en van het oude conflict met Europa over luchtvaartsubsidies voor Boeing en Airbus. Europa wacht met de door de WHO toegezegde vergeldingsmaatregelen.

Maar een reset van de handelsrelaties met Europa is niet Bidens prioriteit; hij kijkt eerder naar Azië. De frustratie over het mislukte TTIP-akkoord met Europa zindert nog na en er komt zeker tegengas van de veel krachtiger linkse groep in de Democratische partij. Minideals lijken het hoogst haalbare en die komen niet gratis. Biden huldigt, net als Trump, een economisch nationalisme. Ook hij wil met een ‘Buy American’ Amerikaanse jobs en investeringen in eigen land behouden.

De brexitrekening van Boris Johnson

De Britten hebben altijd al een geprivilegieerde relatie gehad met de Verenigde Staten. Ze zijn ook Amerika’s trouwste NAVO-bondgenoot. De Ierse roots van Joe Biden en de brexit bedreigen die positie nu. De Britse premier Boris Johnson is dikke maatjes met Donald Trump. Die zwaait al twee jaar met het perspectief van een ‘fantastisch’ handelsakkoord met Londen, maar in de praktijk schieten die gesprekken nauwelijks op.

Johnson speelt in de onderhandelingen met Europa over een toekomstig handelsakkoord al langer met het idee toch voor een harde brexit te kiezen, een vertrek uit de Unie zonder handelsdeal. Maar als Biden president wordt, valt Johnson tussen wal en schip: geen akkoord met de EU en geen wilde weldoener meer aan de andere kant van de oceaan. Vandaar de hardnekkige geruchten dat Johnson wacht op de Amerikaanse verkiezingsuitslag om ja of neen te zeggen tegen Europa.

De Amerikaanse kritiek op de WHO dateert al van voor Trump. De vraag is of Biden zich met Europa achter een multilaterale hervorming wil scharen, om staatsinmenging in Chinese bedrijven en technologiediefstal aan te pakken, in plaats van te mikken op eenzijdige nationale sancties.

3. Geopolitiek

Trump dreigde er al mee de ‘hersendode’ westerse verdedigingsorganisatie NAVO te verlaten en maakt dat na een herverkiezing wellicht hard. Hij stapte al uit meerdere multilaterale akkoorden, waaronder de Wereldgezondheidsorganisatie en de nucleaire deal met Iran, waarvan Europa een van de architecten was.

Tegenover Rusland hanteert Biden wel een hardere toon en een meer ‘Europese’ benadering. Maar verandert de buitenlandse koers fundamenteel? De kritiek op te beperkte defensie-investeringen én engagement van Europese NAVO-landen was er ook al onder Obama.

Er is meer aan de hand. Onder de NAVO- paraplu was Europa een belangrijke Amerikaanse bondgenoot. Maar het geopolitieke plaatje is grondig veranderd en Trumps dreigementen zijn daar een symptoom van. Dé rivaal is China. En de oorlog wordt niet langer gevoerd met militaire dreiging, Technologie en handel zijn nu de wapens.

Biden zal zich, net als Trump, fixeren op China. Hij wil streng optreden tegen schendingen van de mensenrechten, en internationale druk op Chinese techbedrijven als Huawei moet de macht van Silicon Valley stutten. Europa zal ‘gevraagd worden’ die aanpak kracht bij te zetten. Dat is delicaat: Europa ambieert een minder agressieve strategie ten aanzien van China.

Bovendien zijn er fricties tussen Europa en de VS over databescherming. Ook Europa wil een digitale wereldspeler worden. En het conflict over het belasten van Amerikaanse techbedrijven blijft in de lucht hangen.

4. Democratie

Als Trump een tweede termijn in de wacht sleept, heeft dat grote gevolgen voor de democratie in de wereld, zegt de Nederlandse journalist en Amerikakenner Charles Groenhuysen. Want dat betekent dat een leider in een democratisch gidsland als de VS met dergelijk populistisch gedrag wegkomt. Dat voorbeeld zal school maken onder de fans van Trump, in Europa Orbán en andere populisten.

Maar ook als Biden wint, zal hij verplicht zijn op de VS te focussen en de schade te herstellen aan de democratie en de rechtsstaat. Trump heeft de checks & balances vakkundig kapotgemaakt en de talrijke gaten in het kiessysteem misbruikt. Het zal de blik van Biden nog meer naar binnen richten, weg van Europa.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud