Logo
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.

‘Elke druppel water tweemaal gebruiken'

©Marco Mertens

Aquafin, verantwoordelijk voor de infrastructuur voor waterzuivering in het Vlaamse Gewest, bestrijdt de klimaatverandering met slimme sensoren, op maat gemaakte hemelwaterplannen en intelligent regenwaterbeheer.

Vlaanderen kampt bij hevige regenval geregeld met overstromingen, vooral in gebieden met veel verharde bodems. Daarnaast zorgt aanhoudende zomerdroogte steeds vaker voor waterschaarste. Die twee problemen pakt Aquafin de komende maanden en jaren aan met enkele innovaties. ‘We willen het evenwicht herstellen tussen periodes met te veel en periodes met te weinig water’, vertelt Danny Baeten, directeur business development & innovatie bij Aquafin.

‘We zetten vandaag al technologische oplossingen in om water te bufferen wanneer het intens regent. In sommige gebieden meten en sturen sensoren in de leidingen bijvoorbeeld de waterdoorvoer. Die wordt zo verhoogd, verminderd of opgehouden, afhankelijk van de watervraag en de regenval. Om de wateroverlast voor gemeenten, bedrijven, landbouwers en burgers zoveel mogelijk te beperken, werken we al enkele jaren met hemelwaterplannen.’

Hemelwaterplannen

Aquafin brengt vandaag verschillende van die hemelwaterplannen in de praktijk. ‘Het heuvelachtige Overijse is een mooi voorbeeld. Zware regenbuien hebben de dorpskern in het verleden meermaals blank gezet. Onze oplossing houdt het regenwater voortaan op de hellingen op, en laat dat gecontroleerd afstromen. Zo houdt het centrum de voeten droog. We integreerden daarvoor hemelwaterbuffering in recreatiedomein Zuidflank.’

We willen het evenwicht herstellen tussen periodes met te veel en periodes met te weinig water.
Danny Baeten
directeur business development & innovatie bij Aquafin

Steeds meer gemeentes overtuigen om hun hemelwaterplannen te vertalen naar de realiteit: daar zet Aquafin volop op in. Maar er is meer. ‘De huidige plannen zijn vooral gefocust op de afvoer van regenwater en het voorkomen van wateroverlast. Dat willen we nu ombuigen naar een regenwaterbeheer’, zegt Danny Baeten.

Lokaal bufferen

‘Door regenwater bijvoorbeeld lokaal in de grond te laten lopen, en het daar bij te houden, lossen we twee problemen in één klap op. Overtollig regenwater wordt afgevoerd, zodat de kans op overstroming daalt. En omdat het water niet langer wegstroomt langs leidingen maar lokaal gebruikt wordt om het grondwaterpeil te laten stijgen, krijgen we een extra watervoorraad bij droogtes. Aan de A12 ter hoogte van het industrieterrein van Wilrijk installeren we nu bijvoorbeeld ondergrondse regenwaterkokers, bedoeld om het regenwater af te voeren. Maar je zou diezelfde kokers op andere momenten ook kunnen gebruiken om regenwater te bufferen om periodes van droogte te overbruggen. Eén installatie, één investering: twee toepassingen.’

Projectontwikkelaars proactief benaderen, zodat ze hemelwaterplannen mee integreren in bouwprojecten: ook dat is een strategie waar Aquafin in gelooft. Danny Baeten: ‘We streven naar plannen die op wijkniveau duurzaam en verstandig omspringen met het waterbeleid. Ook daar geloven we in lokale infiltraties, buffering en als voorraad voor lokaal gebruik. Water afvoeren gebeurt dan als het écht niet anders kan. We werken vandaag ook met dierentuin Planckendael aan zo’n masterplan.’

Zuivering op wijkniveau

Ook miniwaterzuiveringsinstallaties op wijkniveau, die regenwater en bijvoorbeeld douchewater licht zuiveren en inzetten voor wasmachines en toiletten, zijn een verstandige optie, vindt Danny Baeten. ‘Zo kunnen duurzame wijken elke waterdruppel tweemaal of meer gebruiken. Alleen om te koken en voor persoonlijke hygiëne verbruiken ze leidingwater.’

1,5
miljoen hemelwaterputten
Vlaanderen telt ongeveer anderhalf miljoen hemelwaterputten. Aquafin schat hun gezamenlijke capaciteit op 15 miljoen kubieke meter water. Die buffer wil Aquafin slim inzetten om de droogte te bestrijden.

Dat waterzuiveringssysteem op wijkniveau kan een compacte technische installatie zijn, maar ook organische opties zijn mogelijk. Danny Baeten: ‘In de Vilvoordse evenementenzone De Kruitfabriek en de nieuwe woonbuurt 4 Fonteinen testen we samen met bouwgroep Matexi bijvoorbeeld een rietveld. Water dat door het rietveld sijpelt, kan nadien gebruikt worden om planten te bevloeien of toiletten te spoelen. Een tweede zuiveringsproces via nanofiltratie haalt onder meer zouten, medicijnresten en kleurstoffen uit het water. Dat water is dan geschikt voor schoonmaak, wasmachines, carwash en recreatie.’

Slimme waterpolitiek

Dergelijke oplossingen kunnen op wijkniveau het leidingwaterverbruik met 30 tot 50 procent reduceren waardoor een watertekort tijdens de zomermaanden steeds onwaarschijnlijker wordt, besluit Danny Baeten. ‘Samen met gemeentes en projectontwikkelaars creëren we vandaag klimaatbewustere omgevingen met een verstandig waterbeheer. Want de waterproblematiek stopt niet aan de gemeente- of provinciegrenzen: we moeten die samen aanpakken.’

Aquafin onderzoekt slimme particuliere waterputten

Om het watertekort tijdens hittegolven te bestrijden, onderzoekt Aquafin of de anderhalf miljoen privéwaterputten in Vlaanderen via een slim systeem mee aangesproken kunnen worden. ‘Vraag en aanbod stromen zo beter naar elkaar toe.’

Samen met gemeentes probeert Aquafin burgers er al enige tijd van te overtuigen om regenwaterinfiltratiesystemen te voorzien op hun privéterreinen. Een nieuwe ontwikkeling in die strategie is die van de zogenoemde slimme regenwaterputten, waarbij burgers hun regenwaterput ter beschikking stellen. ‘Door een regenwaterput met sensoren uit te rusten, kunnen we de waterstand meten en, indien nodig, die voorraad aanspreken’, verduidelijkt Danny Baeten, directeur business development & innovatie bij Aquafin.

‘Een netwerk van hemelwaterputten vormt een immens buffer- en voorraadsysteem, waarmee we periodes met zware regenval en droogte beter kunnen overbruggen. Vandaag onderzoeken we dit concept. We bekijken nu hoe groot de gezamenlijke watercapaciteit is van alle regenwaterputten in Vlaanderen: we schatten dat die op meer dan 15 miljoen kubieke meter water ligt. Daarna analyseren we welke sturingsmogelijkheden nodig zijn om daar een slim netwerk van te maken.’

Buffer- en voorraadsysteem

De meeste privéwaterputten staan bijna het hele jaar vol, en hun capaciteit kan slimmer en duurzamer ingezet worden voor de gemeenschap. Dat is het idee achter de slimme waterputten. Een slimme sturing van de regenwaterkleppen om de putten op afstand te beheren, is daarbij noodzakelijk. Zo’n systeem heeft twee functies: enkele dagen voordat er zware regen voorspeld wordt, kunnen we de regenwaterputten (gedeeltelijk) laten leeglopen, zodat het water in de grond kan infiltreren, en er via de geledigde putten een buffernetwerk ontstaat voor de opvang van regenwater. Bij langdurige droogtes kan de inhoud van de putten gestuurd worden  om piekafnames van het drinkwaternet te vermijden

Het is wel cruciaal dat er voor de eigenaars geen waternadeel ontstaat. Danny Baeten: ‘Een slim weerradarsysteem dat voorspelt waar en hoeveel het morgen of overmorgen zal regenen, is daarbij onmisbaar. Dat kunnen we dan koppelen aan het verbruikspatroon op straatniveau, of zelfs van elke particulier. We willen uiteraard niet meer water wegpompen dan nodig is om te vermijden dat burgers bij droogte bijvoorbeeld plots meer leidingwater gebruiken, omdat we hun put leeggepompt hebben.’

De toekomst?

Het is niet ondenkbaar dat eigenaars voor het gebruik van privéwaterputten een bepaalde vergoeding zullen ontvangen, besluit Danny Baeten. ‘We kunnen die putten bijvoorbeeld leasen, zodat we ze collectief kunnen beheren. Maar het is uiteraard nog veel te vroeg om hier iets definitiefs over te vertellen. Dit idee zit nog in de conceptfase. De komende maanden wordt het duidelijker welke richting we hiermee uitgaan.’

Lees verder

Logo
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.