Logo
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.

‘Meer dan één energie-oplossing nodig'

©Shutterstock

De energiemarkt is volop in verandering. Nieuwe modellen moeten consumenten en bedrijven aanmoedigen om duurzamer om te springen met elektriciteit en gas. ‘Wat we niet mogen doen, is alles inzetten op één oplossing’, zegt Leonardo Meeus, expert energiemarkten.

Vroeger waren particulieren en ondernemingen louter passieve energieverbruikers, die hun invloed alleen onrechtstreeks konden laten gelden: via hun stemgedrag. Vandaag is dat anders: consumenten hebben extra mogelijkheden om actief deel te nemen aan de energiemarkt. Ze kunnen zelf elektriciteit opwekken via zonnepanelen op hun dak, of participeren in een lokaal windmolenpark. Dit decentraal energiemodel leidt een veelbelovend tijdperk in, waarin huishoudens minder afhankelijk worden van energieleveranciers.

Het energiebeleid moet ruimte creëren voor het testen van nieuwe technieken in gecontroleerde omgevingen.
Leonardo Meeus
associate professor energiemarkten Vlerick Business School

‘Ondernemingen geven veel geld uit aan hun gas- en elektriciteitsfacturen, maar hebben meestal geen specialist in huis die zich toelegt op het verbruik en de aankoop van energie’, zegt Leonardo Meeus. Hij is als associate professor energiemarkten verbonden aan de Vlerick Business School. ‘Zeker in kmo’s is zo’n expert eerder zeldzaam. Toch zijn er ook voor bedrijven al heel wat duurzame oplossingen. Ze kunnen bijvoorbeeld een energy-servicecompany inschakelen, die vertelt hoe ze hun energie-efficiëntie kunnen opvoeren.’

Europese hervorming

Om de overstap naar duurzamere modellen mogelijk te maken, is een faciliterend wettelijk kader noodzakelijk. ‘We zijn bezig met de vierde hervorming van de energiemarkt op Europees niveau’, zegt Leonardo Meeus. ‘Die bevat ruimere mogelijkheden voor energycommunity’s die bijvoorbeeld geïntegreerde oplossingen in bepaalde woonwijken willen uitwerken. Ook voor de bedrijfswereld kunnen zulke samenwerkingen het verschil maken. Via een aggregator kan bijvoorbeeld de afname van energie optimaal verdeeld worden over meerdere flexibele verbruikers.’

Enerzijds evolueren we naar decentrale energiemodellen, waarin gebruikers zelf energie produceren. Anderzijds stelt Leonardo Meeus een evolutie in de tegenovergestelde richting vast. ‘Grote windturbineparken op zee en reusachtige solarfarms in landelijke gebieden zorgen net voor meer centralisering in duurzame energieopwekking. De schaalvoordelen die hieraan verbonden zijn, zijn nu eenmaal een economische wetmatigheid. Maar centrale en decentrale energiemodellen kunnen perfect naast elkaar bestaan.’

2050
energiepact
Volgens het Belgische energiepact moeten we tegen 2050 overschakelen naar 100% hernieuwbare elektriciteit.

‘Het is niet verstandig om alleen afhankelijk te zijn van een decentrale oplossing die gebaseerd is op zonne- of windenergie. Dat maakt je kwetsbaar voor lokale weersomstandigheden. Beide modellen blijven dus maar beter naast elkaar bestaan. De concurrentie heeft bovendien een gunstige invloed op de tarieven voor de eindgebruiker. Wellicht moet dan ook het beheer van de distributienetwerken herbekeken worden. De Europese hervorming van de energiemarkt hamert op een globalere kijk en op meer transparantie.’

Leonardo Meeus is erg opgetogen over het Belgische energiepact tussen de federale staat en de gewesten. ‘De verantwoordelijkheden blijven wel verdeeld over de energieministers op vier niveaus, maar er is nu een gedeelde visie. Het energiepact is een knap langetermijnplan met een duidelijke, progressieve visie die op dezelfde lijn zit met die van Europa. Volgens het pact moet ons land tegen 2050 overgeschakeld zijn naar 100 procent hernieuwbare elektriciteit. De volgende stap bestaat uit de omzetting van die doelstelling in een concreet actieplan.’

‘Power to gas’

In de transitie naar duurzame energiemodellen speelt ook technologie een cruciale rol. Slimme elektriciteitsnetten of ‘smart grids’ kunnen bijvoorbeeld vraag en aanbod beter op elkaar afstemmen. ‘Rond zonne- en windenergie bestaan al veel bruikbare innovaties’, zegt Leonardo Meeus. ‘Er wordt ook geëxperimenteerd met nieuwe opslagmogelijkheden, als alternatief voor batterijen. Een veelbelovende oplossing is power-to-gas: een techniek waarbij elektrische energie omgezet wordt in een gas zoals waterstof of methaan. Dat is makkelijker op te slaan dan elektriciteit.’

Om een permanente klik te maken, moet energie iets worden waar we graag mee bezig zijn.
Leonardo Meeus
associate professor energiemarkten Vlerick Business School

Welke innovaties het uiteindelijk zullen halen, valt volgens Leonardo Meeus onmogelijk te voorspellen. ‘Maar wat we vooral niet mogen doen, is alles inzetten op één oplossing’, waarschuwt hij. ‘In het verleden werd bijvoorbeeld veel verwacht van carbon capture and storage (de opvang en het ondergronds opslaan van kooldioxidegas dat vrijkomt bij de verbranding van fossiele brandstoffen, nvdr). Vandaag blijkt die methode veel minder interessant dan gedacht, maar misschien is dat morgen weer anders. We moeten dus openstaan voor verschillende innovaties in de energiemarkt. Dat creëert een gezonde dynamiek.’

De weg is nog lang, en de overheid moet innovaties blijven stimuleren en faciliteren. Leonardo Meeus: ‘We merken vaak dat bij de introductie van een nieuwe oplossing oudere - meestal goedbedoelde - regels aangepast moeten worden. Maar regelgeving is ook nodig om bepaalde grijze zones uit te sluiten. Het energiebeleid moet continu herbekeken worden, maar moet ook ruimte creëren voor regulatory sandboxes: afgelijnde kaders waarin nieuwe technieken getest kunnen worden in een gecontroleerde omgeving.’

Permanente klik

Ook een mentaliteitswijziging van de verbruikers is cruciaal in de overgang naar een duurzame toekomst. ‘Om een permanente klik te maken, moet energie iets worden waar we graag mee bezig zijn’, stelt Meeus. ‘Niet noodzakelijk vanuit een economisch standpunt, maar eerder uit sociale overwegingen. Want door duurzaam om te springen met energie, kun je als particulier of bedrijf tonen dat je mee bent. Ook ‘behavioral economics’ spelen hier mee: een kijkje nemen bij je buren en het proberen nóg beter te doen, dat kan evenzeer een drijfveer zijn.’

Lees verder

Logo
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.