sabato

Amandelen, kokos, rijst of toch maar koeien: welke melk is het best?

Terwijl sojamelk lange tijd het enige alternatief was voor koemelk, sprong intussen ook de noten- en de graanindustrie op de melk- trein. ©Philip Van Bastelaere

Koemelk vervuilt de lucht, sojamelk ontregelt onze hormonen en kokosmelk zorgt voor ontbossing. De afdeling melk in de supermarkt is tegenwoordig een Russische roulette van ecologische, medische en ethische levensvragen. Welke keuze is het best voor onze gezondheid en het milieu?

Plantaardige melkvervangers zijn alomtegenwoordig. Dat komt omdat het al even niet meer botert tussen de jongere generaties en koemelk. Niet alleen het aantal veganisten neemt toe. Veel flexitariërs laten koemelk links liggen uit eco-overwegingen of door het dierenleed dat de productie van koemelk veroorzaakt.

Alleen is ondertussen gebleken dat door koemelk te vervangen door plantaardige alternatieven niet alle issues van de baan zijn. Plantaardige-melkdrinkers hebben zich verslikt in recente studies: aan zowat alle vegan melkalternatieven kleeft een ‘dark side’. Welkom in de nieuwe melkjungle.

Dierenleed

Havermelk, koemelk, amandelmelk, hazelnootmelk, kokosmelk, sojamelk: welke plantaardige melk is het beste alternatief? ©Getty Images

‘Melk is dodelijk.’ Met die slagzin veroorzaakte de Belgische veganismevereniging BE Vegan in de herfst van 2019 heel wat controverse. Op de 10 vierkante meter grote advertentie stond na de drie voorgaande woorden: ‘…voor 150.000 Belgische kalfjes per jaar’. De campagne op de Gentse en Antwerpse trams werd al snel stopgezet, maar ze bleef wel nazinderen.

Feit is dat in de intensieve veehouderij koeien elk jaar kunstmatig zwanger worden gemaakt om melk te produceren. De kalfjes zijn niets meer dan een bijproduct van de melkindustrie. De vrouwelijke exemplaren worden bijgehouden ter vervanging van de volwassen koeien. De mannelijke kalfjes worden in sneltempo vetgemest om als sappige fricassee op ons bord te belanden.

Bovendien leidt de grote veestapel die ons melkverbruik in stand houdt, wereldwijd tot een vernietigende hoeveelheid methaanuitstoot: tot drie keer meer dan om het even welke plantaardige variant.

Hormonen uit balans

Lange tijd was sojamelk dé plantaardige- melkoptie. Maar dat houdt volgens talloze gezondheidsgoeroes het risico in om hormonaal uit balans te raken. De eiwitrijke sojaboon bevat namelijk isoflavonen, een soort van plantaardige oestrogenen. Al zouden de gevolgen voor ons lichaam niet zo sterk zijn als het eigenlijke hormoon, relativeren voedingswetenschappers. Je moet dagelijks al grote hoeveelheden sojamelk drinken en kilo’s tofoe eten om een minimaal effect te zien.

Bijensterfte

Amandelmelk bevat vaak minder calorieën dan andere plantaardige alternatieven. ©OFFSET / Shutterstock

Kiezen voor caloriearme amandelmelk mag dan al bevorderlijk zijn voor je lijn, je berokkent wél schade aan de bijenpopulatie en het milieu. Ongeveer 80 procent van de amandelproductie komt uit Central Valley, in de Amerikaanse staat Californië. De grote rijen amandelbomen brengen niet alleen het natuurlijke evenwicht in gevaar - andere beplanting wordt massaal verwijderd - amandelen zijn ook een bijzonder dorstig gewas, waardoor immens veel water nodig is om ze te produceren.

Bovendien heb je om die amandelplantages te bevruchten, miljoenen bijen nodig. In grote vrachtwagens worden de bijenpopulaties van plantage naar plantage gebracht. Al heeft dat meer weg van bijen naar oorlogsgebied sturen: ze worden niet alleen blootgesteld aan stress, maar ook aan pesticiden en parasieten. Met alle gevolgen van dien: een rondvraag bij commerciële imkers in de VS wees uit dat in de winter van 2018-2019 zowat 50 miljoen bijen het loodje legden.

Ontbossing

Ook kokosmelk, gemaakt van het vlees van de kokosnoot, is een regelrechte ramp voor het milieu. De stijgende, wereldwijde vraag heeft geleid tot grote ontbossingen van het regenwoud en de uitbuiting van arbeiders in India, Indonesië en de Filipijnen.

Rijstmelk is dan weer een grote slokop van water en door het grote verbruik van pesticiden ook nog eens verantwoordelijk voor de vervuiling van rivieren en andere waterwegen. Bovendien, zo heeft een studie van de universiteit van Oxford in 2018 aangetoond, komen er bij de productie van rijst meer broeikasgassen vrij dan bij gelijk welke andere plantaardige melk.

Lokale alternatieven

Ecologisch gezien komen hazelnoot- en havermelk als beste opties uit de bus. Hazelnootbomen nemen namelijk koolstof op en helpen op die manier de uitstoot van broeikasgassen onder controle te houden. De bloesems in de bomen worden ook niet door bijen bevrucht, maar via de wind. Bovendien groeien hazelnootbomen vooral in een vochtig klimaat - 65 procent van de hazelnoten in de wereld komt uit Turkije - waardoor ze weinig water verbruiken.

Ook haver wordt geoogst in koelere klimaten, onder meer in Europa, waardoor deze teelt niet bijdraagt aan de ontbossing. Voor de zekerheid zou je wel moeten kiezen voor de biovariant, want ‘gewone’ haver wordt bijna altijd bespoten met pesticiden.

Shotje calcium

Mag het ecologisch al niet evident zijn om een goede vervanger van dierlijke melk te selecteren, nutritioneel is het al helemaal een moeilijk issue. Koemelk is als het op voedingswaarde aankomt een zeer volledig product. Bio-ingenieur Eric De Maerteleire deed breed onderzoek naar voedingsmiddelen. In zijn vorig jaar verschenen bestseller ‘Gezond eten, gezond ouder worden’ toont hij zich niet alleen een fan van melk, maar van zuivel in het algemeen.

‘Volwassenen - en zeker jonge vrouwen - moeten dagelijks minstens 950 mg calcium opnemen, anders loop je op latere leeftijd risico op botontkalking. Die hoeveelheid calcium kan je ook via plantaardige voeding binnenkrijgen, maar dat is een stuk lastiger. Volle melk bevat lactose, eiwitten én vitamine D: de heilige drie-eenheid die de opname van calcium in het lichaam enorm bevordert. Een twintigtal vitamines, mineralen en spoorelementen in volle melk zijn een extra bonus.’

Additieven

Al staat De Maerteleire niet negatief tegenover plantaardige melksoorten, hij ziet zelfs voordelen. ‘Voor personen met een koemelkallergie of voor wie lactose-intolerant is, spreken de voordelen voor zich. Tegelijk bevat plantaardige melk vaak veel kleine vezels die goed zijn voor de darmen. Ook de eiwitten uit sojabonen zijn van goede kwaliteit.'

'Maar om echt een gezondheidsbijdrage te leveren zijn er toch additieven nodig. Niet voor niets worden calcium, vitamine B12 en vitamine D vaak toegevoegd aan plantaardige melksoorten. Koemelk blijft op het einde van de dag toch  het meest complete, veelzijdige product.’

Voorzichtige conclusie

Welke melk is zowel gezond, lekker als ecologisch verantwoord? Een eenvoudige vraag, maar helaas zonder eenduidig antwoord. Bij de productie van koemelk mag dan al tot drie keer meer methaan worden uitgestoten dan bij eender welke plantaardige melk, geen enkel van de plantaardige alternatieven is econeutraal.

Al lijken van alle plantaardige alternatieven hazelnootmelk en biohavermelk de beste keuze. Vooral die laatste is gezond, door het hoge vezelgehalte. Bovendien is deze melk in de keuken multi-inzetbaar door de lekker romige smaak.

Melkmenu: het beste uit elke melk

Amandelmelk

De amandelen geven een subtiele, nootachtige smaak en een zijdezachte textuur. Lekker bij ontbijtgranen, in koffie en gebak. Bevat vaak minder calorieën dan andere plantaardige alternatieven.

Cashewmelk

Deze romige melk van cashewnoten heeft een heerlijk volle smaak, die goed tot zijn recht komt in zowel warme als koude bereidingen.

 Havermelk

Een romige melk met een licht poederige nasmaak en veel gezonde vezels. Ideaal in warme drankjes. Groot voordeel is dat deze melk niet zo gemakkelijk splitst tijdens het koken, dus ook prima in gebonden sauzen. Populair bij barista’s. Haver is een graan, maar er zijn glutenvrije versies van havermelk op de markt.

Hazelnootmelk

Melk met de rijke smaak van hazelnoten en vaak ook een lichtbruine kleur. Wordt meestal vergeleken met amandelmelk, maar is iets vetter en calorierijker. Prima in desserts of licht gezoete, warme dranken.

Kokosmelk

Verdunde kokosroom, daardoor krijg je een lichte kokossmaak die minder past in koffie of hartige gerechten (behalve in Aziatische recepten). De kokossmaak stoort het minst in cake en pannenkoeken. Deze melk is wel de kampioen van de verzadigde vetten.

Rijstmelk

Heeft een vrij dunne consistentie en een neutrale smaak die naar het lichtzoete neigt. Lekker in thee en koffie, maar minder geschikt om een gebonden saus te maken, omdat je dan in verhouding veel meer bloem of maïszetmeel nodig hebt dan bij andere soorten plantaardige melk. Dit is dé melk voor iedereen met allergieën: lactosevrij, sojavrij, glutenvrij, notenvrij.

Sojamelk

Deze melk benadert koemelk het meest als het gaat om proteïnegehalte en smaak. De ongezoete versie kun je dus gebruiken in elk recept waarvoor je normaal koemelk zou gebruiken.

Speltmelk

Spelt is een graan, dus deze melk bevat helaas wel gluten. Verder is dit een veelzijdige, neutraal smakende melk die je zoals sojamelk kunt gebruiken in zowat alle melkbereidingen.

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie