sabato

Belgiës best bewaarde architectuurgeheim

De voormalige Denaeyer-papierfabriek in Willebroek. ©Joris Cerstiaens

Het architectuurbureau anversa ontwerpt al tien jaar voor belangrijke families die op hun discretie staan. In Sabato doen ze voor het eerst hun verhaal. ‘Er is maar een beperkt publiek dat weet heeft van wat we doen. Maar dat weet ons wel te vinden.’

‘Niet klagen als je binnenkort zonder werk zit hé, makker. Je twittert niet, facebookt niet, instagramt niet. En op je website staat ook niet bijster veel. Als je niet communiceert, besta je niet!’, aldus reclamegoeroe André Duval tegen Kristof Goossens, de oprichter van anversa. Duvals communicatiedrang is legendarisch, Goossens’ discretie ook. Maar intussen werken de twee wel samen aan de inrichting en architectuur van Duvals ‘Stookplaats’, achter Sergio Hermans restaurant The Jane in Antwerpen. De reclameman wil er vanaf mei 2017 een coworkingspace runnen.

Vijf ontwerp- en architectenbureaus deden aan de wedstrijd voor de Stookplaats mee. En niet van de minste. Maar geen enkel van de inzendingen voldeed. Waarop Christian Salez, de ex-topman van het lederwarenbedrijf Delvaux en meubelfabrikant Bulo, anversa tipte aan Duval. De ideale match, zo bleek. Anversa is intussen het industriële pand aan het verbouwen met de materialen die al een hele eeuw de dienst uitmaken in de Stookplaats: staal en baksteen. As simple as that.

Anversa’s gebouwen roepen niet. Het is introverte hedendaagse architectuur, voor kenners en ingewijden. Niet voor fans van show-off. Boven: het mythische project in de Antwerpse Raapstraat. ©Joris Cerstiaens

Beschermde panden
Het typeert de aanpak van anversa: discreet, empathisch en respectvol. Zowel voor gebouwen als voor hun klanten. ‘We leven ons graag in een pand in. We proberen het zo goed mogelijk te lezen. Dat leerden we door veel monumentale beschermde panden te restaureren of te verbouwen. Het gaf ons inzicht in oude materialen en klassieke verhoudingen. En het maakt ons ook nederig ten opzichte van de aanwezige architectuur. Wat hebben we toe te voegen aan een hoeve die er al 300 jaar staat? Wat kunnen we meer doen dan naar haar kern terug te keren en de sporen van het verleden te eerbiedigen? Het heeft vaak geen zin om een hedendaags statement toe te voegen aan zo’n erfgoed’, zegt Goossens.

Stefan Hommerin, de interieurarchitect met wie Goossens al twintig jaar - zelfs van vóór anversa - een duo vormt, komt erbij zitten. ‘Het zal misschien raar klinken, maar in al onze projecten houden we al rekening met de volgende eigenaar’, aldus Hommerin. ‘Wat kan er van dit gebouw worden als de bouwheer verhuist? Kan het dan dienen als cultureel centrum, kantoorpand, hotel? Dat maakt het een extra lastige denkoefening voor ons. Ook dat is duurzame architectuur: rekening houden met de toekomstige functies. En werken met eeuwenoude, pure materialen die de tand des tijds doorstaan. We willen de klok terugdraaien, maar tegelijk ook vooruitdraaien. Omdat we de ruïnes van de toekomst bouwen. Elke dag beseffen we dat bouwen een grote financiële en ecologische impact heeft. Je kan je er maar beter verantwoordelijk voor voelen.’

Kristof Goossens en Stefan Hommerin. ©Joris Cerstiaens

Discrete families
Goossens wil het niet gezegd hebben, maar anversa bouwt al een decennium voor belangrijke families die op hun discretie staan maar wel topkwaliteit verwachten: ondernemers als André Duval en Thomas Leysen, de Knokse galerie Mulier Mulier, ex-Philips-topman Cor Boonstra, bouwondernemer en kunstverzamelaar Peter Galliaert. Een mooi palmares. ‘Ja, maar we hebben niet de behoefte om daarover te roepen. Hoewel we al vaak de vraag kregen, publiceerden we nog nooit een reportage, gaven we nooit een interview. Je moet eerst kilometers gelopen hebben voor je met iets naar buiten kan komen’, vindt Kristof Goossens. ‘Dit is het goeie moment. Anversa bestaat tien jaar, we hebben dik honderd projecten op de teller. Nu zijn we matuur, en hebben een duidelijk DNA.’

Toch kan je, zelfs na tien jaar, nog geen stijl plakken op hun werk. Daarvoor zijn de projecten - residentieel en commercieel - te divers. ‘Statementarchitecten met een herkenbare stijl zijn we inderdaad niet. We leunen meer aan bij de verstilling van Peter Zumthor dan bij conceptuele architectuur.’

Synthese
Kristof Goossens en Stefan Hommerin studeerden af aan de vooravond van het minimalisme, met tenoren als John Pawson en Bataille & Ibens. Ze hadden veel voeling met die uitgepuurde, grafische stijl. Maar tegelijk voelden zij aan hoe kil of onleefbaar dat minimalisme was. Met anversa zoeken ze naar een synthese tussen klassieke en hedendaagse architectuur, waarin je geschiedenis én tijdloosheid voelt.

We zijn als de dood voor tijdsbepalende elementen. Ik wil niet dat je later aan onze gebouwen kan zien: kijk, dat was typisch jaren 2010.

Anders gezegd: anversa’s werk kan je moeilijk dateren? ‘We zijn als de dood voor tijdsbepalende elementen. Ik wil niet dat je later aan onze gebouwen kan zien: kijk, dat was typisch jaren 2010. Daar wil ik niet op afgerekend worden’, zegt Goossens. ‘We zoeken naar een zekere universele schoonheid, die tijdloos maar wel heel functioneel is’, vult Hommerin aan. ‘Onze projecten zijn geen decors, ze moeten perfect werken. Bij elk gebouw ontwerpen wij van binnen naar buiten. We beginnen niet met de gevel, maar vanuit de flow in een huis. Dat is een compleet andere benadering dan de meeste architecten. Ook de zicht­assen moeten goed zitten, net als de verhoudingen en de ruimtelijke indeling. Onze architectuur moet welzijn brengen, ook zonder meubilair in. Zelfs leeg moet het ontwerp overeind blijven.’

Axel Vervoordt
De grootste werf van anversa tot nu toe: de 17de-eeuwse patriciërswoning van Thomas Ley­sens in Antwerpen. Zeg maar gerust: een soort palazzo met binnentuin aan de Schelde. ‘Acht jaar heb ik eraan gewerkt en erop gezweet’, zegt Goossens. ‘Dat gebouw was echt compleet kapot gerenoveerd als hotel en antiekzaak.’ Samen met Axel Vervoordt en de bouwheer zocht anversa naar de harmonie, stilte en goeie proporties van het originele gebouw uit 1627. Maar tegelijk is het pand nu aangepast aan alle hedendaags comfort. ‘Maar aan de buitenkant kan je bijna niet zien dat er iets veranderd is. Dát geeft me voldoening’, zegt Goossens.

Hoofdkwartier Dankers Decor in Nijlen. ©Joris Cerstiaens

Anversa’s gebouwen roepen niet. Het is introverte hedendaagse architectuur, voor kenners en ingewijden. Niet voor fans van show-off. ‘Wat we met anversa doen, is een soort plastische chirurgie op gebouwen. We werken on­zichtbaar en in stilte, zonder grote spandoeken aan de gevel. Of zonder werffoto’s op In­stagram te zwieren. Er is maar een beperkt pu­bliek dat weet wat we doen. Klanten vinden ons via mond-tot-mondreclame. Of omdat ze in een van onze projecten over de vloer zijn gekomen.’

Neem nu hun hoofdkwartier voor Dankers Decor, een decoratie- en schildersbedrijf uit Nijlen: een kloosterachtig gebouw waarbij alles in kalkmortel is bekleed. Of de galerie van Mulier Mulier in Knokke, die anversa al twee keer mocht verbouwen. Of het kantoor van Weston, een trader in luxewagens, waarbij rond de gevel een schil van openschuifbare lamellen zit. De Denaeyer-papierfabriek is een oud industrieel machinegebouw, waar binnenkort 25 deurwaarders kantoor zullen houden. De raamopeningen lijken wel een kruising tussen een romaanse kerk en Mussolini’s Palazzo della Civiltà Italiana in Rome. ‘De brute muren hebben we echt niet bepleisterd tot alle patina weg was. Ruwe baksteen, beton en glas zijn de ziel van het gebouw. Daar moet je niet te veel aan raken.’

Softe aanpak
En dan is er nog het mythische project in de Antwerpse Raapstraat, dat op een intrigerende manier drie keer door de handen van anversa is gepasseerd. ‘Het interbellumschoolgebouw was de plek waar wij ooit interieurarchitectuur studeerden’, zegt Kristof Goossens. ‘Toen we op een dag de opdracht kregen om een ontwerpmaquette te maken voor de polyvalente ruimte, had ik een idee: ik zou het ontwerp gewoon op ware grootte uitvoeren. Bij de nachtwaker had ik de sleutel bemachtigd. De hele nacht verbouwden we die plek volgens ons plan. Toen ’s morgens de concurrerende medestudenten binnenwandelden, wisten ze niet waar ze het hadden. Maar de docenten vonden het geweldig en we kregen superpunten. Jaren later, in 2007, sprak een Nederlandse projectontwikkelaar ons aan om dat pand te verbouwen. Maar de crisis sloeg toe en het plan werd afgevoerd. Weg kans. Maar anderhalf jaar later kwam een an­dere Nederlander, Jan Dodeman, ons vragen om het te verbouwen tot zijn modeshowroom Domano. Toen ontdekten we dat er een neobyzantijnse kapel verborgen zat in dat gebouw.’

Anversa zette het gebouw kaal tot op de originele betonstructuur. Een sculpturale trap in beton was de enige discrete toevoeging aan de perfecte architectuur. ‘Het lijkt alsof anversa alleen het hoogst nodige doet’, zegt Hommerin. ‘Met een softe aanpak gaan we altijd naar de kern van een gebouw. Maar dat is verdorie niet simpel voor een historisch monument. De kern betekent soms ook: marmer retoucheren en sierlijsten restaureren. De tientallen vaklui die ons helpen voor hedendaagse architectuur, kunnen een gebouw ook historisch consolideren. Ze kunnen het optillen naar de volgende honderd jaar.’

Privéwoning Las Chapas in Marbella. ©Joris Cerstiaens

Inclusief interieurinrichting
Na tien jaar rijping is anversa klaar om te com­municeren. Maar ook om voorzichtig een vol­gende stap te zetten: eigen residentiële pro­jecten onder het label anversa op de markt zetten. ‘De inrichting én de gebruiksvoorwerpen zullen inclusief zijn. Alles zal passen in onze filosofie en esthetiek’, zegt Kristof Goossens.

Maar gaat dat niet wat ver, als een projectontwikkelaar nu ook al je inboedel regisseert? ‘We voorzien spaarzame, sobere objecten van topkwaliteit, die het leven kwaliteitsvoller moeten maken. Waarom hebben mensen zo veel spullen nodig? Kunnen we niet gewoon minder maar beter gerei in huis hebben?’, zegt Goossens retorisch. ‘We stellen de vraag: wat is écht essentieel in een huis? Wat is écht essentieel in het leven?’
www.anversa.be

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content