sabato

'De meest opwindende stoel ter wereld'

©Kuvatoimisto Kuvio Oy

In de maand augustus duikt Sabato in de archieven en zet het invloedrijke designers en hun werken in de kijker. De sferische Ball Chair, bedacht in 1966 door de Fin Eero Aarnio, is één van de weinige stoelen met een 'Playboy'-coverstatus. Sabato blikt terug.

'De meest opwindende stoel ter wereld': zo omschreef een Finse krant de Ball Chair toen die aan de wereld werd voorgesteld. Dat was in 1966. En zie, iets meer dan vijftig jaar later is de originele Ball Chair helemaal terug. Samen met een plejade van al even snel herkenbare meubelstukken zoals de schommelende Bubble Chair, de charismatische Pony en de fantastische Pastil-stoelen van plastic. De Ball Chair wordt inmiddels weer gemaakt en is een van de pronkstukken bij een nieuw label: Eero Aarnio Originals.

Ball chair, Eero Aarnio ©Eero Aarnio Originals

Ingebouwde telefoon

Wie ooit in een originele Ball Chair zat, weet het: het was er gezellig in toeven. Een grote, perfect ronde en geluidsdempende cocon. De 'bolstoel' mag dan al in de jaren 60 zijn ontworpen, vijftig jaar later heeft hij nog niets van zijn onweerstaanbaarheid ingeleverd.

Zoals het vroege exemplaar in de hall, thuis bij Aarnio, in het Finse Veikkola: adembenemend mooi, en met een ingebouwde vaste telefoon die het nog altijd doet. Vandaag is de Ball Chair een toevluchtsoord waarin het rustig schuilen is, ver weg van alles, met een smartphone als enige gezel.

Geen meubel, een statement

Het design van de bolstoel, in die originele combinatie van zwart en wit, is een vingeroefening in yin en yang. De Ball Chair is meer dan een meubel. Het is een statement. Zodra je erin gaat zitten, creëert de stoel je eigen privé-universum. Waar niemand binnen kan. Maar tegelijk is de Ball Chair gezinsvriendelijk. Eero Aarnio zegt dat hij hem eigenlijk begon te ontwerpen omdat hij een stoel wilde waarin niet alleen hijzelf, maar ook zijn vrouw en twee dochtertjes zouden kunnen zitten. Samen.

Aarnio is nu 86 en maakt nog iedere dag schetsen voor nieuwe producten. Eerder kwam hij al in het nieuws met een grootscheepse retrospectieve expo van zijn werk in het Helsinki Design Museum. Er kwamen 70.000 bezoekers op af. 'Bijna tien keer zoveel als voor de vorige retrospectieve', zegt Aarnio een beetje verbaasd maar tegelijk geamuseerd. Er is opnieuw een publiek dat zich voor design interesseert en karaktervolle creaties als de bolstoel apprecieert.

©Kuvatoimisto Kuvio Oy

Geen lawaaihinder

Een eigen studio had de 86-jarige Eero Aarnio nooit, want hij werkt liever thuis. ‘Als er geen lawaai is, kan ik niet ontwerpen.

We bezoeken Eero Aarnio in zijn huis bij het meer, dat hij zelf tekende en bouwde in 1988 en sindsdien in zowat alle richtingen heeft uitgebreid. Het huis bezoeken is jezelf een inspirerend inzicht gunnen in de man zelf en zijn methodes. 'Dit is huis nummer 37', zal hij op een bepaald moment zeggen. Zijn manier om het te hebben over een leven dat de moeilijke jaren tijdens de Tweede Wereldoorlog zag wijken voor groot creatief succes, en een huwelijk met Pirkko dat al 63 jaar standhoudt.

Aarnio hamert graag op de goede dingen des levens. Op gezinswaarden, plezier maken en altijd vooruitkijken, nooit achterom. En neen: dat is geen commerciële façade waarachter hij zich verstopt. Aarnio had nooit een eigen studio, want werkte altijd liever thuis. Zelfs toen zijn kinderen nog (alomtegenwoordige) kleuters waren. 'Als er hier geen lawaai is, kan ik niet werken', zegt hij met een fijne glimlach.

Glasvezel

Zijn gezin is altijd zijn team geweest. Zijn inspiratie, adviseur en nog veel meer. Zijn broer, een piloot die zweefvliegtuigen bouwde, hielp hem om het prototype van de Ball Chair te maken, helemaal van glasvezel. Ze bouwden de stoel samen, met de hand, in de school in Salo waar hun vader lesgaf.

Vandaag zijn z'n dochters en echtgenote betrokken bij het nieuwe bedrijf. En nu werkt Aarnio samen met zijn oude vriend: Stefan Mahlberg, medeoprichter van de designbedrijven One Nordic, Hem en Aito.

Mijn creaties zijn in de eerste plaats functioneel. Ook al zien ze er vaak uit als sculpturen of speelgoed.

Op die manier wil hij zijn designiconen en ook de distributie ervan transponeren naar de wereld van vandaag. Maar ook de verhalen over de man achter de stoelen wereldkundig maken, legt Mahlberg uit. 'Ik ken Eero al heel lang, meer bepaald sinds ik de fundering kwam graven voor de verbouwingen aan zijn huis', herinnert hij zich. 'Ik studeerde toen aan de businessschool en werkte in de bouw om wat geld te verdienen.' En dan met een fijn glimlachje: 'Eero vond me dus in een grote put aarde vanwaaruit ik me naar boven werkte.'

Dringend afstoffen

©Kuvatoimisto Kuvio Oy

Aarnio en Mahlberg werkten samen aan tal van projecten. 'Ik denk dat het voor Eero belangrijk was om een zakenpartner te vinden die even creatief is met technische oplossingen als met design', zegt Mahlberg. 'Niet al te veel beperkingen hebben: daar houden we beiden van.'

Volgens Mahlberg moest de collectie van Aarnio dringend afgestoft worden. Om ze op een 'meer toekomstgerichte manier' te kunnen tonen. 'Eero is een designheld in Finland, en zijn werk is ook internationaal bekend. Maar voorbij de Finse landsgrenzen kennen de mensen heel vaak de man achter die creaties niet.'

Dat is dus het plan van Mahlberg: de mythes - er zijn er wel een paar - uitvlakken, niet op een academische manier gaan vertellen over de geschiedenis van design en Aarnio eren voor wat hij echt is: iemand die voortdurend innoveert.

Van Pingy en Puppy in de inkomsthal, meubelstukjes voor kinderen gemaakt in opdracht van Magis en vandaag nog altijd geproduceerd, tot het felle licht van de Tupla Kupla (Double Bubble), de Flamingo- en Swan-lampen: de woning van Aarnio staat vol met zijn creaties. In de kastladen zitten duizenden sketches en een van de schuifdeuren is volgeplakt met covers van magazines. Zelfs de sauna dicht bij het water, die hij een paar keer per week aanzet, heeft een kleine Puppy van hout aan de deur.

Fins cultureel exportproduct

Achter alles zit een verhaal, en Aarnio vertelt die verhalen maar wat graag. Zijn manier van doen, evenzeer als zijn vernieuwende ontwerpen, tillen hem als Fins cultureel exportproduct naar het niveau van designer Alvar Aalto, het modemerk Marimekko of de Moomin-figuurtjes.

Maar met hun wowgehalte en zeer visuele taal van plastic en gietvormen passen zijn ontwerpen niet meteen in de internationale perceptie van Scandinavisch design, met veel blond hout en zo. In een tijdperk waarin de Finse designautoriteit Kaj Franck verkondigde dat de anonimiteit van de designer eigenlijk een principiële kwestie is, werd de naam van Eero Aarnio op de onderkant van duizenden Polaris-stoelen van plastic gestempeld. Hoewel plastic uiteindelijk uit de gratie raakte, is Aarnio altijd op lange termijn blijven kijken en denken. 'Kwaliteit overleeft altijd', zegt hij. 'Deze spullen worden over de generaties gerecycleerd, van grootvader naar kleinzoon.'

Buik, hoofd, hart

In zijn werk krijgt zowel efficiënte vormgeving als functionaliteit een hoofdrol. De Pastil-stoel kwam er bijvoorbeeld omdat hij een manier zocht om de lege ruimte te vullen in de verpakking van de Ball Chair. Aarnio zegt dat hij heel vaak de vraag krijgt of hij zijn ontwerpen eens wil verklaren. Uitleggen waarom hij een bepaald idee verkiest boven een ander.

Hoe design de voorbije zestig jaar is geëvolueerd? Dat weet ik eigenlijk niet. Ik kijk niet naar wat de anderen doen. daar Heb ik geen tijd voor.

Hoewel het vaak allemaal begint met nieuwsgierigheid, een vraag die smeekt om een antwoord of een probleem om een oplossing, weet hij vaak niet waar hij dat antwoord vindt: 'Ik weet niet vanwaar het resultaat komt. Ik voel het gewoon op die manier', zegt hij en wijst naar zijn buik: 'Noem het buikgevoel. Maar het zit ook in mijn hoofd en hart. Een geslaagd ontwerp moet in alle drie kloppen.'

We vragen hoe de designwereld in zijn carrière, de voorbije zestig jaar dus, is geëvolueerd. Aarnio gooit de schouders op. 'Ik weet het eigenlijk niet. Ik kijk niet naar wat de anderen doen. Daar heb ik geen tijd voor', zegt hij. Hoewel geweten is dat hij zeer geïnteresseerd is in technologie en materialen, en de mogelijkheden die ze bieden. 'Ik kijk alleen vooruit, nooit achteruit.'

Space Age

©Eero Aernio's archief

Met 'vooruitkijken' bedoelt Aarnio niet dat hij de mens in zijn visie al op Mars ziet wonen. Velen denken ten onrechte dat zijn typische stijl voortvloeide uit het Space Age. Maar zelf voelde of verzon hij nooit enige link, hoewel Barbarella helemaal niet verkeerd zou zitten in de Bubble Chair. 'Mijn creaties zijn in de eerste plaats functioneel', zegt hij. 'Ook al zien ze er vaak uit als sculpturen of speelgoed.'

Veel van zijn creaties, zoals de Captain's Chair, de Chanterelle-tafel en VSOP Chair, doen denken aan ontwerpen van Eames en Eero Saarinen, ook uit die tijd. Maar uiteindelijk volgt Aarnio altijd zijn nieuwsgierigheid en passie, en dat resulteert in een speelse stijl. De zachte en gestoffeerde Pony uit 1973 is volgens Aarnio 'geen stuk speelgoed waar je ook op kunt zitten, maar een zitmeubel waar je ook mee kunt spelen. Eigenlijk helemaal geen stoel, maar ook veel meer dan een opgezet dier.'

Overspoeld met kopieën

Zoals andere klassieke creaties van de twintigste eeuw, zoals de Eames-lounger, de vloerlamp Arco van Achille en Pier Castiglioni, of de Barcelona-stoel van Ludwig Mies van der Rohe, is de markt de voorbije jaren overspoeld met kopieën van Aarnio's creaties.

Het is dan ook moeilijker om een meubelstuk van Aarnio te kopen dan designs van gereputeerde fabrikanten als Vitra, Flos of Knoll. De originele ontwerpen worden alleen maar verspreid door Adelta, een kleine fabrikant in Duitsland. Het heeft ertoe geleid dat het veel makkelijker is om een namaakexemplaar van 600 euro te kopen dan een origineel exemplaar dat tien keer meer kost. Maar nu wordt de collectie van Aarnio veel toegankelijker, en ook van hogere kwaliteit.

Onder de nieuwe copyrightwetgeving - het is voortaan illegaal voor dealers om nieuwe kopieën van meubels te maken, importeren of verkopen - wordt communicatie het krachtigste wapen voor Eero Aarnio Originals.

Maar: 'Het is zoals met Louis Vuitton', zegt Mahlberg. 'De mensen die namaak kopen, zijn toch niet onze klanten.' Aarnio zal er in ieder geval zijn slaap niet voor laten. 'Mocht ik daaraan denken, dan moet ik me de hele dag zorgen maken. Neen dus. Ik ben liever goed geluimd zodat ik iets kan creëren dat écht nieuw is. Want dat geeft me pas echt een goed gevoel.'

© The Telegraph.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content