sabato

'Wij hadden nog nooit een museum gebouwd.'

Musée Yves Saint Laurent refereert subtiel aan mode. Het reliëf-metselwerk doet denken aan textiel. ©Dan Glasser

In de maand augustus duikt Sabato in de archieven en zet het invloedrijke designers en hun werken in de kijker. Een bakstenen mastodont zonder ramen en met slechts één deur: de Parijse Studio KO ontwierp het spectaculaire Musée Yves Saint Laurent in Marrakech.

Het Musée Yves Saint Laurent opende op 19 oktober 2017 zonder zijn opdrachtgever Pierre Bergé. Hij overleed op 8 september 2017 om 5.39 uur 's ochtends tijdens zijn slaap in zijn vakantiehuis in Saint-Rémy-de-Provence. Dat zijn opdrachtgever Pierre Bergé zes weken voor de opening stierf, maakt de architect Karl Fournier, de K van Studio KO ontzettend triest. 'Gelukkig heeft hij het afgewerkte gebouw nog gezien', zegt Fournier. 'Hij was erbij toen we officieel de sleutels overhandigden aan het museumteam. Maar natuurlijk hoopte ik, net als hijzelf, dat hij ook bij de opening zou zijn.'

Bakken kritiek

We zijn in het kantoor van Studio KO, een industrieel pand in de schaduw van het Centre Pompidou in Parijs. Olivier Marty, de O van Studio KO, is er niet bij wegens een buitenlands werfbezoek. 'Vroeger reisden we altijd samen, maar dat lukt nu niet meer', legt Fournier uit. Logisch, Studio KO heeft wereldwijd projecten lopen. En hun kantoor, opgericht in 2000, heeft vestigingen in Parijs, Marrakech en Londen.

©Dan Glasser

Ook zonder zijn compagnon spreekt Fournier het hele interview consequent in de wij-vorm. Het YSL-museum is hun jongste en misschien wel spectaculairste realisatie. Ze hebben het project volledig te danken aan Pierre Bergé, de medeoprichter van het Franse modehuis Yves Saint Laurent én jarenlang de partner van de couturier. 2014 was het cruciale jaar. Toen raakte bekend dat het museum er zou komen, vlak bij de Jardin Majorelle in Marrakech. In datzelfde jaar werd ook bekend dat Bergé leed aan een ernstige spierziekte. Later verscheen hij vaak in een rolstoel. 'Hij wist dat hij niet veel tijd meer had', vertelt Fournier. 'Dus gaf hij ons rechtstreeks de opdracht, zonder een wedstrijd te organiseren. Bergé oogstte daarvoor bakken kritiek bij het bestuur van de Fondation PB-YSL (Pierre Bergé richtte die stichting op na de dood van YSL, nvdr.). Ook omdat wij nog nooit een museum gebouwd hadden.' Maar Bergé drukte zijn zin door. Hij koos voor Studio KO omdat 'ze dezelfde passie delen voor Marrakech als Yves en ik. Bovendien herinnert hun cleane, uitgepuurde stijl aan Saint Laurents werk', verklaarde hij.

17 maanden hebben ze gebouwd aan het museum.
Het museum telt in totaal 3.908 vierkante meter, waarvan 3.086 vierkante meter bruikbare ruimte.
In de bibliotheek staan ruim 5.000 boeken over, onder meer, de Arabische cultuur en mode.
In het YSL-archief in Parijs zitten zo'n 5.000 kledingstukken, 15.000 haute-couture-accessoires en 10.000'en schetsen.

 

Bergé was enorm betrokken bij de bouw, vertelt Fournier. 'In elke fase was hij erbij. Begrijpelijk. Renovaties had hij al veel gedaan in zijn leven. Maar dit was de eerste keer dat hij from scratch iets liet optrekken.'

Bergés briefing voor Studio KO paste op een bierkaartje: hedendaags Marokkaans. Een YSL-mausoleum mocht het zeker niet worden. Er zullen permanent silhouetten te zien zijn uit het YSL-archief, maar het is vooral een cultureel centrum. Dus refereerde Studio KO bewust niet te letterlijk aan mode. Al ontdekt wie goed kijkt subtiele verwijzingen. Zo doet het reliëf-metselwerk denken aan textiel. 'We gebruiken ook voor het eerst ronde vormen, omdat mode per definitie in beweging is en dus niet recht', legt Fournier uit.

Ter inspiratie mocht het duo rondneuzen in het archief van de stichting. 'Een privilege. Geen enkel modehuis heeft zo'n goed archief als Yves Saint Laurent. Dat is allemaal te danken aan Pierre Bergé, een geboren verzamelaar en archivaris. Zo hebben ze nog alle originele defilésilhouetten. Anders dan andere modehuizen werden die stukken nooit verkocht of uitgeleend en dus vernaaid', legt Fournier uit. 'In een van de archiefkasten stootten we op een patroontekening van Le Smoking: het detail van een schouder. Een ronde en een rechte lijn die elkaar kruisen. Die combinatie werd de basis van ons ontwerp.'

De omgeving bepaalt het ontwerp

 Het monolithische gebouw -zonder ramen en met slechts één toegangsdeur - is een mix van kubussen en curves. Maar noem het geen gratuite esthetiek. Elke vorm heeft zijn functie. In het uitkragende opkrullende volume zit een auditorium verstopt. De afgeronde hoek volgt de vorm van het perceel. Ondanks de introductie van de curve is het gebouw onmiskenbaar Studio KO. Onder meer door lokale materialen die maken dat hun gebouwen naadloos opgaan in de omgeving. In dit geval terracottabakstenen en aardekleurig terrazzo, gemaakt van plaatselijke natuursteen. Ook textuur en tactiliteit zijn vaste KO-ingrediënten die we tegenkomen in het museum. Zelf spreekt Studio KO liever van een aanpak dan van een stijl. 'Veel architectenbureaus hebben een herkenbare visuele stempel die ze overal doordrukken', zegt Fournier. 'Dat is prima. Maar wij werken contextueel. De omgeving bepaalt het ontwerp. Als een spons nemen we alles in ons op - de natuur, de sfeer, de cultuur - en dat voedt het ontwerpproces.'

Ijzersterk duo

 Het museum is niet Studio KO's eerste job voor Pierre Bergé. In 2008 renoveerde het architectenduo al het kunstenaarsatelier in de bekende tuin Jardin Majorelle, waar ook de as van Yves Saint Laurent werd uitgestrooid. En in 2009 renoveerden ze Villa Léon l'Africain, Bergés huis in Tanger. 'We leerden elkaar kennen in 2005 tijdens een lunch bij de Italiaanse kunstverzamelaarster en socialite Marella Agnelli', zegt Fournier. 'De volgende dag al nodigde Bergé ons uit in zijn Villa Oasis in Marrakech. We bleven plakken tot 's avonds en zijn sindsdien goede vrienden. Pas jaren later werd hij een klant.'

Fournier en Marty spraken vaak hun bewondering uit voor de pioniersrol die Pierre Bergé en Yves Saint Laurent speelden als publiek homokoppel. Ook Fournier en Marty delen bed en bureau. Ze ontmoetten elkaar twintig jaar geleden op de Parijse École des Beaux Arts. Ze zaten in een andere klas, maar tijdens een gemeenschappelijk project bleek hoe complementair ze waren. Ze studeerden zelfs af als duo. 'Hoewel we precies dezelfde opleiding genoten, werken we allebei heel anders. Olivier ontwerpt al schetsend. Hij vertrekt vanuit de vorm, ik vanuit het idee. Ook omdat ik niet kan tekenen. Want tijdens de tekenlessen ging ik altijd naar de cinema', lacht Fournier die duidelijk de dromer is van de twee. Marty is de pragmaticus. 'Het is een soort mayonaise die pakt. Ruzie hebben we zelden. We houden allebei niet van conflict. We ontwerpen alles samen, dat gaat sneller én het resultaat is beter.'

Olivier Marty is een geboren Parisien, Karl Fournier groeide op in Zuid-Frankrijk en spendeerde elke zomervakantie in het kleine dorpje Zilia in het noorden van Corsica. Daar kreeg hij ook zijn roeping als architect. 'Ik was een jaar of vijf toen ze in ons dorp een huis bouwden. Het was mijn eerste contact met architectuur en ik was er enorm door gebiologeerd.' Dat huis was Villa Boco van architect Marc Held. Een meesterwerk, noemt Fournier het. 'Het ligt zo verscholen in het landschap dat je het van nergens ziet liggen. Maar binnen is het uitzicht magistraal. Als student brachten Olivier en ik drie zomers door in dat huis. Dat verblijf heeft onze visie en manier van ontwerpen echt gevormd. We ontwerpen heel intuïtief en in harmonie met de omgeving.'

Tegenwoordig is Corsica een van de schaarse plekken waar het koppel nog écht tot rust kan komen. Ze probeerden Villa Boco te kopen, maar dat mislukte. Nu hebben ze er een 19de-eeuws huisje. 'Een afgelegen plek zonder telefoon of internet. Pure luxe dus', lacht de architect. De eerste jaren was ook Marrakech voor hen een hideaway. Net als Pierre Bergé en Yves Saint Laurent - die voor het eerst gingen in 1966 - waren ze op slag verliefd op de Marokkaanse stad. Hun eerste trip dateert van de jaren negentig. 'Onze eerste vakantie samen was naar Marrakech. We studeerden nog en vielen als een blok voor de landschappen, de sfeer en de mensen', herinnert Fournier zich. 'Nog altijd is het frappant hoe je op slechts drie uur vliegen in zo'n andere wereld uitstapt.'

Marokkaanse entree

Saint Laurent Paris

Op 3 oktober 2017 opende in Parijs ook al een Yves Saint Laurent-museum. Op Avenue Marceau, de plek waar Yves Saint Laurent bijna dertig jaar lang (van 1974 tot 2002) zijn collecties tekende. Op 450 vierkante meter exporuimte komen er permanente en tijdelijke presentaties van het rijke YSL-archief. Op dat adres bevindt zich ook het hoofdkwartier van de Fondation PB-YSL. Het Belgische bureau Base verzorgde de website. museeyslparis.com

 De vrouw die voor hen van Marokko een werkplek maakte, heet Pascale Mussard. Als telg uit de Hermès-familie was ze jarenlang co-creatief directeur van het luxemerk, en in 2010 begon ze de recyclagecollectie petit h. 'Ik ben altijd op zoek naar jong talent en ontdekte Karl en Olivier op hun afstudeershow. Ze waren net terug van hun vakantie in Marokko en zeiden dat ze ervan droomden daar ooit te werken', vertelt Mussard, die tegenwoordig in Brussel woont. We ontmoetten haar enkele dagen na het interview en op haar gezicht verschijnt een grote glimlach als we haar de groeten overbrengen van Fournier. 'Ik zag meteen dat ze veel talent hadden. Toevallig belde mijn oom Patrick Guerrand-Hermès twee dagen na de eindexamenshow. Of ik een interieurarchitect kende voor zijn huizen in Larache en Assilah, twee kustplaatsen bij Tanger. Ik zei meteen: je moet Karl en Olivier nemen. Ze hebben geen ervaring, maar ze maken fantastische dingen.'

Studio KO kreeg de opdracht en rolde zo binnen in de 'Franse kliek' van Marrakech. 'Ik ben altijd contact blijven houden met Karl en Olivier. Ze bedanken mij vaak voor wat ik voor hen heb gedaan. Maar ze hebben het aan zichzelf te danken. Ze zijn gewoon heel goed.'

KO NY?

 Mee dankzij Mussard schoot de carrière van Studio KO pijlsnel naar omhoog. Ze startten hun bureau in 2000, meteen na hun afstuderen. Een jaar later openden ze al een tweede vestiging in Marrakech. 'We waren piepklein: Olivier, ik en iemand voor de telefoon.'

Toen ze een paar grote opdrachten in Londen hadden, onder meer het Chiltern Firehouse-hotel, openden ze in 2012 ook een Britse dependance. Intussen werken de architecten veel in Amerika: de New Yorkse Balmain-boetiek en een hotel in Los Angeles.

Wordt het stilaan tijd voor Studio KO LA of NY? 'Nooit. Amerika is een fantastisch land met prachtige landschappen en een ongelooflijke literatuur. Maar er werken als architect is een lijdensweg. Er komt geen eind aan de vergunningen, permissies en attesten. Die juridisering is verlammend. Niets is nog mogelijk.'

©Dan Glasser

Meesteres Aulenti

 Kafka woont dus klaarblijkelijk in Amerika, en niet in Marokko. 'We kwamen net van de schoolbanken en stonden in Marokko al op een bouwwerf', zegt Fournier. 'In Frankrijk of Europa tout court zou dat onmogelijk geweest zijn. Daar moet je jaren ervaring hebben vooraleer iemand je een bouwproject toevertrouwt. In Marokko kregen we meteen mooie kansen.'

Door hun opdracht voor Patrick Guerrand-Hermès in Marrakech kwam Studio KO immers ook in het vizier van Gianni en Marella Agnelli, het socialitekoppel uit de Fiat-familie. Marella, zelf tuinarchitect, vroeg Studio KO haar binnen te loodsen in het huis - en vooral de tuin - van Patrick Guerrand-Hermès. Dat lukte. Meer nog: zodra ze het huis had gezien, overtuigde Marella Agnelli mister Hermès het huis aan haar te verkopen. Bij wijze van wederdienst mocht Studio KO het inrichten.

Bij die opdracht kwam nog een tweede buitenkans: samenwerken met Gae Aulenti. Of moeten we zeggen een uitdaging? 'Gae Aulenti was de huisarchitect van de Agnelli's. Het was dus dik tegen haar zin dat Agnelli dat prachtige huis toevertrouwde aan zulke snotneuzen. Ze liet ons het project doen, maar wel onder supervisie van Gae Aulenti', zucht Fournier. 'Twee jaar lang hebben we ongelooflijk afgezien. Gae Aulenti was bij elke meeting. Ze zat bij wijze van spreken in de bagage van de Agnelli's. Het was alsof we opnieuw schoolliepen met een superstrenge leermeester. Ze was genadeloos en zag elk foutje. De sfeer was vaak om te snijden en er vielen geregeld zware woorden. Maar achteraf bekeken was het een fantastische periode. Ik zeg wel eens dat we in die twee jaar onder de plak van Aulenti meer leerden dan tijdens zes jaar school.'

Dit artikel verscheen eerder in Sabato Magazine op 7 oktober 2017

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content