sabato

Acht kinderen bij zes vrouwen én duizenden gouden platen

Berry Gordy (86) was een man van twaalf stielen en dertien ongelukken toen hij in 1959 het platenlabel Motown oprichtte. Hij zou de grootste muziekmagnaat in de Amerikaanse geschiedenis worden. ©Tony Spina - Detroit Free Press

Hopeloos mislukken als bokser en dan een van de meest succesvolle platenlabels ooit oprichten, met sterren als Diana Ross en Michael Jackson: hoe krijgt een mens dat voor mekaar? We vroegen het aan Berry Gordy, wiens levensverhaal vanaf 11 februari in Londen te bekijken én beluisteren is in de musical 'Motown'.

Achthonderd dollar leende Berry Gordy in 1959 van zijn ouders. Hij had het geld nodig als voorschot op een klein huis in een sjofele buurt van Detroit. Hij wilde er een nieuw hoofdstuk in zijn leven schrijven. Gordy, toen dertig, was eerder mislukt als bokser, zakenman en fabrieksarbeider. Alleen als liedjesschrijver had hij wat bescheiden successen geoogst. Daarop wilde hij nu voortbouwen. Figuurlijk en letterlijk.

De garage van zijn huis werd een opnamestudio, de keuken deed dienst als regiekamer. Wonen deed Berry Gordy op de bovenverdieping, vrouwlief vond dat niet eens zo erg. En in een vlaag van onbescheidenheid hing hij een bordje aan de voordeur: 'Hitsville USA'. Hier maakt men kaskrakers.

Bijna zestig jaar later woont Berry Gordy in wat ze een 'mansion' noemen in Beverly Hills. Vanuit zijn tuin laat hij zijn blik over de Stille Oceaan glijden. Helemaal diep in die tuin smeekt een allesbehalve rechthoekig zwembad met pergola op beter weer. En Gordy, hij is nog altijd de grootste muziekmagnaat in de Amerikaanse geschiedenis.

In dat huis in Detroit richtte Gordy Motown Records op, dat in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw zou uitgroeien tot het grootste onafhankelijke platenlabel. In zijn werkkamer geven foto's een inkijk in dat heroïsche verleden, met topsterren als Marvin Gaye, Stevie Wonder, Diana Ross of Smokey Robinson.

‘Toen The Jackson 5 op auditie kwamen, zat Michael de hele tijd naar mij te staren’, zegt Gordy. ‘Ik herinner me dat ik tegen iemand zei: Dat is een vreemd jongetje.’ ©Getty Images

My Girl
Op zijn 86ste is Gordy nog altijd springlevend. Deze ochtend speelde hij een partijtje tennis en nu, nog altijd in zijn witte outfit, ademt hij een onweerstaanbare lichtheid. Hij lacht graag en gul, en weeft in elk verhaal wel een strofe of twee uit populaire songs die zijn studio ooit in vinyl of cd liet sijpelen. Alsof hij dat onmetelijke succes van Motown nog altijd niet kan geloven. 'Oh my goodness' zegt hij over Smokey Robinson, hoe goed die was als songwriter, en hij herhaalt de woorden 'oh my goodness' als hij voor de zoveelste keer probeert te vatten hoe tragisch en enigmatisch Michael Jackson was.

In 1988 verkocht Gordy zijn bedrijf, zes jaar later schreef hij zijn autobiografie, 'To Be Loved'. En die vormt de basis voor zijn nieuwste project, een musical, die na een succesvolle toer in de VS vanaf 11 februari ook te zien is in Londen. 'Motown: The Musical' is het succesverhaal van een platenlabel, verpakt in meer dan veertig hits. 'I Heard It Through the Grapevine', 'My Girl', 'I Want You Back', 'Stop! In the Name of Love', noem maar op. Tweeënhalf uur lang.

You Broke my Heart
Hoe het allemaal begon? 'Ik ging liedjes schrijven omdat ik wat geld wilde verdienen. Wat muziek wilde maken. En grieten wilde versieren.' Hij lacht: 'Ik was te klein, te dik, te mager... Toen ik nog een kind was, konden alle coole jongens in de buurt dansen. Maar ik niet. Ik maakte me onsterfelijk belachelijk op de dansvloer. Toen de hormonen de bovenhand namen, schreef ik er een liedje over: 'You Broke my Heart 'cause I couldn't Dance'. Mijn leven zou wel opfleuren als ik eens wat leukere meisjes kon verleiden. Alleen had ik geen geld om ze mee uit te nemen, dus schreef ik ook daar een liedje over: 'Money'. 'Je liefde neemt me helemaal in, maar betaalt de rekening niet', zoiets.' En hij lacht.

Aan mijn producers en songwriters vroeg ik: mocht je nu één dollar op zak hebben, zou je dan die plaat kopen of toch liever een broodje?
Berry Gordy

Gordy hield van jazz. En van zachte, harmonische melodieën. Uit zijn studiootje kwamen al snel leuke liedjes met opzwepende ritmes, begeleid door de strijkers van het Detroit Symphony Orchestra. De sound deed denken aan houten kerken en getto's, maar dan wel doordrenkt met een onwrikbaar optimisme. Een combinatie van opwinding, romantiek en fysieke elegantie. Motown veranderde niet alleen de zwarte muziek, maar de hele popmuziek.

Een van Gordy's eerste beschermelingen was William 'Smokey' Robinson, hij ontmoette hem toen hij pas zeventien was. Ze zijn nog altijd beste vrienden. 'Smokey is de ziel van Motown. Ik leerde hem songs schrijven, en dat was een blunder van formaat.' Gordy lacht smakelijk. 'Hij componeerde immers meteen betere songs dan ik afleverde.'

Baby Love
Ondertussen leidde hij Motown als een gezin, met zichzelf in de rol van de vaderfiguur. Soms streng, soms toegeeflijk, maar altijd de teugels stevig in handen. Marvin Gaye omschreef het leven onder Gordy ooit met het woord 'Gestapo'.

Werken deden ze de klok rond bij Motown, een samentrekking van 'Motor Town', de bijnaam van Detroit, de bakermat van de grote Amerikaanse automerken. Honderden opnames maakten ze, met telkens een zeer scherpe kwaliteitscontrole. De klassieke regel dat één op tien songs een hit kon worden, kieperde hij overboord. 'Iedere vrijdag vergaderde ik met de producers en songwriters, die hun nieuwe creaties lieten horen. En ik zei: mocht je nu één dollar op zak hebben, zou je dan die plaat kopen of toch liever een broodje?'

De grootste ontgoocheling voor Berry Gordy? Diana Ross, die in 1981 Motown verliet. ‘Het was mijn grote droom van haar de grootste ster ter wereld te maken. Ik probeerde dat op een heel fanatieke manier.’ ©Ron Galella/WireImage

De saus pakte. De hits, ze kwamen als tsunami's over de muziekwereld. 'Baby Love' van The Supremes veroverde ook Europa en werd er nummer één in 1964. Maar er waren ook mindere momenten. Zijn grootste ontgoocheling? Diana Ross die in 1981 Motown verliet. Gordy is drie keer getrouwd en even vaak gescheiden, en heeft acht kinderen bij zes vrouwen. Zijn grootste liefde? Hij twijfelt geen seconde: 'Diana'. Ze was niet alleen zijn grootste liefde, ook zijn grootste creatie. Hij gaf haar zelfs haar naam. 'Ze heette eigenlijk 'Diane' Ross, maar ik vond 'Diana' meer klasse hebben. Het was mijn grote droom van haar de grootste ster ter wereld te maken. Ik probeerde dat op een heel fanatieke manier.'

Gordy en Diana Ross, hun verhaal als koppel begon toen hij haar na een Europese tournee in 1965 meenam naar Parijs. Zes jaar lang zouden ze samen zijn. Hij herdoopte de band in 'Diana Ross and The Supremes' en lanceerde daarna ook haar solocarrière. In 1971 verhuisde hij met Motown naar Los Angeles en verwezenlijkte een droom: Ross speelde de hoofdrol in de film 'Lady Sings the Blues'. Gordy was producer en Ross kreeg een Oscarnominatie. Maar intussen was de liefde gedoofd. Ross trouwde met een blanke pr-man, Robert Silberstein, en kreeg samen met hem een dochter. Pas later zou blijken dat Gordy dat kind eigenlijk had verwekt. Deelden ze het bed niet langer, dan bleef Gordy wel haar manager. Tot ze in 1981, na twintig jaar, Motown verliet en een contract van 20 miljoen dollar tekende bij RCA. 'Maar ik hou nog altijd van haar. We zijn zeer goede vrienden.'

‘Motown: The Musical’ vertelt het succesverhaal van het platenlabel, verpakt in meer dan veertig hits. ‘I Heard It Through the Grapevine’, ‘My Girl’, ‘Stop! In the Name of Love’, noem maar op. Tweeënhalf uur lang. ©Getty Images North America

I'll Be There
Berry Gordy vraagt of hij een kopje thee kan krijgen. We polsen of hij iets kan vertellen over Michael Jackson. 'Oh my goodness.' Hij pauzeert even alsof hij niet weet waar te beginnen. 'Michael Jackson was zijn eigen grootste vijand.' Hij herinnert zich nog hoe The Jackson 5 in 1969 naar Motown kwamen om er auditie te doen en dat ze een liedje van Smokey Robinson zongen. 'Michael zong het veel beter dan Smokey. Het was onwaarschijnlijk, een knaap van amper tien jaar!'

De baas van Motown nam meteen het heft in handen. Hij nam de groep mee naar Californië en bracht ze onder in zijn eigen huis, terwijl hij samen met zijn medewerkers aan songs voor de Jacksons ging werken. Hun eerste vier singles ('I Want You Back', 'ABC', 'The Love You Save' en 'I'll Be There') werden allemaal nummeréénhits. 'De eerste keer in de geschiedenis van de popmuziek dat een groep dat voor mekaar kreeg.'

Gordy is drie keer getrouwd en even vaak gescheiden, en heeft acht kinderen bij zes vrouwen.

Michael Jackson zelf omschrijft Gordy als een 'spons'. 'Hij pakte het allemaal bliksemsnel op. In de studio, toen we die platen maakten, zat Michael altijd bij mij in de regiekamer. Zelfs toen ze die eerste keer op auditie kwamen, zat hij de hele tijd naar mij te staren. Ik herinner me zelfs dat ik tegen iemand zei: 'Dat is een vreemd jongetje, hij zit me altijd aan te staren.' We noemden hem een oude ziel in een jong lichaam.'

En dan imiteert hij Jackson, hoe die met zijn jongensachtige stem zo ingetogen kon zeggen; 'Goh, meneer Gordy, wat ben je toch zo grappig...' Gordy: 'Michael was een heel warm mens. Hij hield van kinderen omdat hij er zelf altijd een is geweest. Peter Pan en zo, weet je wel. Hij reageerde op die kinderlijke onschuld. Maar ik zag hem nooit iets doen dat niet hoorde. Ja, doodjammer, zo triestig. En toen hij aan de pillen raakte, kon niemand hem daarvan afhouden.'

Sexual Healing
Motown, dat was ook Marvin Gaye. Hun relatie werd bemoeilijkt door familiebanden: Gaye was getrouwd met de zus van Gordy. 'Hij was de meest volwaardige artiest die ik ooit heb gekend', zegt Gordy. 'Maar ook de moeilijkste. Kortom, een genie. Koppig, grillig. Een man met eigen ideeën over alles en nog wat, en sommige van zijn ideeën waren gewoon belachelijk, ja. Zoals dat hij geen belastingen moest betalen omdat het zo in de grondwet stond. 'Dat kan je niet maken', zei ik hem. Ach ja.'

Gordy tussen ‘zijn’ Supremes. ©Redferns

Gordy zwijgt even. Alsof hij beseft dat hij ze allemaal overleefd heeft, of toch de meesten. Michael Jackson, overleden in 2009. Marvin Gaye, dood in 1984, een kogel in zijn hoofd, afgevuurd door zijn eigen vader. David Ruffin en Eddie Kendricks van The Temptations. Of Levi Stubbs van The Four Tops. Florence Ballard van The Supremes. Allemaal dood. En Motown zelf, ook een beetje gestorven, toch? Gordy probeerde zijn label uit de klauwen van de andere grote labels te houden maar verloor de strijd in 1988. Hij verkocht Motown voor 61 miljoen dollar aan MCA, dat het later doorverkocht aan Universal. 'Ach ja', zegt Gordy. 'Ten eerste was het niet leuk meer. En ten tweede: ik wilde de erfenis vrijwaren. Het was Smokey die het me ooit zei: het maakt niet uit wie de eigenaar is van Motown. Het is de erfenis die belangrijk is.'

Af en toe vliegt Gordy nog eens naar Detroit, en bezoekt daar het bescheiden huis waar het allemaal begon. Dat is nu een museum, met op de hoogste verdieping een kamer vol foto's en onderscheidingen. Beneden is de opnamestudio gebleven zoals vroeger. Zijn recentste bezoek was toen 'Motown: The Musical' in première ging in Detroit. Na afloop kwamen ze allemaal op het podium: Stevie Wonder, Smokey Robinson, Martha Reeves, een paar Supremes, Miracles, Velvelettes en Tops. En uiteraard Berry Gordy zelf. Hij danste met de anderen mee en gooide zijn armen triomfantelijk in de lucht. Omdat hij voelde dat hij de wereld nog één keertje gelukkig maakte.

'Motown: The Musical' speelt vanaf 11 februari tot en met 22 oktober in het Shaftesbury Theatre, 210 Shaftesbury Avenue, Londen. Tickets vanaf 19,50 pond. http://motownthemusical.co.uk

© Telegraph Magazine

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content