sabato

De studio in met Max Richter, dé componist van het moment

Meer dan een half miljard keer. Zo vaak is ‘Sleep’ al beluisterd. Daarmee is Max Richter ’s werelds meest gestreamde ‘klassieke’ componist.

Zijn muziek is te horen in meer dan vijftig films en televisiereeksen –
van ‘My Brilliant Friend’ over ‘Black Mirror’ tot ‘Bridgerton’. Maar zijn ultieme succescompositie is een… acht uur durend slaapliedje. Op 23 oktober is Max Richter de eregast op het Film Fest Gent. We zochten ‘s werelds meest gestreamde ‘klassieke’ componist op voor een gesprek over Vivaldi in reageerbuizen, hakbijlen in de orkestbak en opnames in een voormalige alpacaboerderij.

Max Richter was dertien toen hij met een soldeerbout en een paar elektronische onderdelen zijn eerste synthesizer ineenknutselde. Hij was verliefd geworden op elektronische muziek nadat hij toevallig Kraftwerk, de Duitse pioniers van de elektromuziek, had gehoord. Nieuwe sounds uitvinden werd zijn tweede passie, naast de klassieke piano.

Die combinatie van klassiek en modern, van elektrisch en akoestisch, werd het handelsmerk van de muziek van Richter. Soms orkestraal, dan weer digitaal, meestal een geslaagd samengaan van beide. Zijn postminimalistische geluid doet evenzeer denken aan componisten als John Cage en Steve Reich als aan de punkbands van zijn tienerjaren.

Max Richter was dertien toen hij met een soldeerbout en een paar elektronische onderdelen zijn eerste synthesizer ineenknutselde. ©Tom Jamieson

Zijn muziek is niet alleen intens, beklijvend, opzwepend en soms provocerend. Ze is ook een vaste tv- en filmwaarde. Max Richter schreef de muziek voor meer dan vijftig films en televisiereeksen zoals ‘My Brilliant Friend’, ‘Taboo’ of ‘Black Mirror’. Fans van ‘Bridgerton’ kennen hem dan weer van een van zijn bekendste werken: ‘Vivaldi Recomposed’. Of zoals hij het zelf beschrijft: ‘molecules van de originele Vivaldi in een reageerbuis gegooid, samen met een hele waaier van andere dingen tot er een explosie volgt’. Maar de beroemdste compositie van Max Richter is ‘Sleep’, een slaapliedje dat maar liefst acht uur duurt. Hij bracht het uit in 2015 om een perfecte, volledige nachtrust te begeleiden. Intussen is ‘Sleep’ al meer dan 500 miljoen keer gestreamd. En sinds vorig jaar is Richter ook een favoriete componist van thuiswerkers.

Artfarm Oxfordshire

Max Richter werd geboren in Hamelen, in het noordwesten van Duitsland, maar groeide op in het Engelse Bedford. Als kind was hij naar eigen zeggen ‘verlammend verlegen en obsessief bezig met muziek en boeken’. Hij studeerde piano en compositie aan de Universiteit van Edinburgh en de Londense Royal Academy of Music, en voltooide zijn studies in Firenze bij de experimentele componist en elektronische pionier Luciano Berio.

©Tom Jamieson

Vandaag, op zijn 55ste, woont hij samen met zijn partner Yulia Mahr in wat hij zelf zijn ‘artfarm’ noemt, in de bossen van het graafschap Oxfordshire. Zijn nieuwe stek is een gigantische met natuurlijk licht gevulde oude schuur die vroeger bij een alpacaboerderij hoorde. In de gewelfde ruimte staat aan de ene kant een Yamaha-vleugelpiano, aan de andere kant een Apple-computer en middenin een Moog System 55-synthesizer. Er is ook een opnamepodium waar met gemak een dertigkoppig orkest op kan. Richters werkruimte heeft exact dezelfde afmetingen als de loft waarin hij werkte toen hij nog met Mahr en hun drie kinderen in Berlijn woonde.

‘Toen ik mijn Sleep-app zag, dacht ik: Wow, hiervoor hebben ze die iPhone dus uitgevonden.’
Max Richter
Componist

‘Veel studio’s ogen industrieel’, zegt Richter. ‘Je hebt het gevoel dat je in een machine zit. Voor mij is het belangrijk dat je een studio inricht zodat die menselijk aanvoelt voor de muzikanten, warm en comfortabel. Natuurlijk hebben we hier computers en alles wat nodig is voor digitale muziek. Maar we hebben ook toestellen om op tape op te nemen. Ik hou ontzettend van het geluid van analoge media. We kunnen hier dingen maken die heel retro zijn, maar evenzeer een Dolby-cinemamix.’

Universele Verklaring van de Rechten van de Mens

Die uitersten van het muzikale spectrum lopen als een rode draad door Richters carrière en muziek. Pas afgestudeerd verdiende Richter een tijd de kost als pianist, werkte hij samen met de Britse elektroband The Future Sound of London en ging hij aan de slag met deejay Roni Size. Daarnaast aanvaardde hij commerciële opdrachten om zijn soloprojecten te financieren. Vandaag wordt hij evenzeer geprezen voor zijn soundtracks en balletpartituren als voor zijn eigen, meer persoonlijke werk.

Het voorbije jaar bewerkte hij ‘Woolf Works’, een balletstuk uit 2015, voor de lente/zomer-modeshow van het modehuis Fendi. En eerder dit jaar bracht hij ‘Voices 2’ uit. Het centrale thema van die compositie is de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens uit 1948. Via crowdsourcing verzamelde Richter honderden voorgelezen passages uit die Verklaring in meer dan 70 talen en zette er muziek onder.

©Tom Jamieson

Het Max Richter Ensemble voerde het stuk op het einde van de zomer voor het eerst op in Londen. Een magisch moment, aldus Richter. ‘Muziek is communicatie, en als je als muzikant om de een of andere reden, zoals de pandemie, niet kunt communiceren… We snakten er allemaal zo naar. Optreden is als een laboratorium, maar dan in real time. Je ontdekt eindelijk wat je op papier hebt gezet. De pandemie was een catastrofe voor de concertzalen, voor bands en orkesten. Het is alsof iemand de hakbijl in die wereld heeft gezet. Hele orkesten gingen zich tijdens de lockdown omscholen, want ze hadden geen werk meer.’

Grote en moeilijke vragen

Richter praat rustig en bedachtzaam en gaat naadloos over van privéthema’s naar politiek. Een studio bouwen op het platteland speelde al ruim 20 jaar in zijn hoofd. Richter en Mahr zijn ervan overtuigd dat ze met de kracht van hun creativiteit maatschappelijke verschuivingen kunnen beïnvloeden. Muziek kan ons helpen om een antwoord te vinden op de grote en moeilijke vragen waar we als samenleving voor staan. ‘Omdat muziek een plek biedt om na te denken’, zegt hij.

Richters artfarm staat open voor opkomende artiesten die moeilijk een studio kunnen betalen. Ze kunnen er ook verblijven in het bos. ©Tom Jamieson

Dat ‘denken’ transponeren naar een fysieke ruimte, een plaats die rust en creativiteit ademt: voor het koppel was dat een zeer belangrijk project. ‘Het heeft te maken met mensen verbinden en ze met elkaar laten communiceren in een andere taal, op een plek die dat mogelijk maakt.’

Niet alleen is dit een basis waar Max Richter kan componeren en opnemen. De artfarm staat ook open voor anderen, vooral opkomende artiesten en jonge muzikanten die maar moeilijk een studio kunnen betalen. ‘Als je studiotijd koopt, zit je altijd tegen de klok te werken’, weet Richter. ‘Die druk kan verstikkend zijn. Hier speelt dat niet.’

Oorlog en aanslagen

In het bos naast de studio lieten Richter en Mahr paviljoenen optrekken waar bezoekers verblijven als ze in de studio werken. Later komt er nog een brasserie. ‘De farm is mijn werkplaats. Tegelijk hou ik van het idee dat hier evengoed een megafilmproject kan worden gerealiseerd. Of dat kinderen hier iets komen uitproberen. Dat lijkt me verrijkend.’

Als soloartiest omschrijft Richter zichzelf als ‘componist en activist’. Met zijn muziek reageerde hij op de oorlog in Irak (in ‘The Blue Notebooks’ leest de Britse actrice Tilda Swinton fragmenten voor uit ‘The Blue Octavo Notebooks’ van Kafka) en de bomaanslagen van 2005 in Londen (‘Infra’, geïnspireerd door ‘The Waste Land’ van T.S. Eliot).

©Tom Jamieson

Zijn nieuwste album ‘Exiles’ ligt in diezelfde lijn: met een titelsong uit een ballet dat Paul Lightfoot en Sol León (de huischoreografen van het Nederlands Dans Theater) in 2014 maakten, net op het moment dat de Syrische vluchtelingencrisis in Europa losbarstte. Door die crisis polariseerde het debat in Duitsland, waar Richter toen woonde. ‘Volgens mij gaat creativiteit over die dingen vinden waarover je wilt praten’, zegt hij. ‘Dingen uitzoeken door dingen te maken. Met een oord als dit, dat voor iedereen wijd open staat, wil ik dat proces faciliteren. Wij drukken dan gewoon op de opnameknop en zien wat er gebeurt. En als er dan ook ideologische discussies op gang komen over wat muziek kan bijdragen aan de wereld, dan is de missie van onze artfarm helemaal volbracht.’ 

Max Richters 'Sleep'

In tegenstelling tot andere van zijn collega’s toont Richter zich een groot voorstander van streaming. ‘Opkomende artiesten moeten beseffen dat ze niet per se moeten kiezen en zich daar dan aan houden. Ze moeten met hun creativiteit verscheidene paden tegelijk kunnen bewandelen. Dankzij streaming zijn mensen heel breed gaan luisteren. Want je neemt niet langer een risico. Je hoeft geen 20 euro uit te geven aan een plaat. Je moet er zelfs niet meer voor naar de platenboer. Je klikt gewoon, klaar. En dan hoor je iets wat je anders waarschijnlijk nooit had gehoord. Dankzij streaming is de muziekcultuur heel pluriform geworden, met categorieën en genres die heel makkelijk in elkaar overvloeien. Ik vind dat razend interessant.’

‘Sleep’ is over de hele wereld opgevoerd als een nachtelijke performance, met een publiek dat op veldbedden lag. Zoals drie jaar geleden in de Antwerpse kathedraal. ©Illias Teirlinck

Les plus grands hits

ON THE NATURE OF DAYLIGHT

Dans "The Blue Notebooks" (2004), 211 millions d'écoutes en streaming.

VLADIMIR’S BLUES

Dans "The Blue Notebooks" (2004), 155 millions d'écoutes.

DREAM 1

Dans "Sleep" (2015), 120 millions d'écoutes.

SPRING 1

Dans "Recomposed by Max Richter: Vivaldi, The Four Seasons" (2012), 82 millions d'écoutes.

A CATALOGUE OF AFTERNOONS

Dans "The Blue Notebooks" (2018), 71 millions d'écoutes.

Al sluit hij evenmin de ogen voor de paradox van de nieuwe digitale wereld. Terwijl hij de technologie in zijn eigen werk omarmt, is Richter zich er terdege van bewust dat veel van zijn muziek troost probeert te bieden bij de digitale lawine. Misschien nog het meest met ‘Sleep’, dat over de hele wereld is opgevoerd als een nachtelijke performance, met een publiek dat op veldbedden lag te luisteren. Zoals drie jaar geleden in de Antwerpse kathedraal.

Tijdens de pandemie is ‘Sleep’ trouwens een eigen leven gaan leiden. Zo is er intussen een Sleep-app, waarmee je zowel je slaap, je meditatie als je focus plant op Richters muziek. Hoewel hij eerst twijfelde over de Sleep-app, vindt hij het nu een voorbeeld van hoe technologie een positief effect kan hebben. ‘Toen ik de app zag, dacht ik: Wow, hiervoor hebben ze die iPhone dus uitgevonden.’

‘Technologie als een tweesnijdend zwaard wordt almaar actueler’, zegt Richter. ‘Wilde je vroeger muziek schrijven voor een orkest, dan moest je eerst naar de universiteit om te leren hoe je dat deed. En daarna probeerde je mensen te overtuigen van het materiaal dat je speelde. Wil je vandaag muziek voor een orkest schrijven, dan laat je bij wijze van spreken een orkest op je laptop afspelen. Tegelijk is technologie diep verankerd in ons neoliberale maatschappijmodel, ze is er tegelijk het symptoom en de oorzaak van en ze zorgt ervoor dat we allemaal als een hamster in een rad hollen. We zijn nog maar net aan het leren hoe we met die dingen moeten omgaan. Het zal tijd vergen voordat we eruit zijn.’

Op 23 oktober is Max Richter de eregast bij de uitreiking van de World Soundtrack Awards tijdens Film Fest Gent. worldsoundtrackawards.com, filmfestival.be

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie