sabato

Ode aan het gekriebel van wiskundegenieën

©Jessica Wynne

Het gekras op het bord, de wolk als ze blazen op de krijtborstel: genieën houden van krijt. Fotografe Jessica Wynne begrijpt geen jota van wat de wiskundigen uittekenen, maar hun liefde voor het krijtbord snapt ze maar al te goed.

‘Ik heb geen idee’, lacht Jessica Wynne als ik haar vraag wat ze precies gefotografeerd heeft. We turen allebei, de ogen een beetje toegeknepen naar een krijtbord van de wiskundige Sahar Khan aan Columbia University in New York. ‘Ik heb nog gevraagd of hij me kon uitleggen waar het over ging. Hij zei gewoon ‘no’.’

David Gabai, Princeton University. ©Jessica Wynne

Jessica Wynne neemt dat niet als een belediging. Het is best mogelijk dat de wiskundige het zelf niet wist. Wat hij tekende op het krijtbord is een denkproces dat soms ergens toe leidt, maar meestal ook niet. Soms groeit het uit tot een opwindende oplossing van een obscuur wiskundig vraagstuk. Meestal blijft het gewoon gekriebel. ‘Het denken van theoretisch wiskundigen wordt vooruitgeduwd door hun verbeelding, niet door woorden. Ze zien eerst beelden en de betekenis daarvan komt pas later.’

Deuren geopend

Die manier van werken herkent Wynne. Ze is professor fotografie aan het Fashion Institute of Technology in New York, en de werkmethode van een theoretisch wiskundige - eerst het beeld en dan zien we wel waar we terechtkomen - lijkt sterk op dat van fotografen. Dat intrigeerde haar.

Alex Zhongyi Zhang, Columbia University. ©Jessica Wynne

‘We hebben een zomerhuis in Cape Cod. Onze buren zijn een koppel wetenschappers, zeer beroemd in de kleine wereld van de theoretische wiskunde. In hun huis komen vaak collega’s van Harvard University langs, waar ze dan al snel discussiëren over dit of dat wiskundig probleem. Ik zit dan plots in een bubbel van enthousiaste genieën. Hun denken en de taal die ze hanteren, blijven voor mij onbegrijpelijk. Het is maar toegankelijk voor een heel klein percentage van de wereldbevolking. Dát denken wou ik in beeld brengen, maar hoe? Door het krijtbord van haar buurvrouw Amie Wilkinson, professor aan de Universiteit van Chicago, ging een lampje branden.  

'Wiskundigen lijken heel erg op kunstenaars.'


 

‘De eerste foto in deze serie maakte ik in haar huis. Amie nam mij daarna mee naar universiteiten over heel de wereld en introduceerde me bij de grote wiskundigen van vandaag. Zij heeft de deuren geopend in Parijs, in Princeton, in Los Angeles... Zodra je hun vertrouwen wint, kom je enthousiaste mensen tegen. Wiskundigen lijken heel erg op kunstenaars. Ze praten graag over hun werk. Niet over de wiskundige formules zelf, maar wel over hun motivatie om een specifiek vraagstuk aan te pakken en over hun manier van werken.’

Op het strand

Een bijzonder beeld is een krijtbord aan het Institut des Hautes Études Scientifiques in Parijs. Het staat buiten, in weer en wind, in een tuin met meer van dergelijke borden.

Institut des Hautes Études Scientifiques, Parijs. ©Jessica Wynne

‘Dat is typerend voor hun werkmethode. Sommige wiskundigen vertellen me dat ze gewoon op het strand zitten. Op een zeker moment gaan hun hersenen in een pauzestand en komt er een idee binnen. Anderen wandelen rond, zoals in Parijs, en beginnen te schrijven op het dichtstbijzijnde bord. Hun ideeën worden zichtbaar voor het hele team en zo ontstaat een dans: iemand schrijft er een formule naast of tekent een object, en stapt achteruit. Anderen komen naar voren en voegen iets toe, of vegen iets weg. Je ziet een choreografie die naar een oplossing duwt. Dat wegvegen en toevoegen blijft op het bord zichtbaar. De krijtresten tonen de geschiedenis van het idee.’

Drama van de krijtborstel

De titel van de reeks ‘Do Not Erase’ verwijst naar de bordjes die ze in alle landen terugvond, om overijverige poetsvrouwen tegen te houden. Een notoir drama speelde zich af in het California Institute of Technology, beter bekend onder de naam Caltech, waar Richard Feynman in de jaren 70 een wiskundige formule op het bord gooide die het ondenkbare toch mogelijk leek te maken. Uit een zwart gat kan niets ontsnappen, door de onwereldse zwaartekracht in de kern van het zwart gat. En toch, volgens zijn vergelijking kon een zwart gat straling uitwerpen. Iets om ’s anderendaags op verder te werken, dacht hij… Die avond deed de schoonmaakploeg haar werk en ging de formule verloren. Een jaar later zou Stephen Hawking tot een gelijkaardig besluit komen, dat hem wereldberoemd maakte.

'Op alle borden ter wereld staat een witte bol voor een zwart object, en een cirkel voor een wit object. Wiskundigen vinden die foto hilarisch,' zegt Jessica Wynne. (Tadashi Tokieda, Stanford University.) ©Jessica Wynne

Theoretische wiskunde is een competitieve wereld. De eerste gaat met de laurierkrans lopen. Niet alle wiskundigen waren ervoor te vinden hun ideeën door Wynne te laten fotograferen. Ze begrijpt dat en geeft hun de vrije hand. Ze stuurt de wetenschappers in geen enkele richting - hoe zou ze ook kunnen? Tadashi Tokieda, professor aan de Amerikaanse Stanford University, veegde zijn bord schoon en tekende een grapje. Op alle krijtborden ter wereld staat een witte bol voor een zwart object, en een cirkel voor een wit object. Wiskundigen vinden die foto hilarisch, zegt ze.

Waarheid

Technisch zijn het zeer eenvoudige beelden. Soms probeert Wynne nog een object in de rand mee in beeld te nemen, maar meestal kadreert ze simpelweg het bord. ‘Ik ben als fotografe niet aanwezig in deze foto’s. Ik wil dat ook niet. De wetenschappers werken op krijtborden en ik leg dat vast op een beeld. Wat ik toon, is de waarheid, objectief.’

'Wat het betekent? Ik heb geen idee.'

Je kan dan de vraag stellen of dit voldoende is om van kunst te spreken? Ze vindt het helemaal geen vreemde opmerking. Aan de FIT-universiteit in New York geeft ze twee opleidingen: documentaire fotografie en kunstfotografie. In welk vakje past haar werk? Is deze fotoserie louter documentair, of is het kunst?

‘Er zit poëzie in deze foto’s’, zegt ze. En daarmee is de vraag definitief beantwoord. 

Het boek ‘Do Not Erase’ zal in de herfst van 2020 gepubliceerd worden bij Princeton University Press. jessicawynne.com

Lees verder

Advertentie
Advertentie