Advertentie
sabato

Comeback van het bolleke

©Karel Duerinckx

'Pas op, dat komt behoorlijk aan', verwittigt de dertigjarige Tom Smeets me nog snel wanneer ik het glaasje Extra Smeets aan mijn lippen breng. En hoe dat aankomt.

Een brandende sensatie van 35 procent alcohol loopt van mijn lippen over mijn tong doorheen mijn slokdarm. En dan volgt meteen de flashback naar studentenjaren en cantussen, maar ook naar grootvaders borrelkast, naar bruine Brusselse cafés en televisiefeuilletons in zwart-wit. Nostalgie, maar niet van het hippe soort. 'We zijn ons bewust van dat imagoprobleem', zegt Smeets, die met lede ogen moet toezien hoe het trouwe jenevercliënteel langzaam maar zeker uitsterft. Letterlijk.

Smeets is de achterkleinzoon van Gerard Smeets, die bijna honderd jaar geleden onder eigen naam een jeneverlabel begon. Een label dat sinds 2002 geen eigendom meer is van de familie Smeets. Eerst werd het opgekocht door Konings, en later door het Gentse Bruggeman, vandaag een onderdeel van La Martiniquaise uit Frankrijk.

De productie van Smeets-jenever is echter altijd in Hasselt gebleven. Hasselt is historisch een belangrijke jeneverstad, samen met Gent, Deinze en het Nederlandse Schiedam. 'Net als champagne is jenever een beschermde geografische aanduiding', aldus Smeets. 'De naam jenever mag alleen gebruikt worden als het goedje geproduceerd wordt in Nederland, België, in bepaalde gebieden in Duitsland en in Noord-Frankrijk. Jenever is Belgisch erfgoed, alleen doen we er zo weinig mee.'

Bloedend hart
Zijn familie mag dan geen belangen meer hebben in de Smeets-stokerij, toch bloedde Smeets' hart bij de aanblik van tientallen flessen gin in hippe Belgische bars, en ocharme één fles jenever. Als je goed zoekt. In het buitenland is de interesse voor jenever al volop aan het toenemen. In Nederland is er zelfs al sprake van een nieuwe jeneverrage. Daarom wil hij nu met zijn communicatiebureau OnOff ook in ons land de jeneverrevival op gang trekken.

'Ik verbaas me erover hoe vlot mijn vrienden van die zoete gin-tonics achteroverslaan, terwijl jenevercocktails zoveel complexer en lekkerder zijn van smaak', vertelt Smeets, die het zuivere spul ook wel kan pruimen.

©Filliers

Londen en Milaan
Met die ginvergelijking raakt Smeets een gevoelige snaar. Heel wat jeneverproducenten zagen immers in tijden van almaar dalende cijfers de ginproductie floreren als nooit tevoren. 'Terwijl het enorm gelijkaardige producten zijn', legt Jan Kempeneers van het Hasseltse Jenevermuseum uit. 'Het woord gin is de Engelse afkorting voor jenever. Gin is alcohol met kruiden, jenever is graanalcohol met een kruiding van jeneverbes.' Kortom: voeg één druppel moutwijn toe aan gin, en je hebt jenever.

'Gin is overigens ontstaan toen de Britten er niet in slaagden de echte jenever na te maken', zegt Bernard Filliers, die met het gelijknamige familiebedrijf zowel gin als jenever produceert. De kwaliteit van jenever hangt samen met het percentage moutwijn dat wordt gebruikt, en met de rijping van de jenever. Onze barrel-aged jenever is 100 procent moutwijn', legt Filliers uit.

Ik verbaas me erover hoe vlot mijn vrienden die zoete gin-tonics achteroverslaan, terwijl jenevercocktails zoveel complexer en lekkerder zijn van smaak.

Filliers zal dit najaar met zijn gerijpte jenevers groots uitpakken in Belgische cocktailbars, maar ook in de hippe bars van Londen en Milaan. Net als Smeets is hij niet van plan het jenever-recept te veranderen. Het is de perceptie die moet aangepakt worden. Goede jenever moet zich als een premiumdrank profileren, zodat het verschil met de zogenaamde rommeljenever veel groter wordt.

'Ik reis veel en spreek wereldwijd met tal van cocktailshakers. Voor hen heeft de ginhype een verzadigingspunt bereikt, en ze zijn op zoek naar iets nieuws. Wanneer ik hun vertel over jenever, de spreekwoordelijke moeder van de gin, zijn ze dan ook enorm geïnteresseerd.'

Dat beaamt ook achterkleinzoon Smeets, die vier getalenteerde Belgische bartenders kon overtuigen met jenever aan de slag te gaan. 'Hun eerste reactie was afwijzend: zij stonden niet te popelen om een product te gebruiken dat je zomaar in de supermarkt kan kopen. Maar nadat ze alle informatie hadden over de herkomst en vooral de lokale jenevertraditie, waren ze enthousiast.'

In het buitenland is de interesse voor jenever al volop aan het toenemen. In Nederland is er zelfs al sprake van een nieuwe jeneverrage. ©Kevergenever

Jonge stokers
In Nederland is de jeneverrevival al een tijdje aan de gang. Bols lanceerde het premiumlabel Bols Genever en schrijft jaarlijks de wedstrijd 'Bols around the world' voor bartenders uit. 'Wij zien de acties van Bols en Smeets niet als concurrentie, maar als middelen om hetzelfde doel te bereiken. Er zijn immers zoveel jenevers van zeer lage kwaliteit op de markt dat we ons als kwaliteitslabels een niveau hoger moeten plaatsen', legt Filliers uit. Bernard Filliers staat in nauw contact met de grote jeneverspelers op de Nederlandse markt. Hoewel hij er zelf niet graag mee uitpakt, levert Filliers het halffabricaat, de moutwijn dus, aan het merendeel van de jeneverindustrie.

Naast de herpositionering van de klassieke merken zie je bij onze noorderburen ook al nieuwe jeneverinitiatieven van jonge stokers. Kever Genever bijvoorbeeld, gestookt op 22 procent moutwijn. Het werk van Sebastian Kolstee (27) en Leonard Crijns (29), die met hun jenever mikken op de cocktailcultuur in de hippe bars van Amsterdam en Utrecht.

Ook Jajem is een nieuw jong jeneverlabel, maar Maarten de Vries (27), Jamie van der Wilt (28) en Sunny Bakhtiar (31) roeren hun gestookte goedje niet door andere dranken. Zij willen de aloude (vooral Nederlandse) traditie van het biertje en het borreltje opnieuw doen herleven.

Hoewel zijn familie geen belangen meer heeft in de Smeets-stokerij, wil Tom Smeets ook in België een jeneverrevival op gang trekken. ©Karel Duerinckx

Wachten op hipsters
In ons land blijft het voorlopig wachten op hipsters die zelf jenever gaan stoken. Daarvoor is de hype nog net iets te embryonaal. 'Jenever stoken is vergelijkbaar met gin stoken, misschien net ietsje moeilijker', aldus Filliers. 'De doe-het-zelfstokers zullen ook hier de kop opsteken, maar voorlopig zitten ze bij ons nog volop aan de gin.'

Is de jenevertraditie dan groter in Nederland dan bij ons? 'Historisch gezien zeker niet. Jenever is ontstaan toen we allemaal nog één groot land waren. De afzetmarkt is gewoon veel groter in Nederland en per inwoner wordt er wel meer jenever geconsumeerd', aldus Filliers. 'Maar ons grootste nadeel is toch onze bescheidenheid', vindt Smeets. 'In Nederland vatten ze de koe bij de horens en stellen ze met veel trots een eigen product voor, dat ze meteen ook internationaal zien. Die reflex is bij ons veel voorzichtiger. We drinken Engelse gin en voegen Italiaanse amaretto toe aan onze tiramisu, maar in beide gevallen zou je net zo goed voor jenever kunnen kiezen.'

Toch speelt er nog een andere grote factor mee in het uitblijven van jonge, nieuwe jeneverinitiatieven. Geurt van Rennes is in Hasselt de drijvende kracht achter de nieuwe avondopleiding 'distilleren' bij Syntra. Hij ziet onder invloed van de ginhype een groeiende belangstelling voor lokaal gestookte dranken. Maar. Er is een grote maar. 'Door de strenge Belgische accijnswet is het verboden om zomaar te distilleren bij je thuis, zelfs al is het voor eigen gebruik. Dat is een gigantische beperking die onze buurlanden niet kennen. Stook hier één druppel alcohol waar je geen accijnzen op betaalt, en je bent illegaal bezig.'

©Filliers

Cocktailcultuur
Na Filliers introduceert ook Smeets dit jaar het fenomeen jenevercocktails. Beide labels trekken dus met een digestief naar het aperitiefmoment. Een slimme zet, zo vindt ook chef Michaël Vrijmoed van het gelijknamige Gentse restaurant. 'Als aperitief zijn er veel meer mogelijkheden dan als digestief. En vooral omdat het om een streekproduct gaat, denk ik wel dat je mensen kan motiveren om het eens te proberen. De oom van mijn grootvader had een jeneverstokerij in Schiedam. Jenever heeft dus lange tijd deel uitgemaakt van mijn familiehistorie. Ik heb hier nog een fles Vrijmoed-jenever staan. Bij de opening van het restaurant heb ik die familiejenever in een dessert gebruikt.'

Hoewel jenever zich duidelijk spiegelt aan de ginhype van de afgelopen jaren, trekt hij er ook belangrijke lessen uit. Een hype is niet alleen een goednieuwsshow. 'We willen met jenever absoluut niet opschuiven naar de zoete eenheidsworst die gin vandaag geworden is', aldus Smeets. 'Heel wat gins worden almaar zoeter en ook de tonics smaken zo uitgesproken zoet dat je heel moeilijk nog de smaak van de gin proeft.'

Waarom er dan toch allerhande sapjes en kruiden aan toevoegen? 'Omdat pure graanjenever niet echt een toegankelijke smaak heeft', aldus Smeets. 'Het is meer iets voor whiskyliefhebbers of cognacfans, zij kunnen dat alcoholpercentage van 35 procent of meer wel aan. Maar we moeten jenever ook laagdrempeliger maken, en daar zijn cocktails ideaal voor. Bovendien wordt de jenever op die manier verdund en word je er dus minder snel dronken van.' Wat in dit geval alleen maar goed nieuws is.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie