sabato

Muzieksystemen zo duur als sportwagens

©Karel Duerinckx

Als de zoektocht naar een lekkere sound ontspoort in de hang naar de ultieme muziekbeleving gaan er fortuinen over de toonbank. Of beginnen mensen zelf luidsprekers te bouwen. Welkom in de wereld van de high-end audio, waar je je eigen oren niet meer gelooft. 'Over kwaliteit moet je niet schrijven. Je gaat vijanden maken.'

'Heb je die wondermooie triangel gehoord?', vraagt Michel Warlop. 'Je kunt telkens goed horen met welke kracht en waar hij wordt aangeslagen. Op het einde hoor je hem vele seconden nazinderen en wegsterven in de kerk, tot de opname stopt. Alsof je echt aanwezig bent op het concert.'

Bij minimaal sfeerlicht luisterden we zopas naar een cantate van Johann Sebastian Bach, 'Schlage doch, gewünschte Stunde', uitgevoerd door Ensemble 415 onder leiding van Chiara Banchini en gezongen door de Gentenaar René Jacobs. Een opname van het label Harmonia Mundi.

Warlops ultieme streven: muziek zo waarheidsgetrouw mogelijk beluisteren. En daarvoor bouwde hij naar eigen zeggen een van de beste luisterkamers in de Benelux. Toegegeven: ze oogt én oort behoorlijk indrukwekkend.

De luisterkamer van Michel Warlop heeft een spacy aanblik. De muziekinstallatie staat als een heiligdom op een laag altaar en strooit zacht sfeerlicht. ©Karel Duerinckx

Ikzelf heb op zijn vraag mijn favoriete cd meegebracht. Warlops wenkbrauwen springen centimeters omhoog bij het aanhoren van The Smiths. 'Een to-taal on-na-tuur-lij-ke klank', zegt hij al na één nummer. 'In een geluiddichte soundbooth werd alles afgesneden wat aan de muziek kleuring zou kunnen geven. Echo's en stemmen werden later artificieel weer toegevoegd. Maar die stemmen klinken zo schel!'

Besluit: op een goede installatie worden slechte opnames nog slechter. Hem valt dat op. Mij niet. 'Ik heb geen buitengewoon gehoor, maar ben wel getraind', zegt hij. 'Ik ga geregeld naar concerten en zing zelf in een koor. Daardoor ben ik extra kritisch. Nu, ik verwacht niet dat iedereen zo zot is.'

Maar hij heeft gelijk. 'Private Investigations' op Dire Straits' livealbum 'On the Night' voelt totaal anders. Het lééft, met achtergrondgeluiden, geschreeuw, applaus. Ik word in het concert gezogen. Daarna keert Warlop terug naar Bach. 'Orgelconcerto 594 is het meest psychedelische dat hij schreef - denk niet na', zegt hij. 'Laat je geest gewoon meeslepen. Alles komt goed.' Het geflipte stuk muziek komt helemaal binnen. 'Organist Simon Preston is een olympisch atleet!'

©Karel Duerinckx

Heiligdom op altaar
De luisterkamer van Michel Warlop bevindt zich in zijn kelder. Ze is kraaknet en 4,20 meter breed, 5,40 meter lang en 2,45 meter hoog. De bekleding met akoestische materialen knibbelt daar tien tot vijftig centimeter af. Die bekleding bestaat voornamelijk uit vezelplaten, voorzien van talloze ornamenten en insnijdingen in allerlei vormen, die de kamer een spacy aanblik geven. Een sofa kijkt uit op de muziekinstallatie, die als een heiligdom op een laag altaar staat en zacht sfeerlicht strooit. Langszij staan de twee luidsprekers als zuilen te pronken.

'Ik ben hier bijna dagelijks', zegt Warlop. 'Gemiddeld een uur, maar het kan ook langer, om een opera te beluisteren bijvoorbeeld. Toen we bouwden, wilde ik echt zo'n kamer. Eerst deed ik een beroep op iemand die zich voorstelde als akoestisch consulent. Die kostte me veel geld, maar het resultaat leek nergens op. Dan heb ik zelf een cursus akoestiek gevolgd bij de Vlaamse Ingenieurskamer. Als consultant help ik bedrijven die willen exporteren, maar mijn hobby is uit de hand gelopen en sinds eind 2014 ben ik akoestisch consulent in bijberoep. Sinds een jaar importeer en verdeel ik ook enkele high-end producten waarvan ikzelf echt overtuigd ben.'

'Akoestiek is verantwoordelijk voor minstens de helft van wat je hoort', weet Warlop. 'Om de werkelijkheid van een concert te benaderen moet je de ruimte behandelen.' De ontelbare hoekjes, kantjes, boordjes, rondingen en insnijdingen op en in de muren en het plafond zijn zogenaamde diffusoren: ze verstrooien de energie van de geluidssignalen die ertegenaan botsen in alle richtingen. 'Dat is zoals de vele ornamenten, beelden en balkons in een uitstekende concertzaal. Het resultaat is een rijkere klankbeleving.'

Tegelijk zijn er zogenaamde resonatoren. Warlop wijst naar enkele brede sleuven in de muur. 'Die bestaan al sinds de oude Grieken hun amfora's - grote keramische kruiken - strategisch positioneerden in amfitheaters: openingen die de frequenties van de lage tonen evenwichtig weergaven, waardoor ze fungeerden als een klankkast.'

©Karel Duerinckx

Vaak gaat het met muzieksystemen zoals met auto's. Je begint klein, gaat iets groter... Geregeld is het letterlijk een heel leven van hopen en sparen, om dan all the way te gaan.

 Sportwagen
Als akoestiek verantwoordelijk is voor de helft van wat je hoort, dan zit de andere helft dus in het geluidssysteem. Hier staan een cd-speler van het Japanse CEC; een geavanceerde muziekserver 432EVO Aeon+ prototype ('van een half genie uit Gent: dit ding speelt toestellen die het drievoudige kosten naar huis'); een digitaal-naar-analoogconverter (DAC) van het Cypriotische Aries Cerat, model Kassandra; van datzelfde merk een voorversterker, de Impera II, en twee monoversterkers, model Concero65. Warlops twee luidsprekers ten slotte zijn van het Zwitserse Stenheim, model Alumine Five.

De installatie is goed voor de prijs van een sportwagen. Daarvan gaat 55.000 euro naar de speakers. 'Een speaker maken is poepsimpel, een goede speaker maken is wat anders', zegt hij. 'En wat een speaker goed maakt, is niet voor iedereen hetzelfde. Maar over kwaliteit moet je niet schrijven', raadt hij aan. 'Je gaat vijanden maken.'

De high-end wereld is een krabbenmand. 'Er wordt veel geld aan besteed, maar niet alleen door de ultrarijken', vertelt Warlop. 'Vergelijk het met iemand die in een rijhuis woont en een Porsche koopt. En vaak gaat het net zoals met auto's. Je begint klein, gaat iets groter... Geregeld is het letterlijk een heel leven van hopen en sparen, om dan all the way te gaan. Een klant die met brugpensioen is, gaat nu investeren in een muzieksysteem waar hooguit één procent van de audiofielen van kan dromen. Hij zal meer dan 100.000 euro spenderen. 'Waarom? Dat is een emotionele honger die alleen met muziek te stillen is.'

In Brasschaat bouwt Koen Vaessen in z'n dooie eentje high-end speakers. 'De perfecte kast is een bol. En ik heb mijn bol uitgerekt tot een ei.'

Gigantische telefoonhoorn
Dat muziek een emotionele honger kan stillen of zelfs helend kan werken: dat is waar high-end merken als Magellan, Bowers & Wilkins of Sonus Faber - om maar een paar namen te noemen - op mikken. Maar veel van die klassieke luidsprekerfabrikanten bloeden. Terwijl de markt onder druk staat, komen er meer en meer kleine spelers bij. Ook Belgen.

De pionier was wellicht Ivan Schellekens van Floating Systems, die begin jaren 80 de Synthese bouwde. Toen was dat 'een speaker voor 't jaar 2000', met een vreemde maar akoestisch verantwoorde gigantische telefoonhoorn als vorm. Destijds kostte de Synthese 4.000 euro, en er werden er duizenden van verkocht. Vandaag is het een vintage cultspeaker die op de tweedehandsmarkt vlot wordt verhandeld voor 1.000 tot 5.000 euro. Geregeld verkoopt Schellekens zelfs nog een nieuw exemplaar. Voor 12.000 euro. De kleinere Synthese 2 heb je al voor 6.800 euro.

In Brasschaat dan weer bouwt Koen Vaessen sinds 1998 in z'n dooie eentje high-end speakers die tussen 5.000 en 36.000 euro per paar kosten. 'Het is zoals koken', zegt Vaessen. 'Iedereen kan een biefstuk bakken. Maar harmonie creëren, zodat je het geluid los krijgt van de speakers en de muziek als een 3D-geluidsbeeld in de ruimte hoort, immens zuiver bovendien, dat is lastig.'

Vaessen genoot een grafische opleiding en nam lang geleden de drukkerij van zijn ouders over. 'Maar ik ben altijd een luisteraar geweest', vertelt hij. 'Toen de drukkerijsector in elkaar stortte, vroeg ik me af wat ik met mijn leven zou doen. Dit dus. Ik wilde de perfecte speaker maken. Vierkante kasten zijn makkelijk te produceren, maar de perfecte kast is een bol. Daarmee krijg je een perfecte controle over de geluidsgolven en is er geen kastresonantie. En de jongste jaren is er een tendens naar meer organische vormen. Ik heb mijn bol uitgerekt tot een ei. Daarvoor werk ik met een polyesterfabriek in Sint-Niklaas. Een topcarrossier verzorgt de lak - elke denkbare autokleur is mogelijk. In een goed jaar verkoop ik zes, zeven paar. Jaarlijks ga ik naar de grote beurs in Las Vegas. Nu heb ik een klant in San Diego.'

Speakers maken is zoals koken. Iedereen kan wel een biefstuk bakken. Maar harmonie creëren, zodat je het geluid los krijgt van de speakers, dat is lastig.

Audiophilia nervosa
Wanneer stopt hifi (high fidelity) en begint high-end? 'Als de consument bereid is de wet van de afnemende meerwaarde te aanvaarden - en dus veel meer wil betalen voor een lichtjes betere klank', zegt Michel Warlop.

Dries Van Hooydonck schreef op zijn blog hifi-opinions.com: 'Wat een zalig gevoel, toch? Eindelijk de ultieme sound vinden, de ultieme high-end audio-set-up waarbij je jezelf nooit meer hoeft af te vragen of het nóg beter kan. Eindelijk genezen van audiophilia nervosa!'

In de praktijk is het veelal anders. 'Ik ken veel perfectionistische zotten', zegt Van Hooydonck. 'En ik ben er een beetje klaar mee, met de audiofielen. Het is een ziekte. Ze horen de muziek niet meer, alleen de zwakke schakels in hun systeem. En de markt speelt daarop in.'

'Het begrip high-end audio is inderdaad vaag', zegt de Brusselse audio-ingenieur Bruno Putzeys. 'Een speaker van 2.000 euro kan een van 20.000 euro compleet van de planken spelen.' Putzeys is vooral bekend in Nederland en de VS. Nadat hij bij Philips, Grimm Audio en Hypex een aantal patenten achter zijn naam zette, richtte hij Kii Audio mee op, met hoofdzetel in Apeldoorn. Kii biedt geen absolute high-end aan, maar volledige systemen voor 10.000 euro. Maar kwalitatief staan ze sterk. En ze verkopen zowat 500 speakers per jaar.

'Een kleine fabrikant maakt doorgaans hetzelfde voor een hogere prijs, onder meer doordat hij veel duurder inkoopt', zegt hij. 'De klant kijkt vaak alleen naar de prijs, maar meestal zit het verschil niet in de klank, maar in een zeer mooie, fijne afwerking, als een meubel.'

'Een zeldzame uitzondering is Wim Vanderstraeten van Link Audio in Rotselaar. Hij werkt totaal niet wetenschappelijk, maar heeft zo veel geduld en dermate goede oren dat hij een uitstekende prijs-kwaliteitverhouding biedt', zegt Putzeys. Vanderstraeten bouwt al 35 jaar luidsprekers, vooral in de prijsklasse van 2.000 tot 5.000 euro. Hij is populair bij professionals. Een aantal klassieke muzikanten is er weg van.

'Een speaker van 2.000 euro kan een van 20.000 euro compleet van de planken spelen', zegt Bruno Putzeys, medeoprichter van Kii Audio.

Brein bedonderd
Luidsprekers van 5.000, 10.000, 50.000 of 100.000 euro: hoor je het verschil? 'Vijftigduizend euro vind ik zeer moeilijk te verantwoorden', zegt Putzeys. 'Bij het Engels-Zuid-Afrikaanse Vivid Audio zit er zoveel engineering in dat er iets voor te zeggen valt. Maar in dat segment stellen de meeste speakers me teleur. Luidsprekers worden al ruim een eeuw gebouwd zonder grote revoluties. De belangrijkste evolutie is de actieve luidspreker. Die heeft een ingebouwde versterker, waardoor je hem direct kunt aansluiten op je cd-speler, tv, laptop enzovoort. Maar eigenlijk bestaat ook die al sinds de jaren 30 van vorige eeuw. Een luidspreker reproduceert op geen enkele manier het reële geluid van een concert. De golfbeweging in de lucht lijkt niet eens op die in de oorspronkelijke setting. We bedonderen ons brein voortdurend. Alle filosofieën over de ideale speaker missen die belangrijkste schakel: de hersenen. Het blijft een psycho-akoestische illusie waaraan grenzen kleven. Je bent nooit echt overtuigd dat de muzikant in de kamer staat. Maar we kunnen wel de 'suspense of disbelief' minimaliseren, onder meer door alle toonhoogtes met dezelfde gevoeligheid weer te geven.'

Wat een zalig gevoel, toch? Eindelijk de ultieme sound vinden, de ultieme high-end audio-set-up waarbij je jezelf nooit meer hoeft af te vragen of het nóg beter kan.

Putzeys heeft in ieder geval de indruk dat hij al aardig in de buurt komt van het ultieme geluid. 'Tegelijk weet ik dat er met high-end een hoop voodoogeneuzel gepaard gaat, alternatieve geneeswijzen die niks bijbrengen en de hele markt hebben verziekt. Er bestaan bijvoorbeeld kabels van 10.000 euro. Dat je zegt: hoe is het mogelijk?'

Hoort hijzelf de muziek nog, willen we weten. Kan hij zich nog laten meeslepen? 'Dat lukt, maar ik moet mijn knop omdraaien: me loskoppelen van technisch luisteren en in de muziek wegzinken. De beste manier daarvoor is gewoon een compleet album beluisteren. Dat verklaart trouwens de revival van vinyl: je hebt geen afstandsbediening. Ik dwing mezelf daartoe.

Lees verder

Advertentie
Advertentie