sabato

Belgische muranoglasdetective op Tefaf

Pianta grassa (succulent plant), Napoleone Martinuzzi. Venini, Murano, rond 1929. ©DR

De Antwerpenaar Marc Heiremans is een van de weinige personen ter wereld die toegang hebben tot de archieven van de glasateliers in Murano. Volgend weekend debuteert hij op Tefaf Maastricht, al moest hij daarop wel tien jaar wachten. 'Voor de kennis doe ik het, niet voor het geld.'

Negen jaar. Zolang stond Marc Heiremans op de wachtlijst voor Tefaf, de belangrijkste kunst- en antiekbeurs ter wereld. Zijn kaarten lagen nochtans goed: zijn kandidatuur was indertijd voorgedragen door Philippe Denys, de Belgische geestelijke vader van de designsectie op Tefaf. Maar de legendarische designdealer stierf in 2010. Heiremans' concurrent, Franco Deboni, verliet de beurs in Maastricht in 2012, dus de weg lag opnieuw open. Maar de keuzes van Tefaf bleken ondoorgrondelijk. Zeker sinds de wachtlijst vorig jaar officieel werd afgeschaft: elke standhouder moet nu elk jaar opnieuw zijn kandidatuur én specifieke Tefaf-project voorleggen. Voor elke editie kan je geselecteerd of gepasseerd worden. Het is een maatregel om de beurs verrassend te houden. Lees: om ingeslapen habitués die niet langer aan het vereiste niveau voldoen eruit te knikkeren.

Op Tefaf in Maastricht toont Marc Heiremans zestig historische muranostukken, gemaakt voor de Biënnales ©DR

Voor Heiremans betekent het zijn langverwachte doorbraak. 'Eerlijk? Ik rekende al een paar jaar op mijn debuut: ik heb intussen al een hele reeks thematische collecties glas- en aardewerk klaarstaan waarmee ik zou kunnen uitpakken op de beurs. Ik werk jaren aan één zo'n collectie', zegt de Antwerpenaar die een galerie heeft op de Zavel in Brussel.

Biënnale van Venetië
Vanaf volgend weekend toont Heiremans in Maastricht zo'n zestig historische Biënnale-stukken, gemaakt tussen 1932 en 1972. 'Toen de glasfabrikanten van Murano in 1932 een eigen paviljoen kregen op de Biënnale van Venetië betekende dat een heropleving voor de sector. De ateliers presenteerden er hun nieuwste innovaties, die in serie produceerbaar moesten zijn. Geen pièces uniques dus, al bleef die serieproductie vaak beperkt tot 500 stuks, verdeeld over de verschillende modellen. De fabrieken in Murano leefden van luchters, asbakjes en fruitschalen die aan de lopende band werden gemaakt. Van de tien glasblazers in zo'n atelier was er gemiddeld maar één meester die kon experimenteren met innovaties voor de Biënnale. De fabrieken moesten daar dus veel tijd en geld in investeren. Met het commerciële risico dat niemand de Biënnale-stukken apprecieerde of bestelde.'

©DR

Kicken in archiefkamertjes
Hetzelfde geldt ook voor Heiremans: ook zijn Tefaf-selectie is geen louter commerciële keuze. 'Ik wil een historisch coherent verhaal tonen met stukken tussen 7.000 en 95.000 euro.'
Net daarom is zijn deelname verdiend: weinig mensen ter wereld zijn op dit ogenblik in staat dat soort historische presentaties samen te stellen. Laat staan te documenteren zoals hij. Waarom? Omdat Heiremans een van de weinige handelaren ter wereld is die toegang heeft tot de archieven van de verschillende glasfabrieken op de Venetiaanse eilandengroep.

Als enige krijgt hij ook de toelating om van die tienduizenden documenten ter plekke scans of foto's te maken. 'Het is kicken als ik de sleutel krijg van zo'n archiefkamertje waar geen mens ooit orde in heeft geschapen. Van elk model dat ooit gemaakt is, bestaan in het beste geval nog ontwerptekeningen, facturen, bestelbonnen, atelierschetsen of zelfs brieven. Al is veel papier mettertijd verloren gegaan. Voor mij is het een genoegen om die documenten allemaal te catalogiseren. Ik scan alles ter plekke en leg alles terug op de plaats waar ik het gevonden heb. Zo'n 450 scans maak ik per dag. Non-stop, van 's morgens tot 's avonds. En ik werk grotendeels alleen. Thuis verwerk ik alle informatie in Excel-bestanden. Die analyses tonen me de historische samenhang. Maar ook waar de gaten of fouten in een archief zitten.'

'Gaten' kan je letterlijk nemen in het archief van glasfabrikant Seguso Vetri D'Arte. Heiremans toont ons fragmenten van facturen die bijna uit elkaar vallen door waterschade. 'In een fabrieksruïne had ik na twee jaar zoeken het archief van die glasfabrikant gevonden. Toen ik eindelijk de toelating had om ze te onderzoeken, had iemand alles in een plas water gegooid. Een voor een heb ik de facturen en tekeningen eruit gevist en gedroogd. Je verklaart me gek, maar die documenten waren te waardevol om gewoon weg te gooien. Het klinkt misschien arrogant, maar net door al dat veldwerk is nu niemand zo gespecialiseerd als ik. Niemand gaat zo ver als ik. Ik heb er in mijn leven al zoveel tijd en energie in gestopt. Voor de kennis doe ik het, niet voor het geld. Ik had al veel rijker en minder gestresseerd kunnen zijn. Maar dan was mijn levenswerk nooit afgerond.'

Fakes zijn een enorm probleem in de glaskunst: 60 procent van het glaswerk op de markt vandaag is vals.

Tien jaar kostte het Heiremans om het vertrouwen van de Italianen te winnen. 'Machiavelli heeft me meermaals geholpen', lacht hij. 'In die fabrieken dachten ze aanvankelijk dat ik alleen documenten over mijn eigen collectiestukken wou opzoeken. Maar ik doe niet aan cherry picking: ik wou echt alles archiveren. 'De detective', noemden ze me bij het glasatelier Barovier&Toso. Ze hebben gelijk: half werk zint me niet. Sommige mensen waren wantrouwig omdat ze dachten dat ik vervalsingen wou maken op basis van die originele documenten. Fakes zijn inderdaad een enorm probleem: 60 procent van het glaswerk op de markt vandaag is vals. Maar door mijn publicaties zou je nu net beter vals van echt moeten kunnen onderscheiden.'

©Frank Michta

Onkunde
Zijn kennis schermt de glas- en keramiekspecialist namelijk niet af. Hij bundelt zijn archiefwerk in boeken - elf intussen, nummer twaalf komt later dit jaar uit - over de 20ste-eeuwse productie in de verschillende glasateliers, zoals Seguso Vetri D'Arte, Aureliano Toso en Fratelli Toso. 'Aan één boek werk ik gemiddeld vijf jaar. Mijn recentste catalogue raisonné over Seguso heeft me twaalf jaar gekost,' zegt hij als hij de bijbehorende Excel-file openklikt. 'Zo'n 300.000 lijnen telt dit archief. Alle items en facturen zijn met de hand ingegeven: datum, maand, modelnummer, aantal bestellingen. Dat titanenwerk doe ik fabriek per fabriek. Mij resten nu nog enkele kleinere producenten die maar een paar jaar bestaan hebben. Het boeit me mateloos om een patroon van compleetheid te zien ontstaan. Het is me om die volledigheid te doen. Maar mijn uiteindelijke doel is de geschiedenis correct schrijven. En komaf maken met de onkunde. Door mijn onderzoek moeten veel van de oudere boeken over Murano herschreven worden: ze zijn nooit samengesteld op basis van de archiefanalyses. Vroeger zei men nogal gemakkelijk dat iets 'Venini' of 'Martinuzzi' was, omdat dat veel geld opbracht. Nu kan je dat stuk voor stuk staven.'
Net daarom wordt Heiremans dikwijls ingeschakeld als specialist voor 20ste-eeuws muranoglas, bijvoorbeeld door Sotheby's, Christie's of Bonhams.

Marc Heiremans wordt door grote veilinghuizen als Sotheby's, Christie's en Bonhams ingeschakeld als specialist voor 20ste-eeuws muranoglas. ©DR

Drie topklanten

Heiremans (60) begon zijn carrière als tekenleraar, maar hield dat maar twee jaar vol. Vanaf zijn twintigste verzamelde hij studiokeramiek en glaswerk. Vooral van de Franse glasstudio Daum en het Belgische keramiekatelier Amphora: het thema voor zijn volgende expo op Tefaf. 'Tenminste, als ik in 2019 geselecteerd word', zegt hij. 'Midden jaren tachtig kwam ik toevallig bij het Italiaans glaswerk terecht dankzij de schoonvader van de gerenommeerde kunsthandelaar Bruno Bischofberger, toen 75 jaar. Hij vroeg me mooie muranostukken te zoeken voor hem, maar hij kocht mijn vondsten nooit over. Mijn interesse in dat - voor mij vrij nieuwe - domein was gewekt. Al snel leerde ik goede kwaliteit herkennen. Mijn boekhouder was in alle staten toen ik op een veiling in 1981 een half miljoen Belgische frank uitgaf (ruim 12.000 euro, nvdr.) aan een stuk glas. Het was toen een wereldrecord voor een vaas van Venini. Nu zou die vaas 150.000 euro opbrengen op een veiling.'

Heiremans bouwde in alle stilte een stock op die hij maar mondjesmaat lost. 'Mijn expo's lokten al snel een internationaal publiek dat stond te drummen om binnen te mogen op de openingen. Af en toe moet ik weleens een topstuk verkopen, om wat financiële ademruimte te hebben. Maar in mijn galerie in Brussel, waar ik sinds 2000 zit, komen de topklanten niet die ik op beurzen ontmoet. De toplaag van muranoverzamelaars bestaat vandaag uit drie klanten: een Canadees, een Duitser en een Fransman. Zij kopen uitsluitend wat zeldzaam is, en dat mag dan 200.000 euro kosten. Die lui komen niet naar mijn galerie in Brussel. Op Tefaf zal ik ze wel zien. Hopelijk.'
Tefaf: van 10 tot en met 18 maart, MECC Maastricht. www.tefaf.com

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content