sabato

De man die Frank Deboosere geregeld een hak zet

Berndnaut Smilde fabriceert wolken op de gekste plaatsen, van een namaakversie van de spiegelzaal van Versailles in San Francisco tot het Kasteel d’Aspremont-Lynden in Oud-Rekem. ©Courtesy Berndnaut Smilde & Ronchini Gallery

De Nederlandse kunstenaar Berndnaut Smilde creëert wolken op de gekste plaatsen. In kerken, in C-Mine in Genk en rond het hoofd van modeontwerper Karl Lagerfeld.

'Ik wou teleurstelling creëren. Dus maakte ik een wolk in een museumruimte. Je verwacht bij het binnenkomen schilderijen of beeldhouwwerken te zien, maar het enige waarop je bij mij botst, is een wolk ergens in een hoekje’, legt de Ne­derlandse kunstenaar Berndnaut Smilde uit. Maar hoe maakt een mens een wolk? ‘Ik wou absoluut niet met stokken, touwen en valse wolken in de weer zijn. Het moest echt lijken’, zegt Smilde. Na een consultatieronde bij theaterproductiebedrijven kwam de aha-erlebnis. Smilde sleepte een rookmachine aan, spoot met een verstuiver water in het rond en hield de ruimte zo koud mogelijk. En poef: daar verscheen een wolk. ‘Door de ruimte heel vochtig en koud te maken bindt het vocht zich aan de rook. Omdat de rook zwaarder wordt, blijft hij als een wolk hangen.’

Koude douche
In tegenstelling met echte wolken hebben Smildes wolken een levensduur van enkele luttele seconden. Als het heel kil en vochtig is misschien tien. Maar daarna spatten ze onherroepelijk uit elkaar. Als een koude douche. ‘Na mijn eerste wolkenexperiment in een kunstenaarscollectief had ik de smaak te pakken’, blikt Smilde terug. ‘Daarna volgde de expo in Hotel Maria Kapel in het Nederlandse Hoorn. Meteen goed voor eeen soort goddelijke connotatie, iets waarmee we de wolk in onze cultuur zeker verbinden. Soms hebben wolken iets dreigends, maar deze heeft iets lieflijks.’ De foto van het schuimige wolkje in de witte ruimte van het Hotel Maria Kapel ging een eigen leven leiden op internet. ‘Ik maakte al tien jaar installaties als kunstenaar en opeens verspreidden mijn wolken zich in 2010 razendsnel over het internet.’

‘Neen, kunst met andere weersomstandigheden staan niet gepland. Ik hoef het niet binnen te laten regenen.’
Berndnaut Smilde

Ook de Britse kunstdealer Charles Saatchi kreeg lucht van Smildes wolkenexperimenten. Zo belandde de foto van de wolk in het Hotel Maria Kapel in Hoorn in 2012 in de fotografietentoonstelling ‘Out of Focus’ in de Saatchi Gallery in Londen. Later kocht Saatchi de foto voor zijn eigen privécollectie. ‘We hebben toen ook van mijn allereerste wolkenfoto een editie gemaakt die via de galerie werd verkocht. Dat heeft veel deuren geopend.’

Voor zijn serie ‘Nimbus’, genoemd naar dikke regenwolken, maakte Smilde sindsdien wolken in Londen, Istanbul, San Francisco, Nederland (Bonnefantenmuseum) en België (C-Mine in Genk, Rekem). Vorig jaar mocht hij naar aanleiding van de kunstbeurs Frieze in de kantoren van de creatieve werkplek Neuehouse in New York wolken maken als een soort publieke performance. ‘Dat was bijzonder. Opeens sta je in Manhattan wolken te maken.’

 

Lagerfelds wolkenkapsel
Of op de trappen van het Grand Palais in Parijs met een plantenspuit water te verstuiven rond Karl Lagerfeld. In opdracht van het modemagazine Harper’s Bazaar hulde Smilde in 2013 grote modeontwerpers als Donatella Versace, Dolce & Gabbana, Karl Lagerfeld (Chanel) en Alber Elbaz (Lanvin) in wolken. ‘In drie dagen tijd moesten we op vier verschillende locaties in Milaan en Parijs foto’s maken. Voor Lagerfeld had ik misschien 20 minuten. Voor hem maakte ik een vriendelijke wolk. Dat paste bij zijn kapsel.’

‘Meestal ben ik dagen aan het werk voor één wolk’, zegt Smilde. ‘Eerst en vooral moet ik de luchtstroom van de ruimte begrijpen. Daarna schuif ik met apparaten, tape ik de luchtrasters af en probeer de ruimte zo koud en vochtig mogelijk te houden. Dan is het urenlang testen met de rookmachine en het vocht dat ik op de grond en in de lucht spuit. Niet dat ik een wolk helemaal kan sturen, maar intussen weet ik wel hoe ik een ronde of eerder horizontale wolk krijg. Hoe ze zal groeien of het licht zal reflecteren, kan ik niet bepalen.’

Intussen laat Smilde geen toeschouwers meer toe tijdens zijn wolkenfabricaties. Omdat meer volk een hogere temperatuur betekent, maar ook omdat het zijn doel voorbijschiet, vindt Smilde. ‘Ik ben geen performancekunstenaar. Het gaat me om het idee van een wolk en niet om de manier waarop ze tot stand komt. Het feit dat de wolk er was, voor héél even: dát is interessant. Want ze is bij voorbaat gedoemd om te mislukken. Ik speel met die illusie van perfectie, de valsheid van façades. Als je te dichtbij komt, spat ze uiteen.’

‘Daarom moet de wolk ook contrasteren met de locatie’, voegt Smilde eraan toe. ‘De wolk is al zo vluchtig, dus moet de architectuur des te sterker aanwezig zijn.’ Zo maakte hij een wolk in de ruimte C-Mine in Genk en in het Kasteel d’Aspremont-Lynden in Oud-Rekem, op de grens bij Maastricht. ‘Er wordt elk jaar een tentoonstelling georganiseerd, maar voor de rest staat het kasteel leeg. Tot de jaren zeventig was het een psychiatrische instelling, vandaag clashen die tweede architecturale stijlen. Dat geeft een filmisch karakter.’

Een kunstwolk in een badhuis in Istanbul. ‘Zolang ik de ruimte vochtig en koud kan houden, kan ik een wolk maken.’ ©Berndnaut Smilde & Ronchini Gallery

Dood en ziekte
Smilde manipuleert al langer luchtstromen. In 2009 maakte hij de installatiereeks ‘Conditioner’, waarin hij de tentoonstellingsruimte vol hing met zelf ineengeknutselde ventilatieschachten die de lucht zuiverden. ‘Die antiseptische lucht is heel veilig, want ze doodt bacteriën. Daarom kennen mensen ze van ziekenhuizen, maar vreemd genoeg doen ze daarom net denken aan dood en ziekte, terwijl ze net heel zuiver is. De dualiteit tussen valsheid en echtheid vind ik interessant.’

Sinds kort probeert hij regenbogen ineen te knutselen. Dat doet hij door middel van een prisma. ‘Technisch gezien gebruik ik alleen een stuk glas waarmee ik het licht breek en dat dan projecteer. Die projectie is niet alleen niet echt, ze is ook kortstondig. Na enkele uren stop ik ermee en is het kunstwerk weg. Daarna zijn ze, net zoals de wolken, verdwenen.’

Nadien blijft er van de kunstwerken, wolken of regenbogen, alleen nog documentatie over. ‘Intussen is de documentatie, de foto dus, het werk geworden.’ Die foto’s maakt Smilde niet zelf. Daarvoor huurt hij een professionele fotograaf in die de foto’s helemaal scherp krijgt. ‘Ik ben immers geen fotograaf’, aldus de kunstenaar. ‘Ik ben een beeldhouwer. Mijn wolken zijn eigenlijk sculpturen die op de rand van de materialiteit hangen, want ze bestaan uit bijna niets. Ze zijn ongrijpbaar.’ Ook qua thema, meent Smilde. Een wolk hoeft niet per se teleurstelling te betekenen. ‘Ik creëer het archetype van een wolk. Iedereen kan erin lezen wat hij wil. Mij gaat het vooral om de ongrijpbaarheid van een natuurfenomeen. Hoe verandert onze blik op natuurfenomenen als je ze in een menselijke ruimte laat verschijnen of zelf

creëert? Die culturele interpretatie van na­tuurfenomenen vind ik razend interessant. Zo heb ik jaren geleden ontdekt dat wolken in de Chinese prentenkunst een heel andere functie vervullen dan in de westerse kunst. Ze hebben iets mystieks. Ze zijn er ook om diepte, een soort driedimensionaliteit, in het werk te brengen. Fascinerend.’

Berndnaut Smilde speelt een beetje god: behalve wolken knutselt hij zelf ook regenbogen in elkaar. ‘Ik wou het licht van de vuur­toren breken om een regenboog op de omgeving te projecteren.’ ©Courtesy Berndnaut Smilde & Ronchini Gallery

 

Hogesnelheidscamera
Binnenkort trekt Smilde zelf naar China. Hij legt de laatste hand aan een solotentoonstelling in Sjanghai. ‘Daar toon ik ouder en recenter werk, onder meer een video over het ontstaansproces van een wolk, opgenomen met een hogesnelheids­camera. Die wolk zal je dan langzaam zien ontstaan in slow mo­tion.’ Naar aanleiding van die tentoonstelling zal hij een van zijn grootste regenbogen tot nu toe projecteren op gebouwen in Sjanghai. ‘Mijn regenboog zou ik graag één keer perfect kunnen uitvoeren. Andere weersomstandigheden staan niet op de planning, neen. Ik hoef het niet per se binnen te laten regenen.’

Nog tot 3 januari 2016 is Smildes werk te zien in ‘Gevaar & Schoonheid - Turner en de traditie van het sublieme’ in het Rijksmuseum Twente in Zwolle.
Vanaf 5 december krijgt Smilde een solotentoonstelling in Lian Contemporary Art Space, Sjanghai.
Vanaf 7 februari in het kunstencentrum STUK in Leuven, tijdens de groeps­tentoonstelling ‘Up in the Air’. www.berndnaut.nl

In 2009 hing Smilde voor de installatiereeks ‘Conditioner’ de tentoonstellingsruimte vol met zelf ineengeknutselde ventilatieschachten die de lucht zuiverden. ©Courtesy Berndnaut Smilde & Ronchini Gallery

Lees verder

Advertentie
Advertentie