sabato

Gezocht: opvangouders voor kunstwezen

Afgestoten kunst krijgt tweede leven. ©Courtesy OODE

Musea mogen hen dan niet meer willen, helemaal alleen op de wereld zijn ze nu ook weer niet. Kunstwerken die musea liever kwijt dan rijk zijn, kan je immers gewoon adopteren. 'Wie op zoek is naar marktwaarde, is bij ons aan het verkeerde adres.'

Ooit al eens een adoptieformulier moeten invullen in een kunstgalerie? Bij kunst- en designgalerie Oode in Amsterdam is het dagelijkse kost. Wie daar een schilderij koopt, ontfermt zich immers ook over een weesje. Dat zijn geen kinderen van vlees en bloed, maar kunstwerken, afgestoten door lokale musea die door overvolle depots of een lege kas noodgedwongen werken moeten verkopen. Als andere kunstinstellingen de kunstwerken niet willen, zijn ze aan hun lot overgelaten.

Ik vraag aan de kopers, bij wijze van gimmick, om via een adoptieformulier plechtig te beloven dat ze goed voor de kunstwerken zorgen.
Marleen Kurvers

Daar steekt Marleen Kurvers van Oode een stokje voor. Zij verkoopt een gecureerde selectie weeskunst in de hoop ze een nieuw leven te geven. 'Anders zijn ze verloren', zegt ze. 'Doodzonde vind ik dat. Door ze opnieuw tentoon te stellen en ze in een designcontext op te waarderen krijgen ze de appreciatie die ze verdienen. Daarom vraag ik ook aan de kopers, bij wijze van gimmick, om via een soort adoptieformulier plechtig te beloven dat ze er goed voor zullen zorgen.'

De Nederlandse depots puilen uit. Dat komt onder meer door de 'Beeldende Kunstenaars Regeling' uit de jaren vijftig tot en met tachtig van vorige eeuw, waarbij de overheid kunstenaars een uitkering gaf in ruil voor kunstwerken. Die werden door 'het Rijk' of de gemeenten aangekocht.

Zo werden onder meer Karel Appel, Armando en Constant ondersteund - kunstenaars die later hun werk wél verkocht kregen - maar ook heel wat artiesten die niet tot 'household names' uitgroeiden. Met als resultaat dat de overheid eind jaren tachtig met meer dan 300.000 werken van nagenoeg onbekende kunstenaars zat opgescheept.

©Courtesy OODE

1 eurokunst
Daar hebben onze noorderburen via een cascadesysteem een oplossing voor gevonden. Alles begint bij de afstotingsdatabase, waar de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed maar ook de gemeenten hun 'ontzamelde' kunstwerken twee maanden lang aan andere musea, erfgoedinstellingen, kunstuitleenorganisaties of gemeente-instanties proberen te slijten. De voorwerpen die daar niet worden opgepikt én niet door de kunstenaar kunnen of willen worden teruggenomen, mogen dan openbaar verkocht worden aan particulieren.

Daarvoor zijn grosso modo twee opties. De eerste is een openbare veiling via de website museumveiling.nl, waar je zelfs voor 1 euro kunstwerken op de kop kunt tikken. Er mag immers niks de vuilnisbak in gaan, vindt het veilinghuis. Dat geldt ook voor de tweede optie, verkopen via privéstichtingen zoals Verborgen Kunst of Onterfd Goed.

Marleen Kurvers van designgalerie Oode in Amsterdam trekt maandelijks naar het depot van Onterfd Goed om daar haar favoriete 'weeskunstwerken' uit te kiezen. ©Courtesy OODE

Die laatste stichting werd in Eindhoven opgericht door de drie vriendinnen Jolande Otten, Kathy Marchand en Dieuwertje Wijsmuller. De voormalige museummedewerkers bekommerden zich zodanig om het lot van de weeskunst dat ze zich zelfs 'de drie museummoeders' noemden, hoewel ze nu niet meer allemaal bij Onterfd Goed werken. Onterfd Goed verkoopt schilderijen, litho's, Olivetti-typemachines en andere schatten uit gesloten musea aan particulieren vanuit hun depot in Eindhoven en via een onlinewinkel.

Als musea sluiten, krijgt Onterfd Goed vaak de vraag een 'afstotingsplan' op te stellen: wat kan naar andere musea of culturele instellingen? Wat daarna overblijft (de afdankertjes, oneerbiedig gezegd), wordt naar hun depot gebracht, waar mensen ze kunnen komen shoppen. Zelf koopt Onterfd Goed niets aan. Alle werken worden ofwel aan Onterfd Goed geschonken ofwel in bewaring gegeven.

Soms stoten ook particuliere verzamelaars werken af, zegt Otten. 'Onlangs kregen we een stuk van de kunstcollectie van de Maastrichtse verzamelaar Leon Mommers.' De prijzen van die werken gingen toen tot 700 of 800 euro. Dat is relatief weinig, maar de meeste kunst is nóg goedkoper. Een tekening of ets tik je vaak voor 40 euro op de kop.

Flabbergasted
Marleen Kurvers van designgalerie Oode Kurvers ontmoette de dames van Onterfd Goed twee jaar geleden. Haar jaren als designcurator in Eindhoven lagen net achter haar. De ontmoeting met Onterfd Goed bracht meteen een nieuw avontuur: een design- en kunstgalerie op de Singel in Amsterdam, tussen de chique kunst- en designgaleries. 'Ze verkochten toen net prachtige kasten uit het Sikkens Experience Center. Ik was flabbergasted: al die schatten in het depot! Ik dacht: als ik dit mooi presenteer in mijn designgalerie geef ik de kunst echt een upgrade.'

Ook proef- projecten in België
In België staat het ontzamelen nog in zijn kinderschoenen. Dat komt vooral omdat rond het 'de-accessioneren', zoals dat in het jargon heet, nog veel taboe hangt. Heel lang werd ontzamelen als 'not done' beschouwd, maar met Nederland als gidsland komt daar nu verandering in. Enkele musea, zoals het Museum M in Leuven, beginnen met proefprojecten voor een 'ontzamelingstraject'.

Kurvers trekt maandelijks naar het Onterfd-Goeddepot om er werken voor haar designgalerie uit te kiezen. Wat ze niet verkocht krijgt, gaat terug. De prijzen schommelen rond 100 euro. Dat kan oplopen als er wat grotere namen tussen zitten, zoals toen Kurvers tekeningen van Robbie Cornelissen of textiel van Claudy Jongstra verkocht. 'Vergis je niet', zegt ze. 'Bij Onterfd Goed vond ik ook pareltjes van volslagen onbekende kunstenaars.'

Kurvers' weeskunstinitiatief leverde haar behalve persaandacht ook consultancyopdrachten op. Zo mocht ze een deel van de lobby van Hotel De Hallen in Amsterdam inrichten met weeskunst en doet ze ook privéopdrachten in en rond Amsterdam.

'Daar hanteer ik dezelfde aanpak: ik ben de curator. Ik zoek een spanning tussen nieuwe en oude technieken, texturen en kleuren. Het gaat om de esthetische waarde, niet om bekende namen of de vraag of het werk museaal belang heeft. Wie op zoek is naar marktwaarde, is bij ons aan het verkeerde adres. Wij zoeken de waarde niet in bekende namen.'
 ww.oode.nl

Lees verder

Advertentie
Advertentie