sabato

Nederlands bekendste fotograaf wil niet langer choqueren

De nieuwe Erwin Olaf: Nederlands bekendste fotograaf ruilt schokkende exuberantie in voor ingetogen stilte. ©Studio Erwin Olaf

Met zijn subversieve foto's van erecties, naakte zestigplussers en een bebloede prinses Diana werd Erwin Olaf wereldberoemd. Nu hij genoeg heeft van choqueren maakt hij in opdracht van het Franse champagnehuis Ruinart zijn eerste serie zonder mensen. 'Ik zit in een overgangsperiode: ik hoef niet meer zo nodig gelijk te hebben.'

Het is op het randje: een journaliste complimenteren met haar boezem, de gids verleiden en hem zelfs meteen op date vragen. De Nederlandse fotograaf Erwin Olaf doet het allemaal: hij fotografeert zoals hij in het leven staat. Olaf werd in de jaren tachtig en negentig wereldberoemd met zijn glitzy foto's waarin hij de grenzen van het decorum opzoekt. Verkrachtende clowns? Check. Families in SM-pakjes? Yep. Rimpels, erecties, naakte bejaarden: voor Olaf is geen taboe te groot. Ook niet in zijn reclamewerk. Denk maar aan zijn campagnefoto's voor het designmerk Moooi waarin hij tachtigplussers, zwarte modellen, naakte mannen en zwaardere vrouwen voor zijn lens haalde. Ook Heineken, Microsoft, Nokia, BMW en Bottega Veneta vielen voor de exuberante stijl van de Nederlander. Maar evengoed viel zijn werk in de smaak bij museumcuratoren wereldwijd. De voorbije jaren was zijn werk onder meer te bezichtigen in het Stedelijk Museum in Amsterdam, het George Eastman House in New York en het Moscow Museum of Modern Art.

Vandaag wordt Olaf door een troep internationale journalisten opgewacht in de Ruinart-champagnekelders in Reims. Tijdens de rondleiding ondergaan de Franse marketingvrouwen zijn kwinkslagen en Nederlandse directheid gelaten. Maar echt 'à l'aise' zijn ze niet. 'Wauw!', klinkt het wanneer Olaf een hele reeks flessen ondersteboven in kisten ziet zitten. 'Als deze gang tot de vorige keer niet geblokkeerd was, had ik hier ook foto's gemaakt', zegt hij enthousiast. 'Maak nog een serie', glimlacht de Franse pr-vrouw. 'Geen probleem, dan schrijf ik meteen mijn tweede cheque uit', riposteert Olaf zonder verpinken. De pr-medewerkster lacht groen, Olaf grinnikt luid. Nog eentje. Als de knappe jongeman die zonet de eeuwenlange geschiedenis van de kelders uit de doeken heeft gedaan, afrondt door te checken of er nog vragen zijn, antwoordt Olaf luidkeels: 'Nou, wat doe je dit weekend?' Zijn bulderlach galmt door de keldergangen.

De Ruinart-foto’s van verweerde wanden, afgebladderde stenen en gebroken flessen in rauw zwart-wit lijken wel de anti-Olafstijl. ©Studio Erwin Olaf

Schimmel en druipers
Olaf mag dan al onverschrokken (sociale) taboes doorbreken, toen het Franse champagnehuis Ruinart hem vroeg een fotoserie te maken voor zijn jaarlijkse kunstproject, was hij lichtjes overdonderd. 'Ik kom uit een burgerlijk gezin', zegt de fotograaf. 'Wij dronken alleen champagne bij speciale gelegenheden. Ik was verblind door de glamour van champagne. Ik dacht dat ik iets heel chics moest doen.'

Het leek dus logisch om de eeuwenoude kelders van het champagnehuis, uitgeroepen tot Unesco-werelderfgoed, als setting te gebruiken voor een glamoureuze fotoshoot. 'We hadden een volledige set gebouwd met alles erop en eraan. Make-up, modellen, tientallen mensen rond en achter de camera', blikt Olaf terug. 'Dat voelde plots als een ballast. Elk jaar dat je roem stijgt, komt er twee man bij je team. Daar stond ik dan, iets te doen wat ik al vele keren voorheen had gedaan maar dat helemaal niet zo goed was als mijn vorige werk. Het voelde onecht. Dag twee van de shoot besefte ik: dit werkt niet.'

Dus ging hij even een ommetje maken. Niet in de openlucht, maar in de kelders van het champagnehuis die zich acht kilometer ondergronds uitstrekken. 'Hoe meer ik me lostrok van het aura van het team, hoe meer ik tot mezelf kwam. Ik begon naar de kalkstenen muren te kijken. De sporen van de schimmels, de beschadigingen, de eeuwenoude tekeningen in de muur gekerfd, de druipers, noem maar op. Visueel enorm interessant. Toen heb ik de hele crew naar huis gestuurd en ben ik in mijn eentje foto's beginnen te nemen.'

Erotische impact
In die foto's van verweerde wanden, afgebladderde stenen en gebroken flessen in rauw zwart-wit is geen mens te bespeuren. Je zou het wel de anti-Olafstijl kunnen noemen. 'Krik-krak-krik-krak', zegt hij. Hij bootst het geluid na van het dunne ijs waarop hij zich begaf. 'Opeens sta je stukken muur te fotograferen. Dan denk je: mag ik dit wel doen? Ik weet als welk soort fotograaf ik bekendsta.'

Mature Cindy C., 1999. ©Studio Erwin Olaf

Olaf ging nog vijf keer terug naar Reims om foto's te maken in de kelders. 'Je zou denken dat kelders saai zijn, maar elke keer dat je terugkomt, is er wel iets veranderd. Kratten worden versleept, oude flessen vertrekken, nieuwe flessen worden gestapeld.' Hij wijst naar een inham in de steen, die samenkomt in een diepe gleuf. 'Mooi toch? Wie had gedacht dat een stilleven van een verweerde muur een erotische impact kon hebben?'

De reeks wordt straks op Art Brussels getoond en zal daarna de wereld rondreizen, in de vorm van een tentoonstelling op de Ruinart-stand op kunstbeurzen wereldwijd: onder meer in Basel, Hongkong, Silicon Valley, Londen, Dubai en Kaapstad. Voor Olaf het ideale moment om zijn werk aan een nog groter (kunst)publiek te tonen. Of dat ook een reden was om de opdracht aan te nemen, proberen we. 'Nee, ik doe het alleen voor het geld', zegt Olaf. In de ogen van de pr-madame lezen we lichte paniek, tot Olaf schaterlacht. 'Natuurlijk niet. Het is een manier om mijn werk te tonen in een kunstcontext. Soms wordt de fotografiewereld te veel afgescheiden van de kunstwereld, terwijl het alleen maar om een techniek gaat. Voor mij is fotografie het uitgangspunt van mijn kunst, maar ik maak ook gebruik van film, geluid en installaties. Ik zit in een overgangsperiode: ik zie mezelf steeds meer als kunstenaar in plaats van fotograaf.'

Of als filmregisseur. Op zijn 57ste begint de fotograaf een nieuwe carrière als regisseur. Olaf zal 'Een schitterend gebrek' verfilmen, het bekroonde boek van de Nederlandse schrijver Arthur Japin. 'We hopen over een jaar of twee ermee te beginnen. Op dit ogenblik zijn we nog bezig met het script én met geld inzamelen.' De film, geproduceerd door Eyeworks, gaat over de eerste echte verleider Casanova en zijn geliefde. 'Een liefdesverhaal waarin oprechtheid overwint', aldus Olaf. 'Het thema van het boek spreekt me aan: use your defects. Als je beschadigd bent in het leven moet je maken dat je die beschadiging in je voordeel kunt laten werken.'

Zelfportrait 2 ‘Tar and Feathers’ - 'Ik was lang opgefokt door mijn advertentiefotografie. Daarin moet je je boodschap uitschreeuwen: Kijk naar mij!' ©Studio Erwin Olaf

Creepy clowns
Olafs beschadiging: een gepeste jongen uit Hilversum die kon losbreken in Amsterdam, waar hij zich aangetrokken voelde tot outcasts en freaks. Intussen is zijn atelier in Amsterdam uitgegroeid tot een heuse studio, vandaag een onderneming van zes man. Manager Shirley leidt alles in goede banen. Ook de financiële touwtjes heeft zij strak in handen. Als we Olaf vragen of zo'n opdracht voor een Frans champagnemerk - Ruinart maakt deel uit van de LVMH-groep - goed verdient, moet hij het antwoord schuldig blijven. 'Ik weet van niets, en dat is een bewuste keuze', zegt hij. 'Ik wil niet verlamd worden door angst over geld. Het enige wat ik wil weten, is of het goed gaat. En natuurlijk wil ik tijdig op de hoogte worden gebracht mocht het slecht gaan, zodat ik maatregelen kan nemen. Ik denk dat het zo beter is. Als ik nu had ingezeten met het financiële had ik misschien nooit beslist om middenin de productie het roer volledig om te gooien. En dan had ik iets slechts afgeleverd omdat ik met winstmarges bezig was geweest. Anders zou ik dingen maken waar veel valse lucht in zit. Hetzelfde geldt voor andere series als Grief, Rain en Hope. Ik móést die series maken, omdat het dingen waren die ik toen wou vertellen. Dat waren ontzettend dure series en ik had er geen idee van of ze zouden aanslaan.'

De omslag in Olafs werk kwam er in 2001, nadat hij de serie 'Paradise' had gemaakt. Daarin portretteerde hij opgemaakte vrouwen en creepy clowns. 'Die serie was het toppunt van digitale manipulatie en decadentie. Maar de boodschap was eenduidig. Ik was wat opgefokt door mijn advertentiefotografie', aldus Olaf. 'Daarin moet je je boodschap uitschreeuwen: Kijk naar mij!'

2001 was een scharnierjaar in Olafs privéleven. 'Een relatie van meer dan twintig jaar liep af en mijn longemfyseem begon steeds meer op te spelen. Je wordt sadder and wiser.' Tegelijk was 2001 ook het jaar van de terreuraanslagen in New York en Washington.

Grief, Troy Portrait, 2007. 'Als je beschadigd bent in het leven moet je maken dat je die beschadiging in je voordeel kunt laten werken.' ©Erwin Olaf

Voor een reclameopdracht kort daarna besloot Olaf terug te grijpen naar Norman Rockwell, de Amerikaanse kunstschilder en illustrator die vermaard werd met zijn schilderijen over de vrijheid van meningsuiting. Diezelfde serene sfeer sloop geleidelijk ook in het vrije werk van Olaf. Thema's als kwetsbaarheid en eenzaamheid kwamen centraal te staan in zijn series Rain (2004), Hope (2005), Grief (2007), Fall (2008), Dusk (2009), Dawn (2010) en Hotel (2010). Allemaal in fiftiesglamour gedrenkte fotoreeksen waarin opgekropte emoties door het glossy foto-oppervlak lijken te willen breken.

Een stijl die tot in Amerika wordt gesmaakt. Begin vorig jaar oogstte Olaf veel bijval met zijn expo Waiting in zijn New Yorkse galerie Hasted Kraeutler. Centraal daarin staat een film waarin een vrouw in afgeborsteld zwart-wit in een restaurant op haar afspraakje zit te wachten. In zowel de film als in de foto's die op de film zijn gebaseerd, wordt de eenzaamheid van het wachten pijnlijk duidelijk. Olaf zucht. 'Ik hoef niet meer zo nodig gelijk te hebben. Het slaat nergens op om in je late fifties nog de branie van een 25-jarige te hebben. Dan zou ik niets hebben meegemaakt.'

Ruinart staat op Art Brussels: van 22 tot en met 24 april, Tour & Taxis, Brussel, www.artbrussels.com

Lees verder

Advertentie
Advertentie