sabato

Privé-eiland? Privéjet? Nieuwste hype is privévulkaan

De Amerikaanse lichtkunstenaar James Turrell kocht in 1974 in Arizona een slapende vulkaan: de Roden Crater moet het meest ambitieuze kunstwerk ooit worden. Zodra het klaar is, zal het grote publiek hier een kamer kunnen boeken en zelfs in de vulkaan kunnen afdalen. ©Florian Holzherr

Hij wordt weleens de opa van het licht genoemd. De Amerikaanse hedendaagse kunstenaar James Turrell is wereldberoemd om zijn lichtinstallaties, maar bouwt merkwaardig genoeg zijn meest ambitieuze kunstwerk in een vulkaankrater.

Soms loopt een coup de coeur helemaal uit de hand. Vraag maar aan de Amerikaanse lichtkunstenaar James Turrell (72). Toen die in 1974 met zijn eenmotorig vliegtuigje een vlucht maakte boven Arizona, besliste hij spontaan om in de buurt van Flagstaff een slapende vulkaan te kopen: de Roden Crater. Intussen werkt de kunstenaar al meer dan 40 jaar aan wat het meest ambitieuze kunstwerk ooit moet worden.

Camera obscura
De krater of caldeira van de slapende vulkaan ontstond doordat een magmakamer 400.000 jaar geleden instortte na een uitbarsting. In die voormalige magmakamer en in de buik van de vulkaan graaft Turrell nu al vier decennia kamers, tunnels en openingen. Het project, dat het midden houdt tussen landart, lichtkunst en een mystiek monument, moet een hemelobservatorium worden. De diverse ruimtes en openingen naar de hemel komen precies overeen met de trajecten van de zon, de maan en de sterren.

Turrell moest een lening aangaan om de vulkaan met de bijbehorende 587 vierkante kilometer (!) land te kopen. Zijn vrouw was daarover zo ontstemd dat ze hem prompt verliet.

Daarvoor riep hij de hulp in van astronomen als Edwin Krupp, de directeur van de beroemde Griffith-sterrenwacht in Los Angeles. Samen berekenden ze precies waar de tunnels en openingen gegraven moesten worden om van het tunnelcomplex een observatorium te maken waar je hemellichamen en hemelgebeurtenissen als winter- en zonnewende gewoon met het blote oog kunt bewonderen. Een telescoop is dus niet langer nodig. Turrell bouwde bijvoorbeeld een meer dan 200 meter lange tunnel die de cirkelvormige 'Sun Moon'-kamer verbindt met het 'Oostelijk Portaal'. Elke 6.797 dagen staat de maan precies gelijk met het middelpunt van die tunnel, als ze op het meest zuidelijke punt van haar cyclus staat. Op dat moment zie je de maan dus precies in de opening van de tunnel. Het licht op zijn beurt wordt weerkaatst op een witte marmeren cirkel, dankzij het samenspel van de twee kamers met hemelopening en de tunnel, die dienstdoen als een ingenieuze camera obscura. De volgende keer dat dit schouwspel kan plaatsvinden? 2025. 'Ik wilde ruimtes maken die hemelse gebeurtenissen verbinden met licht', zegt Turrell. 'Zodat de ruimtes een 'muziek van de sferen' maken, maar dan met licht.'

Turrell heeft iets met de hemel en met het licht. Dankzij zijn pioniersrol in de 'Light and Space'-beweging van de jaren zestig groeide hij uit tot een van de belangrijkste levende hedendaagse kunstenaars. De man, die in België wordt vertegenwoordigd door de Brusselse galerie Almine Rech, werd vooral bekend met grootse installaties die de toeschouwer onderdompelen in een licht- en kleurervaring. 'Ik wilde liever rechtstreeks met licht dan met verf werken', zegt Turrell. Het bekendst zijn z'n zogenaamde 'skyspaces': afgesloten kamers met een uitsparing in het plafond waarin hij de lucht en het licht probeert te kaderen.

Ook in zijn vulkaan houdt de Amerikaan de regie van de lichtervaring strak in handen. Gelukkig is er weinig storend omgevingslicht: het stadje Flagstaff, de dichtstbijzijnde vorm van beschaving en dus een mogelijke lichtbron, ligt 60 kilometer verder. Grote steden als Las Vegas of Albuquerque liggen zelfs op minstens 5 uur rijden van de vulkaan.

In de voormalige magmakamer en de buik van de vulkaan graaft Turrell kamers, tunnels en openingen, die precies overeenkomen met de trajecten van de zon, maan en de sterren. ©Florian Holzherr

Huwelijkscrisis
Turrell kan trouwens ook het omringende land zijn eigendom noemen. Het is een lap van 587 vierkante kilometer waar hij Angusrunderen laat grazen. Uitsluitend de vulkaan kopen was veertig jaar geleden immers geen optie. De kunstenaar moest een lening aangaan om ook het omringende land te kopen. De spreekwoordelijke druppel voor zijn vrouw, die zo ontstemd was dat ze hem prompt verliet.

Voorlopig nodigt Turrell alleen een select publiek uit om zijn koeien en vulkaan te komen bezoeken. Het gaat om museumdirecteurs, kunstvrienden zoals schilder-fotograaf Chuck Close en belangrijke kunstmecenassen en sponsors. Die laatste categorie moet dan wel minstens 5.000 dollar per tripje veil hebben. Voor zijn gasten bouwde de kunstenaar zelfs een kleine herberg op de flank van de vulkaan, met vier slaapkamers. Maar Turrell hoopt het aantal kamers in de toekomst gevoelig uit te breiden. De bedoeling is dat ze later kunnen worden afgehuurd door het grote publiek, dat dan ook in de vulkaan zal mogen afdalen.

©Courtesy James Turrell

Populaire rapper
Veel zal afhangen van de fundraising, klinkt het bij de non-profitorganisatie achter het project, de Skystone Foundation. Misschien wil de populaire Canadese rapper Drake wel wat bijleggen. In diens virale 'Hotline Bling'-videoclip danst de rapper in lichtgevende ruimtes die wel heel erg aan de lichtwerken van Turrell doen denken. Nergens werd Turrells naam vermeld, maar in een interview gaf Drake wel toe dat Turrell een grote inspiratiebron was. In slang dan toch: 'I fuck with Turrell.'

Was de clip een hommage of gewoonweg plagiaat? De kunstenaar liet het niet aan zijn hart komen en kwam met een laconiek statement: 'Ik ben gevleid te horen dat Drake 'fucks with me', maar ik wil graag duidelijk maken dat ikzelf noch mijn ploeg betrokken was bij het maken van de video.'

James Turrell (72) inspireert met zijn lichtkunst ook de jonge generaties. Zelfs de populaire Canadese rapper Drake is een fan. ‘I fuck with Turrell.’ ©Courtesy Almine Rech

Turrell kreeg er naamsbekendheid door bij een compleet onverwacht publiek. En dat past dan weer wonderwel in de pr-strategie van de nieuwe directeur van de Skystone Foundation, Yvette Lee, die eerder aan de slag was bij het Guggenheim en Whitney Museum. Zij gaf aan de 'buzz' rond de krater te willen intensifiëren, onder meer met een nieuwe website en via sociale media. Vooral omdat de stichting afhankelijk is van giften om het project te kunnen voortzetten, aldus Lee.

Via de site kan iedereen trouwens doneren: van 100 dollar over 50.000 dollar tot een zelf te kiezen bedrag. Die giften zijn nodig. Het hele project kostte al meer dan 15 miljoen dollar, en toch is het nog maar voor 35 procent afgewerkt. Het plan was nochtans om het kraterkunstwerk in 2000 volledig gereed te hebben. Later werd de datum naar 2011 verschoven, en vandaag worden er geen data meer gecommuniceerd. 'Ik ben er een beetje beschaamd over', zei Turrell aan The New York Times. 'Soms was ik helemaal ontmoedigd, soms genoot ik ervan en soms dacht ik: misschien blijft het hierbij. Misschien geraak ik nooit verder.'

Toch laat hij het niet aan zijn hart komen: Turrell zette twee jaar geleden nog een tentoonstelling op en liet T-shirts drukken met de ironische slogan 'Sooner than later, Roden Crater'.
www.rodencrater.com

Lees verder

Advertentie
Advertentie