sabato

Bijna 2.000 Belgische kunstwerken: Nationale Bank stelt collectie voor het eerst tentoon

‘Big Tunnel’ van Koen Theys is de blikvanger in de pas gerestaureerde lokettenzaal. ©Tim Van de Velde

Onder de trap, naast de brandblusser, in de refter, in het bureau van de gouverneur: bijna 2.000 Belgische kunstwerken hangen in de Nationale Bank van België. Behalve het personeel kreeg bijna niemand die kunstcollectie al te zien. Sabato wel, als aperitief voor de eerste collectietentoonstelling in de gerestaureerde lokettenzaal.

‘Wat doen jullie eigenlijk sinds de euro is ingevoerd?’ Het is een vraag die ze bij de Nationale Bank van België geregeld krijgen. De bank heeft niet alleen de reputatie een ‘oud besje’ te zijn, maar ook mysterieus en gesloten: ‘een ivoren toren waar bankiers boven de hoofden van de bevolking allerlei beslissingen nemen’.

Edith Dekyndt is een van de grote Belgische namen in de collectie. ©Tim Van de Velde

‘Van dat clichébeeld willen we af. Ook al zijn onze gebouwen streng beveiligd, we komen in contact met alle lagen van de maatschappij en niet alleen met de wereld van het grote geld. We zijn trouwens een instelling van algemeen belang’, zegt Yves Randaxhe, die sinds 2000 de kunstcollectie van de bank cureert.

‘Lost Memory’, een opgehoogde fotoprint van Ronny Delrue. ©Tim Van de Velde

De Nationale Bank geeft in België de eurobiljetten en -munten uit, houdt financieel toezicht, voert het Europees monetair beleid uit en fungeert als studie- en informatiecentrum.

‘Onze lokettenzaal, 200 meter lang en met haar kenmerkende lichtkoepel, verloor de jongste jaren wel haar oorspronkelijke functie omdat bankzaken meer en meer online gebeuren. Van de zestig loketten zijn er nog maar één of twee in gebruik.’

‘Nu de zaal helemaal is gerestaureerd, willen we er een nieuwe bestemming aan geven. Hier kan het grote publiek vanaf 17 mei voor het eerst de kunstcollectie van de Nationale Bank bezoeken, in confrontatie met die van onze collega’s van de Deutsche Bundesbank’, zegt Randaxhe.

Kilometers kunst

Cesar Bailleux’ acryl op houtverf clasht nogal met de binnenvijver en speelse architectuur. ©Tim Van de Velde

De collectie bestaat uit hedendaagse kunst van Belgische kunstenaars of artiesten die in België wonen, met zowel grote namen (Michaël Borremans, Luc Tuymans, Pierre Alechinsky, Dirk Braeckman, Walter Swennen, Christian Dotremont, Rinus Van de Velde, Raoul De Keyser, Jo Delahaut, Pol Bury) als minder bekende artiesten. Ook al zijn hun werken aangekocht met publiek geld, toch kreeg de buitenwereld ze zelden of nooit te zien: ze waren alleen bedoeld ‘om de werknemers van de Nationale Bank een stimulerende werkomgeving aan te bieden’.

Online is er (voorlopig) geen catalogus beschikbaar. En musea weten evenmin wat de Nationale Bank sinds 1972 precies aankocht, al leent de Nationale Bank weleens een werk uit voor een museumexpo. Aangezien er geen catalogus bestaat, verlopen bruiklenen meestal via de kunstenaars (of hun galeries) die werk aan de Nationale Bank hebben verkocht.

Door de expo zullen sommige medewerkers van de nationale bank nu ook beseffen dat het werk in hun kantoor geen veredelde poster is.

Zelfs voor de circa 2.000 personeelsleden van de bank is de collectie een nobele onbekende. De bijna 2.000 werken hangen dan wel voor 85 procent op in hun hoofdkantoor, het gebouw is zo groot dat geen mens alles al in het echt zag. ‘Het is onmogelijk om langs alle werken te wandelen die in de gangen, bureaus of vergaderzalen hangen. Sommige plekken, zoals extra beveiligde zones van de hoofdkas of van de drukkerij, zijn sowieso niet toegankelijk. En het parcours is gewoon kilometers lang’, zegt assistent-conservator Anne Bambynek.

Center Parcs

De nieuwste aanwinst van de Nationale Bank van België: Bob Verschuerens bronzen takken, die lijken te groeien uit de plafondspanten. ©Tim Van de Velde

Toch doen we een poging. We houden halt in een gang waar een kleurrijke installatie van Philippe Van Snick de corporate architectuur uit de eighties oppept. Wachtend op de lift valt ons een kloeke Bram Bogart op. Onderweg naar de refter lopen we langs een zeer vroege Berlinde de Bruyckere: een sculptuur in geperforeerd staal. ‘Ze was zelf verbaasd dat zo’n vroeg werk in de Bank hangt’, zegt Bambynek. Wat later stappen we langs Ann Veronica Janssens’ aquarium met dubbele waterspiegel, nogal ongelukkig opgesteld onder de trap en naast de brandblussers. Beter geïntegreerd zijn Bob Verschuerens bronzen takken, die langs een kantoormuur naar beneden groeien.

Via monumentaal werk van Ante Timmermans en Patrick Van Caeckenbergh belanden we in een vleugel waar enkele kunstenaars ter plaatse ingrepen deden. Willy De Sauter schilderde in 1986 een bladgouden wand naast een brandhaspel. Het toppunt van het parcours is het kitscherige binnenriviertje, dat het beschilderde houtreliëf van Cesar Bailleux bijna Center Parcs-allure geeft.

Sommige kunstenaars maakten ook werk in situ. Zoals Willy De Sauter, die in 1986 een wand in bladgoud schilderde. ©Tim Van de Velde

‘Er zijn heel wat kunstenaars die speciaal voor de Nationale Bank een werk in situ kwamen maken. Edith Dekyndt en Pieter Vermeersch bijvoorbeeld. Of Vaast Colson, die een wand in bladzilver maakte, waaronder muntstukken gevangen zitten. Die werken hebben uiteraard een vaste plek. Maar via onze interne artotheek kunnen personeelsleden andere werken suggereren om in hun kantoor te hangen. Eén keer per maand bundelen we alle verplaatsingen, in totaal 400 per jaar’, zegt Bambynek.

‘Over nieuwe aankopen communiceren we via intranet’, zegt Randaxhe. ‘Dat leidt soms tot verhitte debatten. We merken dat kunst de jongste jaren meer leeft onder het personeel, vandaar dat we ook over de middag lezingen organiseren. Sommige mensen zijn nu triest dat hun werk uit hun kantoor is gehaald voor deze tentoonstelling. “Wanneer komt ‘mijn werk’ terug?”, mailen ze me. Ze bouwen er duidelijk een persoonlijke band mee op. Door de expo zullen sommigen nu ook beseffen dat het werk in hun kantoor geen veredelde poster is. Het hangt op de expo naast Anselm Kiefer of Jörg Immendorff.’

‘Discipline is the ultimate happiness’ van Wendy Morris hangt momenteel in het depot. 85 procent van de circa 2.000 werken uit de collectie kreeg wél een plaats in de gangen, bureaus en vergaderruimtes. ©Tim Van de Velde

Beperkt budget

De Nationale Bank begon haar verzameling in 1972, iets later dan het Gemeentekrediet of de BBL. Terwijl de grootbanken vandaag kunst als marketingtool gebruiken, heeft de Nationale Bank helemaal geen klanten te winnen. Aanvankelijk dienden de aangekochte werken letterlijk ter decoratie van de gebouwen. De collectie hing er voor het personeel en moest in de eerste plaats mooi zijn. Maar naarmate de verzameling groeide, werd de hulp van externe adviseurs ingeroepen.

Ietwat verloren in de traphal: een sprookjesachtig aquariumwerk met reflectie van Ann Veronica Janssens. ©Tim Van de Velde

Zij haalden het behangpapiergehalte van de verzameling naar beneden. ‘Karel Geirlandt, de geestelijke vader van het SMAK, was de eerste die ons adviseerde’, zegt Randaxhe. ‘Daarna kwamen Jan Hoet, Peter Wouters, Jacques Parisse, Catherine De Zegher en nu Carine Fol, de artistiek directeur van de Centrale for Contemporary Art in Brussel.’

Om een idee van de omvang te geven: het jaarlijkse aankoopbedrag voor kunst bij de Nationale Bank ligt onder dat van het SMAK en de bank werkt met een gesloten portefeuille - budgetten zijn dus niet overdraagbaar naar het volgende jaar.

‘Vroeger kochten we rechtstreeks tijdens een atelierbezoek bij de artiest, nu verloopt bijna alles via galeries. Op veilingen kopen we nooit en verkopen doen we ook niet. Wel ondersteunen we elk jaar vijf tot tien kunstenaars met een aankoop. Als Nationale Bank is het misschien onbegrijpelijk dat we een beperkt budget hebben, maar toch is het zo. Het verplicht ons om creatief te zijn. We kopen vroeg in de carrière van de artiest of zoeken naar ondergewaardeerde kunstenaars.’

Vaast Colson verstopte achter zijn wand in bladzilver enkele muntstukken. De Nationale Bank van België heeft een voorliefde voor kunst met een link naar haar monetaire kerntaak. ©Tim Van de Velde

Uitgesproken politieke of pornografische werken heeft de bank niet, want die raken niet door de aankoopcommissie. Videokunst of performances voorlopig ook niet. Werken met een uitgesproken financieel-economische ondertoon maken meer kans.

‘Al was er toch behoorlijk wat discussie toen we Sven ‘t Jolles ‘Bankrupt Composition’ kochten. Dat werk verwijst naar de onverantwoorde risico’s die banken namen vóór de financiële crisis van 2008. Ons intranet ontplofte toen we het postten. Tot een medewerker plots het werk aanvroeg om in zijn bureau te hangen. Toen ik vroeg waarom hij precies dat werk wou, bleek hij als bankentoezichthouder getuige geweest van hoe heel het financiële systeem aan het instorten was. Voor hem gaf dat werk betekenis aan zijn job. Hij wist weer waarvoor hij het deed.’

‘Building a dialogue. Two corporate collections of contemporary art’, vanaf 17 mei in de lokettenzaal van de Nationale Bank van België, De Berlaimontlaan 3, 1000 Brussel.








Lees verder

Advertentie
Advertentie