sabato

Bram Demunter: 28 jaar en nu al een eerste grote solo-expo

Amper 28 jaar is hij, toch heeft kunstenaar Bram Demunter al zijn eerste grote solo beet bij Tim Van Laere Gallery. Een gesprek over inspiratie aan de Noordzee.

Als het is om mijn favoriete adresjes in Knokke te weten te komen, kan ik je niet helpen’, had de kunstenaar al voorzichtig aan de telefoon gewaarschuwd. Hadden twee jaar wonen en werken in de badstad dan geen enkele band gesmeed? Niet echt, al moesten we dat misschien niet schrijven. Bram Demunters introverte inborst moet op de drukke dijk in schril contrast hebben gestaan met het leven zoals het was en is in Knokke.

©BRAM DEMUNTER Moving House, 2019 - 2020 oil on canvas 150 x 150 cm reference N°: BDM-P0013

‘Maar ik vond het wel tof om naar de zee te kijken en me af te vragen wat er vierduizend jaar eerder gebeurde in die zee die hier al lang voor ons was. Of nee, eigenlijk niet, want tussen België en Engeland lag met Doggerland ooit nog een stuk land, maar dat brengt ons weer te ver. Ach, ik vond het wel aangenaam om tussen de toeristen eerst een ijsje te eten en dan Plato te lezen.’ Niet dat hij hele dagen Plato las, nuanceerde de schilder nog. Oblomovs paginalange tirade tegen de zee, een Russische klassieker, kon ook. Zolang het maar inspireert over de natuur en de geschiedenis.

Skelet met sigaret

Bram Demunter (28) groeide op tussen de West-Vlaamse heggetjes van Bissegem en schoolde zich als tekenaar en schilder aan het Gentste HISK. De jongste jaren groeide hij uit tot die volgende jonge naam om in de gaten te houden, dankzij zijn complexe, op het randje van bizarre schilderijen. Ook de Antwerpse topgaleriehouder Tim Van Laere zag potentieel. ‘Ik had Bram Demunters werk al heel vroeg gezien en ben het van op een afstand blijven volgen. Het was me snel duidelijk dat hij een uitzonderlijk talent is die een heel eigen universum kan creëren. Bovendien klikte het meteen’, aldus Van Laere. Sinds Van Laeres aanzoek, dat zich in 2019 in een Knokse beachbar voltrok, maakt Demunter deel uit van een clan met hedendaagse kunstenaars als Kati Heck, Rinus Van de Velde, Dennis Tyfus en Ben Sledsens.

23 jaar nadat de toen vijfjarige Demunter ‘Skelet met sigaret’ van Van Gogh natekende, opent zijn eerste solotentoonstelling in Antwerpen.

Zo opent in september, 23 jaar nadat de toen vijfjarige Demunter met ‘Skelet met sigaret’ van Van Gogh een eerste kunstwerk natekende, zijn eerste solotentoonstelling in Antwerpen. ‘Een belangrijk moment waar ik enthousiast naartoe leef’, zegt Demunter. ‘Hoewel ik niet bewust voor deze expo heb geschilderd, merk ik dat de werken die er getoond zullen worden, toch een afgerond geheel vormen. Pas nu worden de rode lijnen en conversaties tussen de verschillende schilderijen duidelijk.’ Wie niet tot september kan wachten, kan Demunters werk deze zomer zowel in een groepstentoonstelling in het Brusselse Wiels als tijdens het Kunstenfestival in Watou bekijken.

Rariteitenkabinet

In heel wat van de recente doeken werd Knokke, de ene keer al subtieler dan de andere, een wederkerende referentie. Behalve schilderkunst, geschiedkundige anekdotes en al het andere dat hem op een gegeven moment boeit, zuigt Demunter zijn omgeving op in zijn werken. Toevallig was dat tussen 2018 en 2020 Knokke, dankzij een project voor leegstandsbeheer. Een vleugel van een voormalige afdeling van het ministerie van Financiën heette tot vorig jaar zijn woning, atelier en rariteitenkabinet.

De uit Bissegem afkomstige Bram Demunter is dé kunstenaar om in de gaten te houden de volgende jaren. Zijn schilderijen zijn complex en bizar tegelijk. ©Alexander D'Hiet

‘Dat is helemaal niet zo speciaal hoor’, beklemtoont Demunter, kwestie dat we niet zouden denken dat hij het erom deed. ‘Om te schilderen heb je plaats nodig. Als je al iets via gewone eigenaars vindt, is het niet alleen superduur om te huren, het mag ook niet kapot.’ Leegstandsbeheer is dan, ondanks de onzekere huurcontracten, een goedkope en praktische oplossing waarbij verloren verfspatten geen juridische drama’s veroorzaken.

Zo komt het dat we met de kunstenaar zonder band met Knokke, toch in Knokke afspreken. Plaats van rendez-vous: café Monico. Dan toch één favoriet adresje. Monico met een ‘i’ is het tegengestelde van de versie met een ‘a’. Hier decoreert uitbaatster Wilma haar café al bijna veertig jaar met vergeten bierreclame en maakt ze zich nu al op om na de muren ook het plafond van de toiletten met Delfts-blauwe boerenwijsheden te betegelen. Genre: ‘Een man mag alles eten, maar niet alles weten.’

‘Pas nu, met deze expo, wordt de rode lijn tussen al mijn schilderijen duidelijk.’
Bram Demunter
Kunstenaar

Toen Demunter, die het liefst de klok rond doorwerkt, al eens met schilderen stopte,
kon een pauze bij Monico er wel af. In de bruine kroeg is zowaar evenveel gaande als in zijn drukke werken, bevolkt door rare luitjes, met scheve perspectieven en soms totaal onbegrijpelijke symboliek.

Overigens, druk je eerste impressie – dat zijn schilderijen een kindje van Jheronimus Bosch en de Vlaamse primitieven zouden kunnen zijn – maar fijntjes de kop in. ‘Ik zou het afschuwelijk vinden mochten mensen denken dat dat mijn gimmick is. Evenveel raken Matisse, de Egyptenaren of een obscure Nederlandse schilder me.’ Alles wat véél is, raakt. Net zoals Ensors ‘Baden van Oostende’ dat Demunter sinds zijn zevende is bijgebleven. ‘Dat holistische – de natuur, de mensen, de dood, de liefde en de lelijkheid allemaal in één schilderij – is wat ik altijd al boeiend heb gevonden.’

Een hoofdje… en nog een

Al die opgezogen impressies belanden vervolgens op een doek, maar dat doen ze niet zomaar. Alvorens we afspraken, stuurde Demunter een inkijk in zijn werkproces door. In het paginalange Wordbestand: een collage van elk interessant detail dat hij las, hoorde of zag en dat zijn werk extra inspiratie zou kunnen opleveren. Resultaat werd een maalstroom van neergepende bedenkingen, literaire knipsels en verzonnen fantasieën over archeologen, toeristen en krokodillen, meanderend als een rivier. Als de kust hem iets opleverde, dan was het stof tot nadenken.

Op het schilderij ‘The Wild Onrush of the Waves (2019-2021)’ surfen er lange ossentongen op de golven. ©BRAM DEMUNTER The Wild Onrush of the Waves, 2019 - 2021 oil on canvas 179 x 124,5 cm reference N°: BDM-P0023

‘De beste verhalen hebben met de zee te maken’, bemerkte Demunter, die tijdens het hele gesprek, als een marineorakel, zijn zeewijsheden deelde. Oude heldenepossen (over de Argonauten en de Gilgamesj), geschiedkundige weetjes (over neanderthalers, die het liefst langs water wandelden omdat het veiliger en overzichtelijker zou zijn geweest dan het onbekende bos), natuurwetenschappelijk onderzoek (van Alexander von Humboldt, die in de 18de eeuw de huidige klimaatverandering al correct voorspelde), hij jongleert ermee alsof het niets is.

Die brij aan voorzichtig uit literatuur, boeken, podcasts en waarschijnlijk veel te lange nachten op Wikipedia verzamelde informatie vormde mee de inspiratie voor zijn werken: ‘Ik begin te schilderen met een van die gedachtes die daaruit komen. Een hoofdje van iemand die in mijn verhaal figureert, dan nog een hoofdje en dan nog een. Tot die aparte ideeën vervallen en transformeren tot één groot geheel.’ Zo wordt het perfect normaal dat er in ‘The wild onrush of the waves’ lange ossentongen op de golven surfen, net zoals in een zeemanslegende waarin een door ossentongen geslagen Judas zich op zee vertoont.

‘Al die verhaaltjes heb ik nodig om goesting te hebben om te schilderen. Dan ga ik wandelen, op zoek naar fossieltjes en wormpjes.’ Of naar stenen, insecten en oud afval. ‘Die brengen verhalen met zich mee die ik bekijk zoals een schilder naar een stilleven kijkt.’

Krabben en havens

Een goeie plaats om dat te doen, was – nog een favoriet! – het Zwin. Niet omdat het er zo gezellig wandelen is, maar om wat ’s lands eerste beschermde natuurgebied over ons vertelt. ‘Alles is er door de mens gemaakt, en bestaat puur ter onze recreatie. Vroeger waren we bang van de oncontroleerbare natuur, nu proberen we die halsstarrig te beschermen.’ Zo vond hij overal stukjes geschiedenis en ideeën. ‘Je ziet het strand, een krabje en in de verte Zeebrugge waarover je iets later leest hoe wereldeconomieën van zulke havens afhankelijk zijn, of over vluchtelingen. Alles, van de wormpjes tot de nieuwsberichten, zijn een samenhangend geheel dat ik op mijn wandelingen tegenkom. Klinkt misschien melig, maar zo voel ik het echt aan als ik mijn notities maak.’

©BRAM DEMUNTER The local archeologists, 2020 - 2021 oil on canvas 200 x 170 cm Courtesy Tim Van Laere Gallery, Antwerp

Ondanks de ontelbare ideeën die Demunter voortdurend verzamelt, vindt hij dat hij eigenlijk steeds hetzelfde schildert. ‘Het onderwerp is altijd onbelangrijk: een schilderij blijft alleen interessant om hoé het geschilderd is, zelden wegens het onderwerp.’ Demunters werkwijze is de voorbije jaren inderdaad veranderd: ‘Toen ik nog aan het HISK studeerde, experimenteerde ik vooral met materialen en lag mijn focus op tekenen. Dat ik daarmee ben begonnen, kun je trouwens nog altijd zien in mijn huidige werk.’

Zeemonsters

Bram Demunter in de tuin van het vroegere ministerie van Financiën van Knokke, waar hij de voorbije twee jaar woonde. ©Alexander D'Hiet

Ondertussen zijn de koffiekopjes afgeruimd en wandelen we richting zijn vroegere woonst: het voormalige ministerie van Financiën in Knokke. Rond het pand mag het onkruid nu eindelijk zijn gang gaan.

Een niet onbelangrijk detail voor Demunter, die zich lang niet alleen door de zee liet inspireren: ‘Van de leegstandsbeheerder moest ik ook de tuin onderhouden: onkruid wieden enzovoort. Op den duur stak daardoor irritatie op. Want al fietsend door Knokke ging ik merken hoe hard dat tuinonderhoud mensen bezighoudt. Dat interesseerde me, dus ging ik op den duur onkruid en tuintjes schilderen.’ In ‘The local archeologists’, gemaakt tussen 2020 en 2021, word je de knipoog gewaar.

Al werd dat werk niet helemaal in Knokke gemaakt. Want intussen woont de schilder al een klein jaar in Temse. De zee is ingeruild voor de Schelde, weer toevallig via leegstandsbeheer. Voor een eerdere groepsexpo in Duitsland doopte Demunter een werk ‘Heart of an old crocodile exploding over a small town’.

Het landschap van zandeilandjes verwijst naar Knokke, de krokodillen naar zeemonsters en fantasieën. De Antwerpse show dit najaar heet ‘Alligator swimming from the sea to the river’. Zo heeft de krokodil de zee verlaten, maar dat nieuwe verhaal zint hem wel: ‘Wie de rivier volgt, komt altijd wel een ideetje tegen.’

‘Regenerate’ in Wiels: t/m 15 augustus,
www.wiels.org 
‘Kunstenfestival Watou’: t/m 5 september,
www.kunstenfestivalwatou.be 
Expo bij Tim Van Laere Gallery: 2 september t/m 9 oktober,
www.timvanlaeregallery.com

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie