Advertentie
sabato

Exclusieve inkijk in het appartement van kunstenaar Yves Klein

Het appartement van Yves Klein in Parijs was niet alleen een woonplek. Het was ook zijn atelier én de place to be voor de artistieke avant-garde. ©Yves Klein, ADAGP, Paris / BILDKUNST, Bonn, 2016

Het was de plek waar hij zijn wittebroodsmaanden doorbracht, waar hij leefde, werkte en - op amper 34-jarige leeftijd - stierf. Zijn weduwe liet het appartement in Parijs een halve eeuw onaangeroerd. Voor het eerst opent ze de deuren. Een exclusieve inkijk bij kunstenaar Yves Klein.

Wie Yves Klein denkt, ziet onvermijdelijk blauw. Met zijn monochrome, diepblauwe doeken en sculpturen katapulteerde de Franse kunstenaar zich in een paar jaar tijd naar de internationale kunsttop. Of denkt aan zijn 'Anthropométries', performances waarbij Klein als een orkestmeester - in smoking en met witte strik - naakte modellen als levende penselen gebruikte.

Vaak in galeries, maar ook op het Parijse appartement van Klein en zijn vrouw Rotraut Uecker, een Oost-Duitse kunstenares. Het tapijt in de living werd opgerold. Het parket beschermd met een stuk karton. En met een plaat van Mozart of Beethoven op de achtergrond ging Klein aan het werk.

Drie jaar woonden Klein en Uecker op deze plek. Tot de Franse kunstenaar er op 6 juni 1962 door een hartaanval werd geveld. Exact twee maanden later werd hun zoon geboren.

Het Parijse appartement is nog bijna exact hoe het was toen Klein op 34-jarige leeftijd overleed, inclusief een blauw, ongetiteld 'takkenkunstwerk' uit 1960. ©François Coquerel

Geen meubelen
Meer dan een halve eeuw lang hield Rotraut - haar artistiek pseudoniem - het appartement in de rue Campagne-Première intact. Precies zoals Klein dat bij zijn dood had achtergelaten. Als een - weliswaar niet te bezoeken -mausoleum én museum. Rotraut bleef er in een andere vleugel van het appartement ook werken. Haar grote, grillige metalen sculpturen in felle kleuren en haar schilderijen van de sterrenlucht lijken wel de antithesis van het witte, uitgepuurde appartement waarin ze met Klein leefde.

Vandaag brengt Rotraut de meeste tijd door in de Verenigde Staten, waar ze woont met haar man Daniel Moquay, met wie ze al verscheidene decennia Kleins nalatenschap beheert. Dankzij haar is zijn werk bijna voortdurend te zien. Sinds deze maand loopt de overzichtstentoonstelling 'Yves Klein: Theater van de leegte' in Bozar in Brussel. En de Duitse kunstcriticus Matthias Koddenberg kreeg de toestemming om het boek 'Yves Klein:In/Out Studio' uit te geven. Driehonderd nooit eerder gepubliceerde archieffoto's tonen daarin hoe de grondlegger van het nouveau réalisme leefde en werkte.

Gedaan met de rommel
De monochroomkunstenaar wilde eind jaren 50 dat zijn nieuwe appartement anders zou worden dan het rommeltje van zijn vorige atelier. Klein wilde een onbevlekte, nagenoeg kleurloze plek die zijn filosofie als geen ander belichaamde. Dus schilderde hij het appartement helemaal wit: de muren, de deuren, maar ook de open haard waarin hij zijn eerste 'Peintures de feu' zou verbranden. Behalve een sofa en een dik grijs tapijt wilde het koppel ook geen meubelen. De enige kleur in het appartement kwam van de blauwe kunstwerken die Klein er in de loop der jaren maakte.

'Het was een beetje zoals The Void', verklaarde Rotraut aan The Wall Street Journal, verwijzend naar Kleins tentoonstelling in de Parijse galerie Iris Clert in 1958. De expo was een lege, compleet witgeschilderde galerie. De artistieke touch zat in de blauwe details: de uitnodigingen én de postzegels waren blauw. De entree werd bekleed met een impressionant blauw theaterdoek. De cocktails tijdens de opening werden gekleurd met methyleenblauwzuur.

Ook acht blauwe kubussen en een editie van Kleins beroemde salontafel, gevuld met blauw poeder, werden na Kleins dood in het appartement gezet. ©François Coquerel

Symphonie Monoton
Het appartement was niet alleen de plek waar Klein werkte, maar ook een artistieke place to be. De kunstenaars Arman en Christo, schrijvers en kunstcritici zoals Pierre Restany waren er kind aan huis. Het was hier dat de groep 'nouveaux réalistes' op 27 oktober 1961 haar manifest ondertekende, als antwoord op de Amerikaanse popartbeweging. 'We waren als een familie', herinnert Christo zich. 'Als Klein een nieuw werk af had, belde hij ons op. We zaten dan op de vloer in dat grote, bourgeois appartement. En we aten er ontzettend lekker.'

Rotraut was meestal de kokkin van dienst. Maaltijden werden geserveerd op een houten tafelblad zonder poten op het tapijt. Gasten zaten - op zijn Japans - op de grond, omgeven door Kleins kunstwerken.

Yves doorkruiste de wereld als een meteoriet", zegt Rotraut. "Ongrijpbaar, raadselachtig en briljant. Hij smeet zichzelf halsoverkop in alles: zijn kunst, zijn vriendschappen, zijn leven.

Die werken beperkten zich niet tot de bekende exemplaren in ultramarijnblauw - Klein liet die kleur patenteren als 'International Klein Blue'. Klein wou vooral onderzoeken hoe hij spirituele oneindigheid en leegte tot uitdrukking kon brengen. Zijn eerste 'werk' maakte hij op zijn achttiende, liggend op het zonnige strand van Nice. 'Ik droomde dat ik mijn naam signeerde onderaan de hemel', schreef hij later. 'Ik begon de vogels te haten die heen en weer door de blauwe lucht vlogen, omdat ze gaten boorden in mijn mooiste en grootste kunstwerk.'

Nog meer 'oneindigheid' leverde Klein een jaar later af: toen componeerde hij de 'Symphonie Monoton-Silence'. Het muziekstuk voor kamerorkest - dat vandaag nog altijd wordt opgevoerd - bestaat uit één noot, gevolgd door een uiterst lange stilte.

Judoka
Eigenlijk wilde Klein judoka worden. Op zijn negentiende vervolmaakte hij zich in deze sporttak in Japan, Spanje en de Britse hoofdstad Londen. Om zijn judolessen en logement te betalen kluste Klein in Londen bij een lijstenmaker bij. Het is daar dat hij het idee kreeg om monochrome werken te schilderen. De eerste monochromen waren felgekleurd: van felgroen tot felroze. Pas in 1957 legde hij zich exclusief toe op blauw, dat voor hem het dichtst bij het hemelse van de lucht komt. Het betekende meteen Kleins doorbraak: in Galerie Apollinaire in Milaan hing hij elf diepblauwe doeken op zonder kader, van identiek formaat. Kunstenaar Lucio Fontana, de man van de monochrome slasher-schilderijen, kocht er meteen een.

Diezelfde zomer trok Klein, na nog twee andere succesvolle tentoonstellingen, naar zijn geboortestad Nice. Hij bracht er een bezoek aan het huis van zijn vriend en beeldhouwer Arman, waar de 20-jarige Rotraut Uecker - de jongere zus van Zero-kunstenaar Gunther Uecker - als au pair werkte. Rotraut, een op een boerderij opgegroeide immigrante uit het toenmalige Oost-Duitsland en zelf een ontluikende kunstenares, was vertrouwd met Kleins blauwe doeken. Toen de kunstenaar op de deur klopte, was ze te timide om open te doen. Een paar dagen later keerde Klein terug. Ditmaal opende ze wel.

Meteen volgde een coup de foudre, vertelt Rotraut. 'Yves en ik deelden dezelfde band met de kosmos, eenzelfde blik op de wereld en op de mystiek van de kunst. Ons kind, dat was de kunst.'

De Franse kunstenaar en zijn elf jaar jongere Duitse vrouw Rotraut Uecker woonden drie jaar samen in het appartement in Parijs. Tot Klein op 6 juni 1962 werd geveld door een hartaanval. Exact twee maanden later werd hun zoon geboren. ©Manfred Tischer

Diepblauw kroontje
Al snel werd Rotraut zijn assistente. Nog geen jaar later betrokken ze het appartement in Parijs en in de winter van 1962 trouwden ze. Rotraut droeg onder haar sluier een diepblauw kroontje. Elk detail van de trouwceremonie was, net zoals de Anthropométries, meticuleus door Klein georkestreerd. Er waren zelfs blauwe cocktails.

Diezelfde dag begon vriend en kunstenaar Christo samen met Klein aan een mementoschilderij van de trouw. Kleins vroegtijdige dood strooide echter roet in het eten: het werk werd nooit volmaakt.

©Yves Klein, ADAGP, Paris / BILDKUNST, Bonn, 2016

'Yves doorkruiste de wereld als een meteoriet', zegt Rotraut. 'Ongrijpbaar, raadselachtig en briljant. Hij smeet zichzelf halsoverkop in alles: zijn kunst, zijn vriendschappen, zijn leven.'

Ook de reliëfserie die Klein van zijn mede-nouveaux réalistes wilde maken, raakte niet afgewerkt. Het lichaam van kunstenaar Arman werd wel nog vóór Kleins dood in brons gegoten. Later werd het, zoals Klein het had gepland, met blauw poeder besprenkeld en op een gouden doek geplaatst. Het werk hangt vandaag boven de zitbank naast de open haard, waar de kunstenaar en zijn kliek zo veel avonden hadden gespendeerd.

Rotraut voegde nog meer kunst toe, zoals Armans gekleurde violen, een 'Homage to Yves Klein' (1992) en een editie van Kleins beroemde salontafel, gevuld met blauw poeder. Voor het overige liet Rotraut het appartement zoals het was. 'Ik vind dat het altijd zo moet blijven,' zegt ze. 'Je voelt de weelde van de creatie, al de gebeurtenissen en al de ongelooflijke kunst die hij hier heeft gemaakt.'

'Yves Klein: Theater van de leegte', t/m 20 augustus in Bozar/Paleis voor Schone Kunsten, Brussel.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie