Van Unesco-erfgoed tot surfparadijs | Onze must-visits op Gotland, Zweden

Van Unesco-werelderfgoed tot surfen langs een kilometerslang parelwit zandstrand: het is duidelijk waarom de Zweden Gotland, een eiland in de Baltische Zee, liever voor zich houden.

Een eiland niet eens zo ver weg, met lange, prachtige zandstranden. Waar de zee paradijselijke kleuren etaleert, een beetje Caribisch zelfs, en waar de natuur alomtegenwoordig is. Voor de Zweden is Gotland een beetje zoals Corsica voor de Fransen: ze komen om te ontsnappen, om rust te vinden aan de kusten van de Oostzee. Ruimte zat. Niet minder dan 176 kilometer lang en 52 kilometer breed, alles samen goed voor 3.000 vierkante kilometer voor maar 61.000 inwoners, ook al groeit de bevolking serieus in de zomer. Nogal wat bemiddelde Stockholmers hebben hier een buitenhuis.

De middeleeuwse versterkte stad Visby ligt aan prachtige zandstranden en een exotisch gekleurde zee.
©Shutterstock
Advertentie

Vikingschatten

In het mooie Hanzestadje Visby – spreek uit: ‘Viesbuu’ – ga je van boord, van de veerboot of het vliegtuig, en duik je het historische centrum in om er de middeleeuwse citadel te ontdekken die op de Unesco-werelderfgoedlijst staat. Je begrijpt meteen waarom Visby de aandacht trok van de Unesco: alles ademt geschiedenis. Die van de Vikingen en andere krijgers.

Wil je wat dieper graven, dan is het Gotlands Museum Fornsalen – letterlijk ‘zaal der antiquiteiten’ – een must. Je vindt er zilveren sieraden uit de Vikingtijd, middeleeuwse harnassen die herinneren aan de Deense invasie van 1361, en andere voorwerpen uit het stenen tijdperk, de Vikingperiode of de middeleeuwen. De locals vinden ze af en toe, begraven op stranden of in hun tuin. Zo trof een inwoner uit het zuiden van het eiland in 2020 meer dan vijftig voorwerpen uit de Vikingtijd aan in een… konijnenhol.

Sinds de Vikingperiode is Gotland altijd een heel strategische plaats geweest in dit deel van de wereld. Tijdens de Koude Oorlog was de nabijheid van de Baltische staten en de Russische enclave Kaliningrad cruciaal voor de Zweedse defensiestrategie. En begin 2022, toen de oorlog in Oekraïne uitbrak, rolde het leger er een indrukwekkend defensiesysteem uit om de Russische dreiging af te wenden.

Advertentie
Advertentie
Als je in Visby rondloopt, wordt het meteen duidelijk waarom dit Hanzestadje de aandacht trok van de Unesco: hier ademt alles geschiedenis. Die van de Vikingen en andere krijgers.
©Casper Van Battum / Unsplash

Prinsessen in nood

De oude stad Visby is omzoomd met hoge stadsmuren en 27 torens, waarvan de oudste, Kruttornet, dateert uit 1166. De smalle straatjes met kasseien en kleurrijke gevels van huizen uit de twaalfde tot veertiende eeuw nodigen uit tot een wandeling. Visby was trouwens de inspiratiebron voor het denkbeeldige stadje Koriko, woonplaats van Kiki, de kleine heks in de animatiefilm uit 1989 van de Japanse filmregisseur Hayao Miyazaki.

Heel wat ambachtslui zijn zich hier komen vestigen. Ze verkopen designobjecten, op maat gemaakte meubels, keramiek, zilveren sieraden of warme kleding van schapenwol – hét dier van dit eiland. De ultieme must-see? De monumentale openluchtruïne van de Sankta Karin-kerk, ingewijd in 1412.

Voor een echt meeslepende ervaring kunnen avonturiers deelnemen aan Medeltidsveckan, het middeleeuwse festival dat elk jaar in augustus wordt georganiseerd. Een week lang gaat de stad terug naar de middeleeuwen. De plaatselijke bevolking en acteurs trekken historische kostuums aan om de rol van ridder of prinses in nood te spelen. Het uitgebreide programma bulkt van show en animatie.

De ultieme must-see in Visby? De monumentale openluchtruïne van de Sankta Karin-kerk, ingewijd in 1412.
©Adam Mechedal / Unsplash

Rust en absolute stilte

Maar naar Gotland kom je in de eerste plaats voor de rust en absolute stilte. Met niet meer dan achttien inwoners per vierkante kilometer is dat niet moeilijk. De meeste inwoners van het eiland wonen in en rond Visby. Wil je er even tussenuit, dan is een auto wenselijk, hoewel er ook voldoende fietspaden zijn. Op tien kilometer ten noorden van Visby vind je het gehucht Brissund. Eigenlijk is het niet meer dan een kleine landweg die leidt naar grote, mooie huizen en eindigt met een adembenemend uitzicht op zee, met een paar kleine visserswoningen die eruitzien alsof ze zomaar op het strand zijn neergezet. Själsö Bageri, een café met teakhouten terras en ligstoelen, heeft de beste ‘kanelbullar’ van het eiland: een typisch Scandinavische brioche met kaneel.

Aan de andere kant van het eiland, twintig kilometer naar het zuiden, volgt het dorpje Gnisvärd deels de kustlijn, met mooie, traditionele vissershutten in dat typische rode of gele hout. Sommige kun je huren voor een kort verblijf. Het dorp is ook beroemd om zijn stenen graven uit de bronstijd, gestapeld in de vorm van een boot.

In dezelfde omgeving ligt het strand van Tofta, met vijf kilometer parelwit zand: een paradijs voor surfers. Dat bewijzen de surfkampen die je hier vindt. Sommige bieden de mogelijkheid om op het strand te kamperen en die typische, houten sauna’s te gebruiken.

De kustlijn strekt zich uit over achthonderd kilometer. Dat betekent veel stranden, die tijdens het weekend bijzonder populair zijn bij gezinnen. De temperatuur van de Baltische Zee, zo’n 17 °C in de zomer, schrikt de Zweden niet af. Niet zelden tref je hier ‘s ochtends vroeg kleine groepjes aan die aan kustwandelen doen, weliswaar gekleed in wetsuits.

In het dorp Gnisvärd staan nog mooie traditionele vissershutten, in dat typische, gekleurde hout.
©Alamy

Ingmar Bergman achterna

Dan gaat het over de weg naar Västerhejde, langs de golfbaan Suderbys – er zijn er bijna een dozijn op het eiland – naar Lilla Bjers: een boerderij, restaurant en kruidenierswinkel gerund door Margareta en Göran Hoas. In die oase van rust die zich uitstrekt over negentien hectare is alles onder de kassen biologisch geteeld en belandt ook alles op het bord. De aardbeien die aan het eind van het seizoen worden geplukt, worden gebruikt om azijn te maken. Sap van de berken wordt verwerkt in het dessert. Alles bij elkaar zijn er op het eiland bijna 1.400 boerderijen waar lammeren, koeien en schapen worden gefokt.

Een bezoek aan Gotland is niet compleet zonder een excursie naar Farö, het eilandje helemaal in het noorden. De stranden daar zien er wat uit als een maanlandschap, met hun ‘raukar’, die grote torens van kalksteen die worden gevormd door de golven. Vanuit het haventje van Farösund, 56 kilometer van Visby, brengt een veerboot die ook auto’s en fietsen meeneemt je in zes minuten naar de andere kant. Filmmaker Ingmar Bergman raakte verliefd op de streek toen hij begin jaren 60 locaties zocht voor ‘Als in een donkere spiegel’ (1961). Later keerde hij terug voor de opnames van ‘Maskers’ (1966) en liet hij er een huis bouwen.

Het Bergman Center, een klein museum over de Zweedse regisseur, dompelt je helemaal onder in zijn wereld. Zijn huis met uitzicht op de Oostzee, typisch Scandinavisch design met zeer veel hout, kun je bezoeken in augmented reality. Vandaag verblijven er geregeld kunstenaars, want het is een plek die met zijn ongeëvenaarde rust uitnodigt om creatief te zijn.

Het strand van Tofta, met vijf kilometer parelwit zand, is een paradijs voor surfers.
©Gotland.com

Visby
| Visby bereik je met de trein vanuit Stockholm naar Nynäshamn, en dan met de veerboot, die in het hoogseizoen twee keer per dag uitvaart. / Vanaf 27 euro.
| Vanuit Stockholm zijn er ook meerdere vluchten per dag naar Visby. / Vanaf 19 euro.

Advertentie