Europese leiders gaan zondag verder op zoek naar een deal

Een minitop met de belangrijkste tenoren voor de start van de tweede dag van de Europese cententop. Van links naar rechts: Mark Rutte, Angela Merkel, Ursula von de Leyen, Giuseppe Conte, Charles Michel en Emmanuel Macron. ©AFP

Na een verkennend gesprek met de hoofdrolspelers voor de start van dag twee van de Europese cententop, maakt de 'korzelige sfeer' plaats voor een vleugje optimisme. Maar een akkoord is er nog lang niet. De top loopt zondag door, wellicht met een nieuw compromisvoorstel.

De Nederlandse premier Mark Rutte was vrijdagavond de gebeten hond op de eerste dag van de Europese top. Rutte gewaagde na afloop van het diner van de Europese regeringsleiders zelf over een 'korzelige sfeer'. De leider van de 'vrekkige of zuinige vier (Nederland, Oostenrijk, Zweden en Denemarken) wekte grote irritatie: Nederland vraagt harde garanties dat geld uit het Europees herstelfonds door begunstigde landen als Italië en Spanje wordt gebruikt voor serieuze economische hervormingen. En Rutte wil dat Nederland een vetorecht krijgt op elke uitkering.

Griekse toestanden

Het leverde Rutte een uitval op van de Bulgaarse premier Boyko Borissov: hij verweet Nederland de politieman van Europa te willen spelen. De Spaanse premier Pedro Sanchez ging zwaar in de aanval tegen Rutte: die stond alleen met zijn vetorecht. De zuiderse landen willen te allen prijzen 'Griekse toestanden' vermijden bij het vrijmaken van geld om hun economie weer op de rails te krijgen na corona. Een strak toezichtskader zoals met Griekenland ontneemt een land eigen beslissingsmacht en de beslissing voor elke schijf geld met unanimiteit zorgt voor oeverloze vertraging en marktturbulentie.

Niet alleen het toezicht is voer voor discussie, ook de globale enveloppe van 750 miljard euro voor het herstelfonds moet omlaag, vinden de vrekkige vier. Bovendien moet het aandeel leningen, nu slechts 250 miljard euro tegenover 500 miljard aan subsidies omhoog en de criteria voor de verdeling van het geld moeten rechtstreeks verband houden met de economische crash na Covid-19.

De zuinige landen bleven ook een hogere korting eisen op hun bijdrage aan de Europese meerjarenbegroting dat loopt tot en met 2027. Michel knipte het voorstel van de Commissie eerder al in, van 1.100 miljard euro voor 7 jaar naar 1.074 miljard.

Noodrem

Europees Raadsvoorzitter Charles Michel werkte afgelopen nacht een aangepast compromisplan uit dat tegemoetkomt aan de bezwaren van de zuinige landen. Dat nieuwe plan werd deze ochtend al getest bij de belangrijkste tenoren: Rutte, kanselier Angela Merkel, president Emmanuel Macron, Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, de Italiaanse premier Giuseppe Conte en zijn Spaanse collega Pedro Sanchez.

De top startte zaterdag kort voor de middag met meer optimisme dan vrijdag. Michel komt de zuinige landen serieus tegemoet. Hij verhoogt de jaarlijkse korting op de bijdrage aan de EU-begroting van Oostenrijk, Zweden en Denemarken lichtjes. Die van Nederland en Duitsland blijven onveranderd op respectievelijk 1,576 miljard euro en 3,671 miljard euro.

Michel behoudt het herstelfonds op 750 miljard maar verhoogt het aandeel leningen naar 300 miljard tegen nog slechts 450 miljard aan subsidies. De Commissie beoordeelt de herstelplannen en kijkt of de hervormingen doorgevoerd zijn en dus geld kan worden uitgekeerd. De lidstaten krijgen hun zeg in het toezicht, maar beslissingen worden met meerderheid genomen. Een vetorecht hier kan niet, beklemtonen de juridische diensten van de Europese ministerraad en de Commissie.

Maar Michel voorziet een nieuw snufje, een noodrem. Een of meerdere landen kunnen aan de noodrem trekken als ze mordicus tegen de vrijgave van een nieuwe schijf geld zijn. Concreet wordt de subsidie-aanvraag dan bevroren en belandt het dossier bij de Europese leiders, die unaniem beslissen. Zo'n noodrem werkt vertragend. Maar de Europese Commissie hoopt dat die nooit zal worden gebruikt.

Meer herstelsubsidies

Ook voor de zuidelijke landen zijn er zoethoudertjes in het nieuwe voorstel. Het compromisplan verhoogt de directe steun voor herstel met 15 miljard euro. En zou ook toelaten om maatregelen die genomen werden sinds de uitbraak van de Covid-crisis retroactief in rekening te brengen.

De keerzijde van de medaille is dat andere programma's worden ingeknipt, van plattelandsontwikkeling , over het nieuwe Europees gezondheidsprogramma en het onderzoeksprogramma Horizon, belangrijk voor innovatie. Een nieuw solvabiliteitsprogramma van 26 miljard euro voor het herkapitaliseren van bedrijven na de coronacrisis wordt gewoon geschrapt.

Douanerechten

Nederland, maar ook België krijgen wel een andere toegift. Michel knipt niet langer in het aandeel douanerechten dat lidstaten zelf mogen houden. Via de havens zamelen de lage landen flink wat douane-heffingen in op goederen van buiten de Europese Unie. Dat aandeel zal nog vergroten na de brexit in 2021, als ook op Britse goederen een douanecontrole en tarief zal worden geheven. In het vorige compromisplan zou België niet langer 20 maar 15 procent van die douanerechten mogen houden. Michel maakt die knip nu ongedaan.

In de loop van de dag kwam het opnieuw tot aanvaringen tussen de zuinige noordelijken landen, waar intussen ook Finland bij aansloot, en de zuidelijke landen. Vooral de noordelijke vraag om nog verder te snijden in het herstelfonds zette kwaad bloed. Ook de Hongaarse premier Viktor Orban wijst Europese voorwaarden voor het gebruik van het EU-geld af en al zeker een koppeling met de eerbied voor de rechtsstaat.

Een hele namiddag en avond met bilaterales leverde nog geen duidelijk zicht op een compromis op. Zondag gaat de Europese top verder, wellicht met een nieuwe poging van Michel om deal te smeden.

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud