leading story

Komiek ligt op kop in race om Oekraïens presidentschap

Volgens critici is de 41-jarige Volodymyr Zelensky een marionet van de oligarch Ihor Kolomoisky. ©BELGA

Een televisiekomiek zonder politieke ervaring maakt grote kans om de presidentsverkiezingen in Oekraïne te winnen. Zijn succes is tekenend voor een land dat op zijn tandvlees zit.

Voor hij zich eind vorig jaar in de strijd om het presidentschap gooide, schitterde Volodymyr Zelensky in de populaire televisieserie ‘Dienaar van het volk’. Daarin speelt hij een geschiedenisleraar die het - nadat een tirade tegen de corruptie op YouTube was beland - tot president schopt. De kijkers smulden van de satirische reeks waarin Zelensky als doodeerlijke televisiepresident voortdurend schimmige oligarchen en politici te slim af is.

Bij de presidentsverkiezingen van zondag kunnen 35 miljoen kiezers die fictie omzetten in werkelijkheid. En de kans is groot dat een flink deel van de Oekraïners die kans ook met beide handen grijpt. In de peilingen geeft de 41-jarige Zelensky alvast al zijn concurrenten het nakijken. De komiek zou aan de haal gaan met zowat een kwart van de stemmen, ruim voldoende om door te stoten naar de tweede stemronde op 21 april.

‘Veel Oekraïners zijn gefrustreerd en ontgoocheld’, zegt Taras Sjevtsjenko, directeur van de Oekraïense burgerbeweging Cedem, aan De Tijd. Maar de alternatieven zijn volgens hem niet dikgezaaid. ‘Daarom kijken ze naar een buitenbeentje. Hetzelfde fenomeen bracht Donald Trump in de Verenigde Staten aan de macht en loodste de Vijfsterrenbeweging van Beppe Grillo, ook een komiek overigens, in de Italiaanse regering.’

Zelensky koketteert trouwens met zijn politieke onervarenheid. ‘Dit’, antwoordde hij onlangs op de vraag wat hem onderscheidt van andere politici. Hij wees naar zijn gezicht en vervolgde: ‘Dit is een nieuw gezicht. Ik heb nooit aan politiek gedaan. Als ik iets niet weet, geef ik dat eerlijk toe.’ Dat hij geen echt politiek programma heeft, is volgens Sjevtsjenko geen onoverkomelijk probleem. ‘Andere politici voeren nauwelijks iets uit van de programma’s die ze presenteren.’

De presidentsverkiezingen leken lang uit te draaien op een tweestrijd tussen de huidige president Petro Porosjenko en gewezen premier Joelia Timosjenko, die na een zwijmelend bestaan in de politieke marge hoopte op een eclatante comeback. Maar sinds Zelensky de arena betrad, strijdt het tweetal krampachtig om de tweede plek, die hen in de finale verkiezingsronde nog een kans op de eindzege geeft. Zowel Porosjenko als Timosjenko wordt echter gezien als een deel van elite die het land mismeesterde.

Het succes van Zelensky illustreert de enorme onvrede in Oekraïne over Porosjenko. Die kwam aan de macht nadat straatprotesten vijf jaar geleden hadden geleid tot de val van het pro-Russische regime. Van de beloofde renaissance kwam weinig in huis. De corruptie blijft een levensgroot probleem en het land balanceert op de rand van het bankroet. In ruil voor westerse steun voerde Porosjenko hervormingen door die vooral de gewone burger in de portemonnee raakten.

‘De verwachtingen na het volksoproer in 2014 waren onredelijk groot’, zegt Sjevtsjenko. ‘Maar we hadden er toen ook geen rekening mee gehouden dat we in een oorlog zouden verzeilen of grondgebied zouden kwijtspelen.’ Rusland nam wraak door het schiereiland de Krim te annexeren en een separatistische oorlog in het oosten van Oekraïne op het getouw te zetten, die al 13.000 levens heeft geëist. De situatie zit muurvast en de kans op een snelle vrede is nihil.

Zelensky bouwde zijn politieke kapitaal op het ongenoegen over de gevestigde politiek. Maar critici schilderen hem af als een marionet van de oligarch Ihor Kolomoisky. Hij is eigenaar van de televisiezender 1+1 die Zelensky grootmaakte. En Kolomoisky heeft een eitje te pellen met Porosjenko na de gedwongen nationalisering van Privatbank, waarin de miljardair een meerderheidsbelang had.

Zelensky en Kolomoisky ontkennen in alle toonaarden dat ze onder een hoedje spelen. Toch valt het op dat de zender 1+1 alleen maar positief bericht over de komiek annex presidentskandidaat. Niet toevallig ging deze week het nieuwe seizoen van ‘Dienaar van het volk’ van start. En zaterdag, wanneer de campagne volgens de wet stil moet liggen, zendt 1+1 een documentaire uit over Ronald Reagan, de acteur die Amerikaans president werd, met de commentaarstem van Zelensky.

Als Zelensky de verkiezingen wint, oogt de toekomst van Oekraïne onzeker. Critici waarschuwen dat hij niet zwaar genoeg weegt om een vuist te maken tegen Rusland en de economie uit het slop te trekken. Zelf werpt Zelensky zich op als een messianistische ‘dienaar van het volk’. ‘We hebben de jongste 28 jaar in een donker woud gewoond waar af en toe iemand opduikt die jullie belooft het licht te laten zien’, zei hij op een meeting. ‘Open jullie ogen, en vind het licht.’

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud