‘De passie moet terug in het vak'

André Van Halewyck: ‘De boekensector in Vlaanderen heeft altijd al een overlevingsstrategie gehad. Dat speelt nu in ons voordeel.’ ©Debby Termonia

De cijfers over de dalende boekenverkoop hebben deze week vooral buiten de sector indruk gemaakt. De media overdrijven de crisis, vindt André Van Halewyck, een veteraan in het uitgeefvak. Maar dat het moeilijke tijden zijn, ontkent hij niet. ‘Het is in boeken alles of niets geworden.’

Het boek van papier en zijn auteur van vlees en bloed, ze hebben al betere tijden gekend. Internet, videogames en straks ook Netflix houden de aandacht van potentiële lezers gevangen, en om allerlei redenen slagen e-boeken er bij ons nog niet in de rol van het papier over te nemen. Intussen vechten de e-commerce-gigant Amazon en de uitgever Hachette in de VS een machtsstrijd uit over de vraag wie de prijs van die e-boeken zal mogen bepalen. Als Amazon aan het langste eind trekt, worden ze fors goedkoper en dreigen auteurs en uitgevers nog meer inkomsten te verliezen. De verkoopcijfers die de Vlaamse sectorvereniging Boek.be begin deze week verspreidde, deden dan ook vermoeden dat de Vlaamse boekensector aan zijn zwanenzang begonnen is. De omzet daalde in de eerste jaarhelft met 4,5 procent op jaarbasis, en in fictie zelfs met 11,9 procent.

Hoe leest u die cijfers?
André Van Halewyck: ‘Die berichtgeving heeft mij mateloos gestoord. De vakvereniging Boek.be stuurt er het foute signaal mee uit, en de media overdrijven ook. Ik las deze week in een krant dat ‘de boekenverkoop spectaculair daalt, en dat al vijf jaar op rij’. En dan lees ik wat verder in dat artikel dat de omzet gedaald is van 86,6 miljoen naar 84,7 miljoen euro. Dat is dus maar een daling met 2,2 procent in vijf jaar.’

‘Dat de verkoop van fictie met 12 procent is gedaald, komt vooral omdat de succesauteurs Dan Brown en Khaled Hosseini in dezelfde periode van vorig jaar nieuwe titels hadden uitgebracht. In 2013 was er trouwens een stijging met 13 procent tegenover 2012, mede dankzij het succes van de reeks ‘Vijftig tinten grijs’. Je spreekt dus eigenlijk van een nuloperatie over de voorbije twee jaar.’

‘Waarmee ik niet wil zeggen dat die toppers niet belangrijk zijn. De klassieke wet van Pareto (een bekende economische vuistregel, red.) zegt dat 20 procent van je producten goed is voor 80 procent van je omzet. In het boekenvak zorgt 5 procent van de boeken nu voor 95 procent van de omzet. Als je geen product in die 5 procent hebt, zit je in zwaar weer. En als ik dan even onbescheiden mag zijn: ik ben er best fier op dat ons dat tot nu toe altijd gelukt is.’

Een markt die zo afhankelijk is van een paar bestsellers, dat is toch niet gezond?
Van Halewyck: ‘Ik las enkele dagen geleden nog een artikel waarin stond dat bij Procter & Gamble een handvol kernmerken goed is voor 90 procent van de omzet en 95 procent van de winst. Dat is daar dus net hetzelfde.’

‘Ruim een jaar geleden werd Peter Quaeghebeur, de Belgische topman van uitgeverij WPG,scherp aangepakt omdat hij had gezegd dat hij minder titels wilde uitbrengen, maar daar dan ook meer marketingmiddelen wilde op inzetten. Hij kreeg toen de hele boekensector over zich heen, maar ik vond die uitspraak absoluut geen schande. Adidas schrapte op dat moment 12.000 producten, en dat vond iedereen verstandig. Maar als je dat in de cultuursector doet, schreeuwt men moord en brand. Er waren op dat moment 24.000 Nederlandse titels. Dan denk ik: ja, schrap er dan 500.’

‘In de Verenigde Staten worden jaarlijks een miljoen boeken uitgegeven. Amper 140 daarvan halen een verkoop van meer dan 100.000 exemplaren. Je ziet nu trouwens ook een trend naar printing on demand en self publishing, auteurs die hun boek in eigen beheer uitgeven.’

Wat is nog de meerwaarde die een uitgever kan bieden?
Van Halewyck: ‘Enerzijds de professionele begeleiding van auteurs, anderzijds de selectie. We zijn een filter in het hele brede aanbod. We staan met onze uitgeverij voor amper 3 procent van de omzet in Vlaanderen, maar toch krijgen we elk jaar 500 ongevraagde titels binnen van kandidaat-auteurs. Daarvan verschijnen er nog geen vijf. Die andere 495 zijn misschien nice to read, maar geen need to read.’

Hoe hebt u het vak zien veranderen?
Van Halewyck: ‘De volatiliteit is enorm toegenomen, het is veel heftiger geworden. Een boek uitgeven is tegenwoordig alles of niets. Of het wordt opgepikt, of helemaal niet. Vijf jaar geleden verkochten we altijd duizend exemplaren van een titel. Als een boek vandaag niet wordt opgepikt, verkoop je er amper 250. Maar ik probeer daarin nog altijd mijn eigen temperament te volgen, met wisselend succes.’

In veel sectoren worden bemiddelaars vervangen door online platformen waar consumenten zelf die rol vervullen. Als dat ook in boeken gebeurt, worden uitgevers dan niet overbodig?
Van Halewyck: ‘Ja, maar dan kijk je al tien jaar verder. In de VS is dat gevecht volop bezig, tussen Amazon en Hachette. De ontwikkelingen gebeuren in de VS en het VK, wij zullen de fall-out krijgen. Je kan je tegen die vloedgolf niet verdedigen. Je kan alleen je bedrijf zo organiseren dat je op die golf mee kunt surfen. We hebben de bescherming van een klein taalgebied, maar in de loopgraven bereidt men zich wel al voor.’

‘Maar wat kun je doen? Met mijn 3 procent kan ik die grote investeringen niet opbrengen. Het PCM-concern heeft zes jaar geleden zware verliezen geleden omdat het te snel heeft geïnvesteerd. Het is ook een kwestie van de juiste timing. Ik denk dat je die investeringen op het niveau van het hele Nederlandse taalgebied moet doen.’

Wat kan het beleid doen voor het boek?
Van Halewyck: ‘Een imagocampagne is noodzakelijk. De extra aandacht voor het boek staat ook in het Vlaams regeerakkoord, net als een gereglementeerde boekenprijs (de kortingen op nieuwe boeken zouden worden geplafonneerd, red). De kookboeken van Jeroen Meus worden door alle supermarkten met grote kortingen verkocht. Hetzelfde met Harry Potter: in Groot-Brittannië heeft niemand daar iets aan verdiend, het werd allemaal gratis weggegeven. Leuk voor de consument, maar je kan argumenteren dat die de boeken toch gekocht zou hebben, ook tegen een hogere prijs. Wat een gigantische kapitaalvernietiging is dat! Ook de auteurs komen onder druk. Hun creativiteit mag vergoed worden. Er is een weeffout gekomen in het hele distributiesysteem, doordat de macht is overgenomen door de retailsector. Ook het recht van retour, het recht van verkopers om onverkochte exemplaren terug te sturen, is dodelijk.’

‘Kijk, een perfect scenario bestaat niet, maar de verhoudingen staan wel zwaar onder druk. Het evenwicht kan je alleen herstellen met de hele sector samen. En dat evenwicht zal lager liggen dan vroeger. Kijk naar Nederland, waar de markt met 30 procent gekrompen is. Daar is de crisis al vijf jaar geleden ingezet, door de zware bezuinigingsmaatregelen van de regering. Bovendien heeft de sector er jarenlang boven zijn stand geleefd, waardoor de crisis veel harder is aangekomen dan in Vlaanderen. We hebben hier eigenlijk altijd al een overlevingsstrategie gehad, en dat speelt nu in ons voordeel. Dat bedrijven als Lannoo of Standaard Boekhandel het in zo’n moeilijke markt al zo lang goed doen, daar neem ik mijn hoed voor af.’

Is schaalvergroting geen oplossing? Dan kan je de risico’s spreiden over een grotere financiële basis.
Van Halewyck: ‘Ze hebben dat geprobeerd in Nederland, maar het heeft niet gewerkt. Je ziet nu zelfs een tegenbeweging bij concerns als WPG, die afdelingen verzelfstandigen. Geurt Gaarlandt, de eigenaar van uitgeverij Balans, zei een paar jaar geleden al dat er te veel management en te weinig passie in het vak zit. Dat management is er gekomen omdat het boekenvak big business werd, maar nu gaat het weer kleinschaliger worden. De passie moet terug in het vak komen.’

U bent nu 63. Hoe lang wilt u er nog mee doorgaan, en wat daarna?
Van Halewyck: ‘Mag ik mijn joker inzetten? (lacht) Natuurlijk heb ik daar al over nagedacht. De markt werd de voorbije vijf jaar grondig herschikt. Toen was het een onmogelijk moment… (aarzelt) Het klimaat zit nu zeker niet mee, maar dat zal zich uitkristalliseren, daar ben ik van overtuigd. En wat Wouter Vandenhaute gedaan heeft, zijn productiehuis Woestijnvis aan Telenet verkopen, dat kan bij ons ook.’

Wie is de Telenet van de boekensector?
Van Halewyck: ‘Misschien niet iemand uit de boekensector, maar er zijn er nog die met gedrukt papier bezig zijn of die boeken verkopen. Ik ben er nu niet actief mee bezig, maar ik bekijk alle mogelijkheden.’

U denkt eerder aan een partner of overnemer dan aan interne opvolging?
Van Halewyck: ‘Zoals de markt nu is, denk ik dat dat verstandiger is. Er is op dit moment geen rustig vaarwater. De volatiliteit maakt het moeilijk om dit nog jaren vol te houden.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud