column

Monarchie van de angst

Sociale media zwepen de emoties op. Maar wat gaat daarachter schuil?

Het debat over de rol van sociale media lijkt elke week intenser en verwarder te worden. Twitter-topman Jack Dorsey weigert de verspreider van krankzinnige samenzweringstheorieën Alex Jones van het netwerk te gooien, gaat naar Washington voor een hoorzitting en bant Jones nog geen dag later toch maar permanent. Mij valt vooral op dat een figuur als Jones op Twitter alleen al 1,3 miljoen volgers had. ‘Volgen’ betekent nog niet ‘instemmen met’, maar toch. Wie wil dat soort geraaskal in zijn tijdlijn? Velen dus.

Terwijl de grote Amerikaanse sociale media op bijna rituele wijze toegeven dat ze misbruikt worden, vindt nu ook de Amerikaanse regering dat iets moet worden gedaan. De grote vijanden van president Donald Trump zijn evenwel niet de Russische inlichtingendiensten of binnenlandse extremisten die gelijk wat vertellen om mensen op te hitsen. Nee, zijn vijanden zijn de Amerikaanse klassieke massamedia, waarvan het (volgens hem) fake news bevoordeeld wordt door de Google-zoekmachine. Irrationeel gedrag van een schertspresident? Laat ons niet vergeten dat 85 procent van de Republikeinse basis hem nog altijd steunt. Zijn nationale score van 41 procent mag dan historisch laag zijn, het is nog altijd 41 procent.

Alex Jones, bedenker van samenzweringen. ©EPA

Wat zegt al die irrationaliteit over de mens? Ik liet mijn Twitter-feeds even voor wat ze waren en las ‘The Monarchy of Fear’, het jongste boek van de Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum. Het interessante aan Nussbaum is dat ze emoties ernstig neemt en grondig analyseert. In haar boek argumenteert ze hoe de vrees de leidende emotie van het menselijk wezen is. Vanaf onze eerste ontwikkelingsstadia voelen we perfect aan hoe hulpbehoevend we zijn, en de mens is nu eenmaal een dier dat erg lang in die staat van volstrekte hulpeloosheid blijft. Baby’s proberen zich als dictatoriale koningen te gedragen om controle te krijgen over de omgeving. Ze worden gedreven door de angst aan hun lot overgelaten te worden. Heel traumatisch allemaal.

Vanuit een zorgvuldige analyse van de angst heeft Nussbaum fascinerende dingen te zeggen over andere emoties, zoals afgunst. Die destructieve emotie wil een probleem of een onrecht niet gewoon oplossen, maar straffen en vergelden.

Martha Nussbaum. ©©Klaas Koppe

Nussbaum schrijft in de context van de polarisatie in de VS, maar neemt ook afstand door een beroep te doen op denkers uit de Oudheid. Dat verhindert haar niet om diep in te gaan op racisme, seksisme en vrouwenhaat. Uiteraard zijn er laag opgeleide mannen die eerder op dienende huisvrouwen hadden gerekend dan op zelfverzekerde concurrenten op de arbeidsmarkt. Maar er is volgens de filosofe meer aan de hand. Diepe mentale reflexen die vrouwen associëren met lichamelijkheid en sterfelijkheid jagen mannen angst aan.

Eenzelfde benadering volgt ze bij het racisme, waar ze speurt naar diepere emotionele drijfveren. Ze beschrijft hoe sommige groepen als onhygiënisch, seksueel hyperactief en dom worden voorgesteld. Die fantasmes jagen de ‘dominante’ groep panische angst aan.

Kunnen we die emoties bijsturen? Nussbaum zegt van wel. Segregatie maakt de zaken alleen maar erger, maar samenwerken en -leven laat ons toe de menselijkheid van de anderen te zien. De auteur pleit voor een burgerdienst voor de jeugd en geïntegreerde publieke scholen.

Ze verwijst naar een prachtige oefening waarbij studenten redenen moeten bedenken die de stelling van de tegenstander sterker maken. Hopelijk raakt een geniale designer van sociale media daardoor geïnspireerd om netwerken te maken waar mensen de tijd nemen voor echte discussies en daarbij zelfs van gedacht durven te veranderen.

The Monarchy of Fear, Martha Nussbaum,  Simon & Schuster 2018

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content