Roland Legrand

Silicon Valley is steeds meer bezig met ons brein. Dat is opwindend, maar niet bepaald geruststellend.

Digitale verlengstukken voor ons brein, in het jargon breinwearables, behoren tot de fascinerendste ontwikkelingen op de Consumer Electronics Show (CES) in Las Vegas. Zo presenteerde het bedrijf BrainCo de haarband FocusEdu, die via het meten van hersengolven detecteert wanneer een leerling zijn aandacht verliest. De haarband laat de leerkrachten niet enkel toe individueel in te grijpen, ze kunnen ook vaststellen wanneer hun lessen moeten worden bijgestuurd.

Foto’s tonen gelukkig glimlachende leerlingen die de haarband opzetten. Ik daarentegen zou als leerling niet erg gelukkig zijn. Wegdromen tijdens de les lijkt me een fundamenteel mensenrecht. Of stel je voor, een toespraak van Kim Jong-un, de leider van Noord-Korea, voor parlementsleden uitgerust met de FocusEdu. Hun levensverwachting zou er niet op verbeteren.

De ingenieurs van BrainCo vinden dat mogelijk niet hun verantwoordelijkheid. Net zoals Facebook tot over een jaar vond dat het niet verantwoordelijk was voor negatieve mentale effecten van het gebruik van het netwerk, en smartphoneproducenten de schouders optrokken bij berichten over compulsief gebruik.

De biochemische mechanismen achter ons dwangmatig gebruik van smartphones en sociale media zijn inmiddels vrij goed gekend. Het hormoon dopamine doet ons zoeken naar plezierige ervaringen, of dat nu gaat om voedsel, seks of likes op Facebook. Bij succes komen lichaamseigen opioïden vrij, die ons plezier doen voelen. De dopamine is sterker dan het opioïdesysteem: het is in het belang van de soort dat we blijven streven en zoeken en niet wegzinken in een nirvana van plezier.

In Californië is een bedrijf dat Dopamine Labs heet. De spilfiguren, twee neurowetenschappers, beloven appmakers dat ze kunnen helpen gebruikers verslaafd te maken aan hun apps. Ze laten de app detecteren wat elke gebruiker individueel ‘nodig heeft’. Vervolgens wordt op dat ritme ingespeeld met berichten die een dopamineopstoot opleveren. Het programma zegt het brein waaraan het verslaafd moet geraken en wat het moet negeren.

Wanneer we in staat zijn real time in mensen hun hersenen te kijken, dan verandert iets fundamenteel.

Ook hier is het enthousiasme groot: Dopamine Labs legt steengoede resultaten voor bij apps voor fitness, dieet, en het terugbetalen van microkredieten, en voor een app die tieners vriendelijker en positiever moet maken. Dopamine verandert de ‘bedrading’ van de hersenen en dus wie je bent, zeggen de neurowetenschappers met Silicon Valley-achtig enthousiasme.

Zelfs al zijn hun intenties goed, er zijn vragen bij te stellen. Zijn de appbouwers voldoende transparant over hun methodes? Beseffen de gebruikers dat ze verslaafd worden gemaakt, ook al is dat voor een goed doel zoals meer bewegen of gezonder eten? Wie met het brein speelt, speelt met de mens. Wanneer we in staat zijn in real time in mensen hun hersenen te kijken, dan verandert iets fundamenteel.

Facebook erkent inmiddels dat een bepaald gebruik van het netwerk mensen ongelukkig maakt. Apple belooft ouders dat het meer middelen plant om problematisch smartphonegebruik aan te pakken. Dopamine Labs heeft zelfs een app om appverslaving te bestrijden, Space. Die last bij het gebruik van verslavende apps ‘zenmomenten’ in, die instantbevrediging voorkomen en het verslavend effect remmen.

De toestroom van neuro- en gedragswetenschappers om ons brein te programmeren of deprogrammeren maakt mij ongemakkelijk. Hebben apps straks een bijsluiter nodig?

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content