De jacht op het eeuwige leven

©Serge Baeken

Verouderen en sterven horen niet bij het leven, vinden ze in Silicon Valley. Techmiljardairs zoals Google-oprichter Sergey Brin jagen er op de ultieme disruptie: de dood te slim af zijn. ‘Veroudering is een barbaarse ziekte.’

‘Veroudering is niet onvermijdelijk. Het is een medisch probleem dat we kunnen oplossen,’ verrast de Britse gerontoloog Aubrey de Grey (51), die in Silicon Valley in onderzoek naar verjongingstherapieën investeert.

De Greys geruchtmakende oneliners - ‘De eerste mens die duizend wordt, is al geboren.’ - en zijn lange Raspoetinbaard leverden de graatmagere Brit bij veel collega’s de spotnaam ‘valse verlosser’ op. Maar zelfs zijn criticasters erkennen dat hij baanbrekend onderzoek financiert. En zijn weldoener is niemand minder dan Peter Thiel, de oprichter van het online betaalsysteem PayPal die al aangaf 120 te willen worden. De gerespecteerde durfkapitalist, destijds ook de eerste investeerder in Facebook, stopte al 6 miljoen dollar (5,5 miljoen euro) in het pionierswerk van De Grey.

Thiel is niet de enige techmiljardair die miljoenen pompt in het ontluikende onderzoek naar een langer leven. Larry Ellison, medeoprichter van de softwarereus Oracle en drijvende kracht achter de Ellison Medical Foundation, vindt het onbegrijpelijk dat de mens zijn sterfelijkheid zomaar aanvaardt. Google-oprichter Sergey Brin liet al verstaan dat hij ‘de dood wil genezen’ en stampte twee jaar geleden Calico uit de grond. Het biotechbedrijf, dat veroudering wil tegengaan, pompte vorig jaar met de farmareus AbbVie 1,5 miljard dollar in onderzoek naar ouderdomsziekten.

De hefboomfondsmanager Joon Yun riep dan weer een prijs van 1 miljoen dollar in het leven om wetenschappers uit te dagen ‘de code van het leven’ te kraken.

Geld en geschiedenis

Wat drijft al die techmiljardairs? Geld en een plek in de geschiedenisboeken, weet Jay Olshansky, professor aan het Center on Aging van de Universiteit van Chicago en al jaren een autoritaire stem in het debat. ‘Brin en co willen geschiedenis schrijven als financiers van geneesmiddelen of therapieën die onze levensduur radicaal verlengen. En natuurlijk: wie als eerste zo’n medicijn op de markt brengt, heeft goud in handen.’

Al wijst Olshansky ook op het maatschappelijk nut. ‘In de 20ste eeuw wonnen we dertig jaar aan levensverwachting. Een enorme winst, maar tegelijk steeg het aantal gevallen van hartziekten, kanker of Alzheimer fors. Momenteel zoeken we uitsluitend oplossingen voor individuele ouderdomsziekten, en dat is niet de juiste aanpak. Je moet de onderliggende veroudering aanpakken, omdat dan de economische winst enorm kan zijn. Ik ben vooral verheugd dat het speelterrein niet langer beperkt is tot de schrijvers van sciencefiction, maar dat serieuze onderzoekers met serieuze budgetten er zich nu mee moeien.’

De Amerikaanse dokter Brian Kennedy, de CEO van het gereputeerde Buck Institute for Research on Aging ten noorden van San Francisco, is het met Olshansky eens. ‘Nu gooien we miljarden dollars tegen pogingen om zieke mensen op te lappen. In de plaats daarvan zouden we preventief veroudering kunnen bestrijden.’ Amerika’s grootste onderzoekscentrum naar veroudering werkt daarvoor onder meer samen met Calico, het zusterbedrijf van Google dat min of meer dezelfde missie heeft.

Preventief onderhoud

‘Veroudering is een barbaarse ziekte die dagelijks 100.000 mensen doodt. Twee derde van alle sterfgevallen zijn eraan te wijten’, stelt Aubrey de Grey. De gerontoloog, die van opleiding ook computerwetenschapper is, kijkt op een andere manier naar ons lichaam dan de klassieke wetenschap. ‘Het is een biologische machine die, net als een auto, de slijtage opstapelt. Veroudering is verval, dat is een onvermijdelijk neveneffect van de normale metabolische werking. Als cellen verouderen, delen ze op een bepaald moment niet meer normaal. Ze scheiden dan schadelijke eiwitten uit, die gezonde cellen aantasten. Aanvankelijk blijft ons lichaam functioneren, tot er een drempel wordt overschreden en we aftakelen.’

De Grey sleutelt aan een controversiële remedie: preventief onderhoud. ‘Je kan schade nooit voorkomen. Maar we moeten de mens meer vertrouwd maken met preventieve behandelingen als hij nog niet ziek is. Eigenlijk zouden we vanaf ons veertigste of vijftigste, als de ouderdomsverschijnselen opduiken, regelmatig op onderhoud moeten gaan. Vergelijk het met auto’s: je hebt ook oldtimers die meer dan honderd jaar oud zijn, omdat ze zo goed en regelmatig worden opgeknapt.’

Omdat ons lichaam volgens de Grey zeven soorten ouderdomsschade oploopt, kan je veroudering enkel tegengaan met een mix van verjongingsstrategieën. ‘Heel wat zaken staan nog in hun kinderschoenen. Maar stamceltherapie staat al het verst. Zo kan je cellen opnieuw laten aangroeien in organen die cellen verliezen. Er zijn enzymetherapieën die moleculair afval verwijderen uit cellen. Er bestaan immuuntherapieën die afval verwijderen uit de ruimte tussen cellen. Er zijn medicijnen die de chemische koppelingen afbreken die je slagaders verharden. We zullen organen kunnen 3D-printen of kweken in labo’s, om beschadigde organen te vervangen.’

‘Hoe vaak je al die behandelingen zal moeten ondergaan, kan ik niet voorspellen. Grote ingrepen, zoals een volledig orgaan vervangen, zou je maar om de twintig jaar moeten laten uitvoeren. Een ingreep met stamcellen of gentherapie, waarbij genen geïnjecteerd worden, misschien om de tien jaar.’

De Grey erkent dat zijn gecombineerde verjongingstherapieën niet voor morgen zijn. ‘Er is 50 procent kans dat we ze over twintig jaar kunnen toepassen. Je zou zo’n onderhoud dan eindeloos kunnen herhalen, waardoor iemand biologisch gezien altijd veertig jaar blijft en je veroudering kan stoppen.’ Toch zegt de Grey niet naar onsterfelijkheid te streven. ‘Ik wil dat mensen langer gezond blijven. Een neveneffect is dat we met z’n allen veel ouder zullen worden.’

Geen sciencefiction

Op termijn lijkt een radicale levensduurverlenging geen sciencefiction. De wetenschappers van het Buck Institute boekten al veelbelovende resultaten bij primitieve organismen en dieren, van gistcellen tot fruitvliegjes en muizen. ‘We kunnen het leven van muizen al met 30 procent verlengen’, zegt CEO Brian Kennedy. ‘Er zijn geen redenen om aan te nemen dat we dat niet bij mensen kunnen doen. Ik denk dat we een verlenging van 15 tot 30 procent als doel moeten nemen voor mensen. Op basis van de wetenschappelijke resultaten is dat op dit moment redelijk.’

Kennedy’s team boekte de resultaten door de dieren een bestaand diabetes- en kankermiddel toe te dienen. Het ontdekte ook dat Ibuprofen de veroudering vertraagt bij gistcellen en wormen. Komt er dan ooit een antiverouderingspil? ‘Dat kan’, zegt Kennedy. ‘We proberen die bestaande medicijnen te modificeren zodat ze veroudering tegengaan, maar dan zonder neveneffecten voor gezonde mensen. Ik zie het zo: als je 40 à 45 bent, en je bent gezond, kan je naar de dokter stappen en zeggen: ‘Ik wil nog zo lang mogelijk gezond blijven leven’. De dokter kan je dan de bewuste pil voorschrijven. Maar een pil zal altijd moeten samengaan met een gezonde levensstijl.’

Blijft de vraag: moeten we dat willen, honderden jaren oud worden? Het is een van de kwesties die de Nederlandse schrijver Bas Heijne aankaart in zijn boek ‘Kleine filosofie van de volmaakte mens’. ‘In de ogen van de Grey is de mens al van jongs af aan een patiënt’, zegt Heijne. ‘Wil je kanker vermijden, dan moet je als kind al aan de zware chemo om 250 of ouder te worden. De vraag is: wat voor een leven heb je nog als je constant in behandeling moet om heel oud te worden?’

Hangt de diepte van het leven ook niet samen met de eindigheid? Heijne aarzelt. Hij vindt het net de Greys verdienste dat hij ons dwingt na te denken over de zin van het leven. ‘Natuurlijk draait het om de diepte, en niet de lengte. Iemand kan in 40 jaar veel meer meemaken dan een ander in 120 jaar. Maar ik vraag me af of de eindigheid het leven zin geeft. Is dat niet één groot cliché? Want het omgekeerde geldt ook: net omdat je leven ooit stopt, maakt het alles zinloos.’

‘Ik vind het wel een naïeve gedachte dat je per definitie een gelukkig mens wordt als je pakweg 500 wordt’, zegt Heijne. ‘Volgens mij kan het best zijn dat je vroeg of laat zelfmoord pleegt, omdat je geen invulling meer ziet voor de rest van je leven. Maar uiteindelijk zal dat verschillen van individu tot individu.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud