De onverwachte gevolgen van een online DNA-test

Op het internet wemelt het van de bedrijfjes die DNA-kits aanbieden. Die zijn populair bij mensen die hun stamboom aan het opstellen zijn, maar over de ‘collateral damage’ die ze soms veroorzaken, wordt op de sites meestal in alle talen gezwegen.

MyDNATest, MyHeritage, Consanguinitas, 23AndMe,… Het aantal bedrijfjes dat online DNA-tests aanbiedt, is niet meer op de vingers van een hand te tellen. Vaak zijn ze in de VS of Israël gevestigd, al duiken ze ook in de Lage Landen op. Ze zijn populair bij mensen die een stamboom opstellen of voor hun plezier hun genetische materiaal laten testen. Evolutionair geneticus Maarten Larmuseau en bio-ethicus Pascal Borry (beiden  KU Leuven) deden er enkele jaren geleden onderzoek naar.

'De kits die relevant zijn bij stamboomonderzoek zijn de paterniteitstests, waarmee je onderzoekt of een persoon de ouder is van iemand, en de 'ancestry’-kits', zegt Larmuseau.'Daarmee kun je laten testen wie je voorouders waren en waar ze vandaan kwamen. Je komt dan te weten hoeveel Neanderthaler-DNA je hebt of voor hoeveel procent je afstamt van de Vikingen. Historisch gezien is dat eerder genetische astrologie, maar mensen vinden het blijkbaar leuk.'

Het interpreteren van zo'n test vereist wel wat kennis
Maarten Larmuseau
Evolutionair geneticus (KU Leuven)

  Meestal zijn die tests, zeker de paterniteitstests, technisch gezien vrij betrouwbaar, aldus Larmuseau. Toch stelt de wetenschapper zich vragen bij de wenselijkheid van de online kits en de manier waarop ze aan de man gebracht worden. 'Ten eerste vereist het interpreteren van zo’n test wel wat kennis. De tests zijn gebruiksvriendelijk, maar als mensen bijkomende vragen hebben, moeten ze het meestal zelf maar uitzoeken.'

Niet zo onschuldig

Een nog veel fundamenteler probleem is dat zo’n onschuldig DNA-testje onverwachte gevolgen kan hebben, stelt Larmuseau. 'Die bedrijven houden databanken met DNA-gegevens bij en vergelijken jouw genetisch materiaal met DNA dat ze al hebben. Het kan dat je verneemt dat je een halfzus hebt rondlopen van wie je niks wist. Dan begint het. Heeft je vader een scheve schaats gereden? Ga je dat vertellen aan de rest van de familie? Wat betekent dat voor de erfenis? Zoiets kan je leven en je familiale relaties op z’n kop zetten. Veel van die databanken bevatten al miljoenen records en we weten dat ongeveer 1 procent van de mensen een andere biologische vader heeft dan wie ze denken. Dat is in absolute aantallen een behoorlijk grote groep.'

Veel mensen weten niet dat hun resultaten verkocht worden. Voor farmaceutische bedrijven zit daar een schat aan informatie in.
Maarten Larmuseau
Evolutionair geneticus (KU Leuven)

Een tweede probleem is dat er zelden vragen worden gesteld over de DNA-donor. 'Is dat een minderjarige? Weet die dat zijn DNA getest wordt? Je zit daarmee in een juridisch discutabele zone, maar er zijn maar heel weinig sites die zich daar iets van aantrekken en ook het DNA van het kind verdwijnt dan weer in de grote databank.'

Op die manier kan zo’n DNA-test als stiekeme vaderschapstest dienen, zegt Larmuseau. 'Omgekeerd kan je ook spermadonoren opsporen. Veel mensen weten ook niet dat hun gegevens verkocht worden. Voor farmaceutische bedrijven zit daar een schat aan informatie in. Die labs zeggen wel dat de data geanonimiseerd worden, maar kan dat met DNA wel gegarandeerd worden?'

Juridische waarde

Blijft nog de vraag: heeft zo’n test eigenlijk juridische waarde? 'Die labs hebben geen accreditatie zoals een forensisch laboratorium. In een rechtszaak zullen de resultaten niet de doorslag geven', zegt Larmuseau. 'Maar het is een kleine stap om een rechtszaak te beginnen en de test nog eens formeel opnieuw te laten doen bij een geaccrediteerd labo.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud