Hightechhulpjes voor mensen met een handicap

Heel wat toestellen hebben de optie om de helderheid en het contrast van het scherm te verhogen, teksten en afbeeldingen te vergroten en tekst te laten voorlezen. ©Hollandse Hoogte / Roger Dohmen Fotografie

Een pc of smartphone gebruiken is lang niet vanzelfsprekend voor wie slechtziend, blind of doof is. Gelukkig laten de techreuzen zich op dat vlak niet onbetuigd.

De twee belangrijkste besturingssystemen voor computers, Microsoft Windows en macOS van Apple, bulken van de zogeheten toegankelijkheidsopties. Dat zijn functies voor mensen die hun computer, om wat voor reden dan ook, niet op de klassieke manier kunnen bedienen. Ze zijn voornamelijk, maar zeker niet uitsluitend bedoeld voor mensen met een handicap.

Zo heeft Apple een toegankelijkheidsoptie geïntroduceerd om pijlsnel de muisaanwijzer terug te vinden: even met de muis schudden of over het touchpad vegen, en het aanwijspijltje verschijnt (enkele tellen) reuzegroot in beeld. Handig voor ons allemaal, want op een groot, haarscherp beeldscherm is iedereen dat ding wel eens kwijt. Idem voor de gesproken waarschuwing wanneer de computer of een bepaald programma je aandacht nodig heeft. Een klein venstertje met zo’n melding zie je al snel over het hoofd, de gesproken variant kan nauwelijks aan je aandacht ontsnappen.

Horen, zien en bedienen

De toegankelijkheidsopties laten zich in grote lijnen indelen in drie categorieën. Ze hebben betrekking op het beeld, de klank en de bediening van de computer. De eerste reeks opties omvat een rist mogelijkheden om de inhoud van het beeldscherm beter zichtbaar te maken. Gebruikers kunnen het contrast of de helderheid verhogen, filters gebruiken (onder meer voor mensen met kleurenblindheid), de transparantie van de interface verminderen, en uiteraard teksten en andere onderdelen groter weergeven, of erop inzoomen.

Voor erg slechtziende en blinde gebruikers zijn er functies als VoiceOver (macOS) en Verteller (Windows) die aan de hand van spraak, inmiddels met Vlaamse tongval, omschrijven wat op het scherm gebeurt en die ook tekst kunnen voorlezen uit bijvoorbeeld documenten, een e-mail of webpagina’s. Beide features kunnen ook een brailleleesregel aansturen, die via USB op de computer wordt aangesloten.

Een Mac kan je voortaan volledig met je stem bedienen, en Google gooit machine learning in de strijd om ongelabelde foto’s op het web te omschrijven.

De betere screenreaders omschrijven tijdens een surftocht ook de inhoud van afbeeldingen op een webpagina. Tot nu toe moest de webmaster dan wel netjes een zogeheten ‘alternatieve tekst’ voor elk plaatje invullen, wat in de praktijk lang niet altijd even zorgvuldig gebeurt. Google introduceerde daarvoor vorige week een oplossing: de Chrome-browser van de zoekgigant is via kunstmatige intelligentie in staat om gedegen beschrijvingen te genereren voor beeldmateriaal dat niet van een tekstlabel is voorzien.

Chrome analyseert dat ongelabelde materiaal niet zelf, maar legt de beelden voor aan de servers van Google. Die proberen de onderwerpen vervolgens aan de hand van machine learning te identificeren. Het bedrijf is de nieuwe functie, die Get Image Descriptions from Google heet, mondjesmaat aan het uitrollen. Voorlopig is ze in België nog niet beschikbaar.

Spraakassistent

Van een computer die teksten voorleest en content op het beeldscherm beschrijft, is het ogenschijnlijk een kleine stap naar volledige spraakbediening. In de praktijk blijkt dat een stuk ingewikkelder. Zo is de spraakassistent van Microsoft, Cortana, bijna vijf jaar na diens introductie nog altijd niet beschikbaar in het Nederlands. Siri van Apple heeft onze taal wel al een poos onder de knie, maar dat betekende niet dat je via Siri ook je Mac-computer kon besturen. Daar kwam pas vorige maand verandering in met de introductie van Apples nieuwe besturingssysteem macOS 10.15 Catalina.

Een van de nieuwigheden is de functie met de veelzeggende naam Stembediening. Die omvat tientallen gesproken commando’s, onder meer om programma’s te starten, vensters te minimaliseren, documenten te bewaren, te zoeken naar bepaalde informatie en om de computer in de sluimerstand te zetten. Het is zelfs mogelijk om in een spreadsheet spraakgestuurd naar de juiste cel te navigeren of om een chat af te sluiten met een grappige emoji. Commando’s die ontbreken kan de gebruiker eigenhandig toevoegen.

Apple besloot nog wat verder te gaan, en maakte Stembediening meteen ook beschikbaar voor de iPhone en iPad als onderdeel van zijn jongste mobiele besturingssystemen (iOS 13 en iPadOS 13). Ook die toestellen kunnen voortaan grotendeels via spraak worden bediend, met inbegrip van vingerbewegingen als tikken, vegen en scrollen.

Apple benadrukt dat de stemanalyse op de toestellen zelf gebeurt, en niet in de cloud. Privacy is tegenwoordig nu eenmaal een heet hangijzer.

Google biedt op Android-toestellen een functie aan die TalkBack heet. Die staat echter vooral in het teken van gesproken feedback op acties die je uitvoert. Wel introduceert het bedrijf in Android 10, dat momenteel zijn weg naar de nieuwste smartphones vindt, de functie Live Captioning. Zowat elk geluidsfragment dat via de smartphone binnenkomt, kan live ondertiteld worden. Dat is een heel nuttige aanvulling voor de meer dan 400 miljoen slechthorenden en mensen met gehoorbeschadiging.

Er is weliswaar een domper: de functionaliteit is voorlopig alleen beschikbaar in het Engels, en dan ook nog eens exclusief op de nieuwe Pixel 4-smartphones die Google deze week voorstelde. Later zal dit snufje ongetwijfeld een breder publiek bereiken.

Fun en games

Microsoft ontwikkelt niet alleen het Windows-besturingssysteem en kantoorsoftware als Office, maar ook de Xbox-spelconsole. Ook op dat platform wil de technologiereus niemand uitsluiten. Daarom bracht het onlangs de Adaptive Controller uit, een modulaire gamepad met twee grote programmeerbare knoppen en aan de achterkant aansluitingen voor speciale accessoires, bijvoorbeeld om knoppen met de voet of mond te bedienen. De Xbox Adaptive Controller is ook geschikt om games te spelen op een Windows 10-pc en kost 89,99 euro.

Over games gesproken: Microsoft lanceerde zopas ook vier gratis pc-spelletjes die gebruikers met hun ogen kunnen bedienen. Eyes First, zoals het project heet, omvat onder meer een doolhofpuzzel, een op memory gelijkend spel en een schuifpuzzel. De gewone webcamera van een computer is daarvoor niet nauwkeurig genoeg, voor computerbediening met oogbewegingen is een speciaal ogentraceringsapparaat vereist van een fabrikant als Tobii of EyeTech.

Een ander noemenswaardig project van Microsoft is Soundscape, een smartphone-toepassing die blinden en slechtzienden via een stel oortjes een heleboel extra informatie verschaft over hun omgeving. Soundscape begeleidt de gebruiker niet alleen van de ene naar de andere locatie, maar probeert via geluiden ook een 3D-beeld te genereren van de omgeving. Op die manier kan de gebruiker ‘horen’ waar zich oversteekplaatsen, belangrijke kruisingen of points of interest bevinden. Voorlopig is de Microsoft Soundscape-app alleen beschikbaar voor iPhones.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect