column

Leven na de economie

Digitaal nieuwsmanager

Elf scenario's voor een radicale automatisering.

‘BlackRock vervangt vermogensbeheerders door robots.’ ‘Robot en mens zij aan zij in Audi Vorst.’ ‘Het basisinkomen is (on)betaalbaar (en nuttig wegens automatisering).’ ‘Automatisering dreigt geweld uit te lokken.’ ‘Alleen een breincomputer kan ons redden’. Allemaal titels van vorige week, gecombineerd met verhalen over populistische politici. Terwijl politici volop inspelen op het thema ‘identiteit’ hoeven ze het even niet te hebben over het feit dat de veranderingen in technologie, milieu en economie accelereren in een steeds sneller tempo.

Het kan best zijn dat het allemaal zal meevallen met die automatisering en dat voor elke job die verdwijnt er twee nieuwe bijkomen waar nu niemand aan denkt. Of het kan zijn dat het nog veel sneller en radicaler gaat. Dat computers en biotech veel universeler zijn dan de stoommachine en het wezen van de samenleving op een dieper vlak veranderen dan de eerste industriële revolutie.

Wat gebeurt er als we eigenlijk niet meer echt nodig zijn?

Laat ons, voor lering en vermaak, uitgaan van de hypothese dat grote massa’s werkloos achterblijven en dat samenlevingen overschakelen op een of andere vorm van universeel basisinkomen. Mijn cybergoeroe, auteur en futurist Bruce Sterling, schetste in zijn traditionele slottoespraak op de jongste editie van het SXSW-festival in Austin een elftal mogelijke scenario’s van een geautomatiseerde maatschappij. Hij gaat uit van een superproductieve klasse, pakweg de 1 procent, die vreselijk slim en productief is en die helemaal mee is in een wereld die draait op algoritmes en robots. Waarop valt ze terug om de rest van de mensheid niet te veel in de weg te laten lopen?

1) Het indianenscenario. Uitroeien dus en wie overblijft onderbrengen in een reservaat. Klinkt vergezocht, maar het is wel al gebeurd.

2) Gevangenissen en werkkampen. Denk aan de nationaal-socialisten en de Sovjets. Hele economische groepen werden ‘weggewerkt’, bijvoorbeeld zelfstandige boeren in de Sovjet-Unie wegens hinderlijk voor de staatslandbouw.

3) Vluchtelingenkampen. Velen hebben geen werk en krijgen per hoofd 1.200 dollar per jaar in de vorm van nuttige goederen. Meer ‘basis’ dan ‘inkomen’ dus. Nu al een realiteit voor minstens zestig miljoen mensen.

4) Het leger. Geef iedereen een uniform, een badge, en een plek in een duidelijke hiërarchische structuur. Het volk wordt het leger. Iedereen marcheert rond, blijft fit en denkt zinvol bezig te zijn.

5) Pensioendorpen. Past volledig in het kader van de vergrijzing. Met overgangsmaatregelen maken we van steden seniorvriendelijke ruimtes.

6) Universiteiten. Die dingen bestaan al 900 jaar en hebben een structuur. Iedereen is er druk bezig en voelt zich belangrijk of op weg dat te worden. Universiteiten worden zo groot als megasteden.

7) Een religieuze revival. Iedereen gaat in kloosters. Robots zijn atheïsten, dus geen concurrentie van hen dit keer. Er is structuur, hiërarchie en zingeving. Combineer het met oplossing 4, het leger dus, en u krijgt jihadgemeenschappen. Oeps.

8) Een leven vol wellness. We gebruiken de data en de artificiële intelligentie om hele dagen te werken aan lichaam en geest.

9) Een terugkeer naar het platteland met als grote voorbeeld de amishgemeenschappen. Staat dicht bij het recept van Karl Marx voor de samenleving na het kapitalisme: beesten kweken en boogschieten.

10) Een leven als beatnik. Zoals in de vrijstad Christiania in Kopenhagen, een samenleving die steunt op fietsen en marihuana. Begint te vervelen na een tijd.

11) Een zenlevensstijl. We trekken rond als spirituele nomaden op zoek naar wijsheid en bevrijding van de begeerte. Moeilijke optie als u kinderen wil.

Bruce bracht het lijstje op zijn onnavolgbare cynisch-badinerende toon. Ik moest er de voorbije weken regelmatig aan terugdenken. Eerst vond ik het cynisch en hilarisch, om vervolgens te beseffen dat de lijst bestaat uit dingen die ooit gebeurden of die nu trends zijn. Trends kunnen meer zijn dan vluchtige hypes. Het kunnen ook pogingen zijn van mensen om alsnog zin aan het bestaan te geven.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud