Trump-ban zet zelfregulatie sociale media onder druk

Sinds vrijdag middernacht is het Twitter-account van Donald Trump permanent geschorst. ©REUTERS

Dankzij één zin in een wet uit 1996 groeiden Facebook en Twitter uit tot speeltuinen waar ze zelf bepalen hoeveel toezicht er is. Maar nu president Donald Trump niet meer mag meespelen, staat dat onder druk.

Op 8 februari 1996 waren Mark Zuckerberg en Jack Dorsey elf en negentien. Die dag ondertekende Amerikaans president Bill Clinton een wet die een decennium later hun bedrijven, Facebook en Twitter, alle kansen zou geven. De Communications Decency Act liet toe dat die een speeltuin werden waar iedereen zich ongeremd kan vermaken, zonder een bewaker aan de poort. 'Interactieve computerdiensten' - het was 1996, ook de internettaal was pril - waren volgens Section 230 niet verantwoordelijk voor wat derden op hun platform uitkraamden. Ze waren geen klassieke uitgever.

Handig. Zo kon Zuckerberg in zijn Harvard-kamer in 2004 focussen op groei en moest hij niet bezig zijn met uit te kammen wat zijn gebruikers met het platform deden. Hetzelfde gold voor Dorsey twee jaar later in San Francisco. Wie twijfelt over het belang van die zin uit 1996 neemt er het best de cijfers van beide platformen in 2021 bij. Facebook heeft dagelijks 1,8 miljard gebruikers, Twitter 187 miljoen. 'Section 230 was een vrijbriefje voor het hele internet dat zei: 'Ga maar wat innoveren'', jubelde het tijdschrift The Atlantic in 2013.

Verruwing

Dat vrijbriefje is een kwarteeuw nadat het geschreven werd niet meer vanzelfsprekend. Dat is het resultaat van een verruwing in de speeltuin, nog voor de bestorming van het Capitool door Trump-fans. 'De wet geeft de voordelen van het netwerkeffect - ik ben lid van Facebook want jij ook - aan de grote internetbedrijven, terwijl de maatschappij opgezadeld zit met de kosten: een brakke moderator en in hun cocon opgesloten clubjes', schreef programmeur en commentator Steve Waldman begin dit jaar in The Atlantic.

Section 230 was een vrijbriefje voor het hele internet dat zei: 'Ga maar wat innoveren.'
The Atlantic, in 2013

Sectie 230 gaat stilaan op de schop en de techbedrijven gaan steeds meer aan de bak. Maar de ban van de Amerikaanse president Donald Trump door Twitter vrijdagavond bewijst hoe moeilijk die oefening wordt. Hoe verontwaardigd de reacties achteraf ook waren - bondskanselier Angela Merkel noemde de ban 'problematisch', EU-commissaris Thierry Breton 'verbijsterend' -, de beslissing zat al jaren in de structuren van de sociale media ingebakken, zegt Ike Picone, die aan de VUB het snijpunt van technologie en democratie bestudeert. 'We hadden kunnen verwachten dat Twitter ooit zou ingrijpen.'

Voorsorteren

De sociale media sorteren al jaren voor op een wereld met meer regels. 'Eind jaren 2000 waren sociale media nog iets positiefs. Barack Obama had slim ingespeeld op het gebruik ervan en het web 2.0 lag mee aan de basis van de Arabische Lente', zegt Picone. Maar in 2016, tijdens een Amerikaanse presidentscampagne die overschaduwd werd door de desinformatie uit Rusland, was de toon al anders. In het vizier van het Congres begon zowel Zuckerberg als Dorsey zich te kwijten van het toezicht op haatpraat, desinformatie of illegale berichten.

Politici blokkeren is tricky, maar er zijn uitzonderingen op de vrije meningsuiting.
Ike Picone
Onderzoeker VUB

Het debat over de vrijheid van meningsuiting, censuur en toezicht is ouder dan de ban van Trump. Facebook heeft in de VS naar verluidt 15.000 moderatoren en Twitter houdt al jaren grote opkuisoperaties, onder meer tegen IS-strijders. Maar het bannen van de Amerikaanse president, die elke dag bijna 90 miljoen volgers toespreekt, zet er wel de schijnwerpers op, en op de sociale media. Twitter heeft allicht geoordeeld dat de bestorming van het Capitool dat waard was.

'Politici blokkeren is uiteraard tricky, maar er zijn uitzonderingen op de vrije meningsuiting', zegt Picone. 'Laster en eerroof is daar een van, net als bewust schade toebrengen aan de volksgezondheid of de openbare orde. Twitter trad dit jaar op tegen desinformatiecampagnes over het coronavirus of het coronavaccin, zonder al te veel repercussies. Dat heeft het misschien gesterkt in het idee ook tegen Trump op te treden, nadat alle uitwegen uitgeput waren. Het heeft de voorbije jaren Trump allerlei uitzonderingen toegestaan.'

Keurslijf

Gaf Twitter de autoriteiten daarmee het laatste duwtje om die goedbedoelde zelfregulatie in een duidelijker keurslijf te steken? 'We kunnen er niet rustig op staan kijken en afhangen van de goodwill van de platformen en creatieve interpretatie van de wet', zei Breton in een opiniestuk op Politico. Het toezicht had de voorbije jaren bijwijlen iets geïmproviseerds, zelfs carnavalesks. Facebook bedacht in 2018 een Content Oversight Board, een veertigkoppige entiteit waar je kon klagen als je het oneens was met het toezicht van Facebook.

Welke alternatieven heeft Trump?

De Amerikaanse president Donald Trump heeft geen toegang meer tot de grote sociale media. Op Twitter is de ban van zijn persoonlijk account definitief, op Facebook en Instagram tot de inauguratie van Joe Biden. Ook op Snapchat kan hij niet meer actief zijn.

Parler, het sociale netwerk dat een thuishaven was voor rechtsconservatief Amerika, is offline nadat Amazon de site van zijn servers heeft geweerd en Apple en Google de applicatie uit hun appwinkels hebben gehaald.

Een alternatief voor Trump of zijn aanhangers is Gab, dat iets van Twitter weg heeft. Het bedrijf meldde maandag dat het afgelopen weekend meer gebruikers zag toestromen dan in zijn eerste twee jaar (het is opgericht in 2016).

Een andere optie is een berichtenapp om te bouwen tot een soort sociaal netwerk. Verschillende berichtenapps laten toe een kanaal aan te maken waarin je je volgers tegelijk kan aanspreken. Vlaams Belang maakte eerder bekend dat het een Telegram-kanaal aanmaakt voor zijn volgers.

Aan beide kanten van de Atlantische Oceaan zijn er concrete werven om het toezicht aan te pakken. In de VS toont Biden zich een tegenstander van Section 230. Europa stelde in december de Digital Services Act voor, met als idee dat wat offline illegaal is dat online ook is. Maar Picone waarschuwt dat er ook een gevaarlijk kantje is aan een toezicht dat gestuurd is door overheden. 'Het kan zich geopolitiek tegen je keren. Als sociale media op gezag van de Europese Unie mensen moeten weren, zullen China en Rusland zeggen: 'Waarom mogen wij dan geen mensen censureren?'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud