Avondmens wordt ochtendmens

©ephameron

Het recept voor een succesvol leven? Elke dag om vijf uur opstaan. Dat beweren althans enkele goeroes en topondernemers uit Silicon Valley. Wij deden de test en vervroegden een tijdlang ons ‘victory hour’.

‘Take excellent care of the front of your day, and the rest of your day will pretty much take care of itself. Own your morning. Elevate your life.’ De peptalk van de Canadese leiderschapsgoeroe Robin Sharma in ‘The 5 AM club’ is op het melige af. Maar hij slaat aan. Het boek ging al enkele miljoenen keren over de toonbank en kreeg recensies tot in de Britse zakenkrant Financial Times toe.

Sharma vertelt nochtans niet echt iets nieuws. Hij speelt in op de hype die al enkele jaren leeft bij topondernemers, sporters en leiders om onmetelijk vroeg op te staan. Tim Cook, de CEO van de technologiegroep Apple, staat elke morgen iets voor vier op. David Cush, de vroegere CEO van Virgin America, zegt om 4.15 uur op te staan. De Amerikaanse actrice Jennifer Aniston en ex-first lady Michelle Obama doen dat een halfuurtje later.

Maar gewoon vroeg opstaan en een koffie drinken volstaat niet. Je moet die ochtend ook zinvol invullen: sportend of mediterend. Of je springt in een ijsbad, zoals Jack Dorsey doet. De topman van de berichtendienst Twitter heeft duizenden fans die zijn levensstijl volgen, inclusief intensief vasten, zoutsapjes drinken en dagenlang mediteren in stilte.

Victory hour

Voor Sharma volstaat het je eerste ochtenduur - ‘the victory hour’ - onder te verdelen in 20 minuten intensief sporten, 20 minuten mediteren, in een dagboek schrijven of bidden, en 20 minuten ‘groeien’ door pakweg naar een podcast over leiderschap te luisteren.

‘Als je vroeg wakker bent, weg van de overstimulerende prikkels en geluid, wordt je aandacht niet verbrokkeld door technologie, vergaderingen en andere krachten die je maximumproductiviteit limiteren’, argumenteert Sharm. ‘Je prefrontale cortex, het deel van je hersenen verantwoordelijk voor rationeel nadenken - en piekeren - sluit zichzelf dan even af. De rust van het ochtendgloren stimuleert de productie van neurotransmitters zoals dopamine, de brandstof die zo belangrijk is voor topprestaties, en serotonine, de ontspannende drug van je brein.’

10
Eén uur
'Slaap je één uur per nacht te weinig, dan kan het acht tot tien jaar duren voor zich dat wreekt', zegt professor Johan Verbraecken.

Wie kan daartegen zijn? Dus besluit ik - mede onder lichte dwang van de chef weekend - mijn levensstijl radicaal om te gooien en drie uur vroeger op te staan dan ik normaal doe als man zonder al te veel ochtendlijke verplichtingen.

Alarm

Tijdens mijn voorbereiding vind ik tot mijn grote vreugde een advies van een andere slaapgoeroe waar ik me nog even achter kan verschuilen. Volgens Bryan Johnson is een alarmklok enorm af te raden, omdat die alleen druk en stress oplevert. De Vlaamse slaapexperte Annelies Smolders bevestigt dat: ‘Wakker worden door je wekker veroorzaakt een schrikbeweging van je lichaam, die tot een plotse stijging van de hartslag leidt. Daarom raad ik snoozen af, omdat je dat stressmoment dan nog eens herhaalt.’

Ik kies dus het pad van de geleidelijkheid door mijn gordijnen open te houden, en de vroege zomerzon te laten werken.

De eerste nacht begint slecht. In tegenstelling tot andere avonden, waarop ik zelfs geen pagina gelezen krijg voor ik in slaap val, lig ik nog uren wakker. Midden in de nacht word ik nog eens wakker, waarna ik begin te piekeren dat ik veel te weinig geslapen zal hebben. Rond 6.30 uur sta ik op, wellicht het ochtenduur van de gemiddelde Vlaming maar voor mij anderhalf uur vroeger dan normaal. Ik ga joggen, mediteer wat en lees een boek.

De volgende nachten herhaalt dat onrustige patroon zich. Ik geraak moeilijk in slaap, lig te piekeren, sta op met rugpijn van al het woelen en val een keer tijdens mijn ochtendlijke meditatie in slaap. Daarna is het weekend en onderbreek ik mijn patroon twee dagen om mijn sociaal leven ’s avonds te redden. Probeer maar eens vrienden uit te nodigen als je om halftien naar bed moet. Ik consulteer nog even Sharma’s boek om te checken wat zijn slaapkuur betekent voor vrienden en wederhelft. ‘The very things that make you amazing at your craft can devastate your home life’, lees ik.

Analytische taken

Wat vroeger opstaan en van de luwte gebruikmaken om te sporten of tot rust te komen kan voor sommige mensen wel zin hebben, zegt professor Johan Verbraecken, pneumoloog en slaapexpert aan het UZ Antwerpen. ‘Ben je van nature een ochtendmens, iets wat je normaal na je puberteit begint te ondervinden, dan kan je wellicht nog wat tijd van je ochtend winnen door iets vroeger op te staan. Als je dan gaat fitnessen en joggen, stijgt je bloeddruk en activeer je je verbranding, zodat je meer energie krijgt.’

Dat vroeg opstaan je productiviteit bevordert, ondervindt Pieterjan Desmet aan den lijve. De CEO van het West-Vlaamse bouwbedrijf Decospan staat om 5.30 uur op, vaak zelfs vroeger. Om 6 uur begint hij aan zijn werkdag. ‘Alleen ’s morgens heb ik genoeg rust om ongestoord alle analytische taken uit te voeren. Na acht uur word ik constant opgeëist door andere mensen. Dus alles wat puur voor mezelf is, doe ik vroeg. Ik neem een licht ontbijt, kijk nog even naar een opname van het laatavondjournaal en begin dan aan het productiefste deel van de dag.’

Bewust bezig zijn met je ochtendritueel past volgens specialisten in de trend om rationeel met je gezondheid om te gaan en daarbij alle details nauwgezet op te volgen. Technologie helpt daarbij. Net zoals het nu als doodnormaal wordt beschouwd dat mensen hun parameters van het hardlopen of het fietsen delen op sociale media, zullen we dat over enkele jaren misschien doen met onze slaapwaarden.

Een analyse in het Britse weekblad The Economist somde onlangs op welke gadgets daarvoor al op de markt zijn: apps, horloges, armbanden en ringen die onze slaap monitoren, slaapmaskers, hersenstimulerende hoofdbanden, slaapsensoren naast het bed, elektrische dekens en matraskoelers. Volgens het studiebureau Persistence zal de markt voor slaaptechnologie groeien van 58 miljard dollar vijf jaar geleden naar 81 miljard dollar in 2020. Onder meer grote bedrijven als Apple, Bose, Nokia en Philips zien er brood in.

Paar dagen ziek

Ik mag me niet laten afschrikken door de vrij desastreuze slapeloze eerste week, schrijft Sharma. Hij heeft het over een ‘habit installation protocol’. Dat is verdeeld in drie periodes van 22 dagen: de destructie van de oude gewoontes, de installatie van het nieuwe ritueel, en de integratie, waarbij de stress en de angst van het begin plaatsmaken voor nieuwe energie.

Ondanks mijn goede moed moet ik het experiment afbreken omdat ik enkele dagen ziek word. Volgens Smolders is dat geen toeval. ‘Je had een perfecte slaap voor je aan dit experiment begon. Een goed lopende biologische klok is het beste wat iemand kan overkomen. Door ermee te experimenten creëerde je spanning. Het besef dat je vroeger moest opstaan, leidde tot stress, waardoor je in de kortere nacht nog slechter ging slapen ook. Het kan natuurlijk toeval zijn dat je kort nadien ziek werd, maar dat geloof ik niet. Volgens mij ben je ziek geworden door dat slaaptekort. Vergeet niet dat je tijdens je slaap antistoffen aanmaakt tegen ziektes.’

Smolders heeft een groepspraktijk in Hasselt, biedt de online slaaptherapie Start To Sleep aan, schreef een boek over slaapproblemen en geeft slaaptrainingen aan bedrijven. ‘Deze hype heeft al heel wat goede slapers naar mijn praktijk gedreven, omdat ze in een vicieuze cirkel belanden. Ze pitsen ’s morgens tijd van hun natuurlijke bioritme af, geraken daardoor overdag gespannen, waardoor ze ’s nachts weer slechter slapen. Voor je het weet, heb je een slaapprobleem. In die zin is jouw experiment ronduit gevaarlijk.’

Slaapspoelen

De hype heeft al heel wat goede slapers naar mijn praktijk gedreven.
Annelies Smolders
Slaapexpert

Smolders ziet alleen maar nadelen aan de hype van het extreem vroeg opstaan. ‘De slaap van elke mens is verschillend. Daar morrel je niet zomaar aan. Ik krijg wel vaker de vraag van een CEO die wil meedoen aan de trend en vraagt wat hij moet doen om vroeger op te staan. Maar als blijkt dat het iemand is die nu al niet fris opstaat, heeft het gewoon geen zin daaraan te beginnen.’

In onze maatschappij beknibbelen we nu al te vaak op slaap, zegt de psychologe. ‘Voor je recuperatie zijn de zogenaamde slaapspoelen cruciaal. Die slaapperiodes met een sterke hersenactiviteit spelen een belangrijke rol in het verwerken van de kennis van de vorige dag en het leegmaken van ons hoofd zodat we nieuwe informatie kunnen vergaren. Die slaapspoelen vinden vaak ’s morgens vroeg plaats. Daarin knippen is geen goed idee.’

En wat met het idee om iets vroeger op te staan en via meditatie tot rust te komen? Smolders schudt het hoofd. ‘De maatschappij denkt nu plots dat we alle kwalen kunnen rechtzetten door te mediteren, terwijl slapen misschien wel het beste wondermiddel is’, zegt ze. ‘Voor sommige mensen is zo’n uur mediteren ’s morgens zelfs contraproductief. Velen bakken er niets van, omdat ze vooral bezig zijn met wat ze later die dag nog allemaal moeten doen. Vaak is ’s avonds een beter moment, omdat je dan in alle rust de dag kan afsluiten en niet gedwongen wordt vooruit te blikken.’

Risico op diabetes

Ook Verbraecken heeft bedenkingen bij mijn experiment. ‘Ben je genetisch eerder een avondmens, dan riskeer je je natuurlijk slaapbehoefte niet in te willigen. Op korte termijn kom je daar wellicht mee weg. Op lange termijn wreekt zich dat.’

De gevolgen kunnen lang uitblijven, maar erg ingrijpend zijn. ‘Sommige onderzoeken leren dat je na 3.000 uur slaaptekort problemen krijgt. Slaap je één uur per nacht te weinig, dan kan het dus acht tot tien jaar duren voor zich dat wreekt. Doordat mensen zich wakker houden met koffie of meer gaan snoepen, verhoogt het risico op obesitas en diabetes. Of mensen belanden in een burn-out of een depressie. Het is enorm moeilijk daaruit te geraken en je oude, natuurlijke slaapritme terug te vinden.’

Zelfs als je op tijd gaat slapen en toch te vroeg wakker wordt, kan dat problemen veroorzaken. ‘Mensen die hun wekker vroeg moeten zetten, kunnen te maken krijgen met opstoten van adrenaline, het stresshormoon cortisol en verhoogde suikerniveaus. Dat kan dan weer leiden tot een hogere bloeddruk en diabetes.’

Smolders beaamt dat. ‘Ik geef cursussen aan bedrijven over hoe avondshiftwerkers ook in de ochtendshift kunnen functioneren. Dat blijkt aartsmoeilijk. Sommige mensen zijn slaapdronken als ze te vroeg moeten opstaan, en dan zie je het aantal productiefouten in zo’n ochtendshift toenemen. Het kost ons als specialisten al veel moeite trucjes aan te leren om zo’n overgang te maken. Zelf structureel in je bioritme ingrijpen is echt moeilijk.’

Daarbij komt dat het lastig is je nieuwe slaapritme door te trekken in het weekend zonder je sociaal leven om zeep te helpen. Smolders: ‘Ik kreeg vanmorgen nog een mail van een CEO die vroeger was beginnen opstaan. Hij vroeg me hoe hij in het weekend weer langer kon slapen. Maar zo werkt het niet. Het bioritme is een gewoonte die je opbouwt en voedt. Je zet het niet zomaar even uit in het weekend.’

Nooit forceren

Wie ben ik om die argumenten te weerleggen? Ik trek ermee naar mijn chef, die me ontslaat van mijn opdracht. Sindsdien probeer ik wel wat vroeger op te staan, om de paar dagen te sporten en af en toe te mediteren, maar het ‘victory hour’ van Sharma hou ik voor mijn dromen.

Slim, vindt professor Verbraecken. ‘Vroeg opstaan kan voor sommigen werken, maar forceren is nooit goed. Wij zien dat pendelaars over het algemeen meer slaapproblemen hebben dan mensen die dicht bij het werk wonen. Het slaapmiddelenverbruik in ons land is in tien jaar meer dan verdubbeld. Als je je slaappatroon wil veranderen, doe je dat beter met enige voorzichtigheid en met gezond verstand.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect