Een catalogus vol heelallen

©NASA

Sommige fysische theorieën lijken te impliceren dat er meer dan één heelal bestaat. Mocht dat waar zijn, dan zijn de gevolgen duizelingwekkend. Want wat zegt dat over ons?

Honderden miljarden melkwegstelsels, elk met vele miljarden sterren. En triljoenen planeten. Ons heelal is ronduit indrukwekkend. Toch zijn er astronomen en natuurkundigen die vermoeden dat er naast ons heelal nog veel meer ‘heelallen’ bestaan. Heelallen die we onmogelijk kunnen waarnemen en waar we nooit naartoe kunnen reizen, maar waarvoor niettemin aanwijzingen bestaan dat ze echt zijn.

Het lijkt wat van het goede te veel, meer dan één heelal. Het idee wekt dan ook veel weerstand op. Tegenstanders werpen op dat het niet erg wetenschappelijk is om zomaar een compleet nieuw heelal te bedenken, of zelfs een volledige catalogus van nieuwe heelallen.

Naast dit heelal moet er ook één zijn waar u schatrijk bent, één waar u in de gevangenis zit en één waar u al lang dood bent.

De terminologie op zich is al een - zij het bescheiden - moeilijkheid. Het woord ‘heelal’ is traditioneel bedoeld om naar álles te verwijzen. ‘Heelallen’ klinkt dus raar. Misschien moeten we er ons bij neerleggen dat het ding dat we voor alles aanzagen en ‘heelal’ noemden, zijn naam behoudt, ook nu het misschien toch niet alles lijkt te zijn. Zoals ‘atoom’ traditioneel ‘ondeelbaar’ betekent en atomen toch gewoon atomen zijn blijven heten, zelfs nu we in sommige soorten al honderden onderdelen hebben gevonden.

Er zijn alternatieven voorgesteld. Zo zou je één heelal een ‘deelal’ kunnen noemen, en het overkoepelende geheel het ‘veelal’. Maar veel succes hebben die termen tot nu toe niet. ‘Multiversum’ voor het geheel maakt misschien meer kans.

Eeuwige inflatie

Het idee dat meerdere heelallen bestaan - laten we die term voorlopig toch maar gebruiken - komt niet voort uit één wetenschappelijke theorie, maar uit meerdere theorieën die los van elkaar staan. Het lijkt daarom of het idee op een of andere manier in de lucht hangt. Maar het maakt het achterhalen van de ware toedracht er niet eenvoudiger op.

Een van de theorieën waar meervoudige heelallen uit voortkomen, is die van de ‘kosmische inflatie’, of meer bepaald de variant die ‘eeuwige inflatie’ wordt genoemd. Die heeft niets met economische inflatie te maken, maar alles met de manier waarop de Oerknal volgens de jongste inzichten is verlopen.

Wetenschap op het randje

Wat voor de ene wetenschapper een gedurfde hypothese is die misschien tot een doorbraak leidt, is voor de andere pure speculatie. Deze zomer begeven we ons acht weken op het gladde ijs van onbewezen maar fascinerende ideeën.

Vandaag: Bestaan er parallelle werelden naast onze werkelijkheid?

Het heelal zou een fase van onvoorstelbaar snelle groei hebben doorgemaakt: stel u voor dat het heelal een miljard maal een miljard maal een miljard keer groter wordt in een miljardste van een miljardste van een miljardste van een seconde, en u komt in de buurt. In die inflatiefase verschenen ‘bellen’ waarin de inflatie ophield en werd vervangen door de gezapige uitzettingen die we kennen uit het huidige heelal.

Het ons bekende heelal zit in één zo’n bel. Maar buiten die bel gaat de inflatie voort, en verschijnen per seconde miljarden malen miljarden nieuwe bellen (of veel, veel meer), en dat zijn evenveel nieuwe heelallen. En die borrelende inflatie is misschien al een eeuwigheid aan de gang, in een immens grote en nog onophoudelijk exponentieel groeiende ruimte.

Het aantal heelalbellen in de inflatietheorie is dan ook niet te vatten groot. Niet gewoon de in de astronomie gebruikelijke miljarden of miljarden malen miljarden, maar veel meer. Misschien een aantal dat te groot is om met de gebruikelijke wiskundige notatie op te schrijven. Misschien zelfs oneindig.

Die andere heelalbellen zijn voor ons compleet onwaarneembaar en onbereikbaar, behalve misschien als we op een dag een manier vinden om sneller dan het licht te reizen, of terug in de tijd. Ze bevinden zich wellicht niet eens in wat wij de ruimte noemen. Zo’n ander heelal zou tegenover het onze verschoven kunnen zijn in een hogere dimensie - vandaar de uitdrukking ‘parallel heelal’. Maar het zou ook een stuk ingewikkelder kunnen liggen.

Die vele heelallen zijn waarschijnlijk erg divers. De natuurwetten kunnen er anders zijn dan bij ons, met andere materiedeeltjes en andere natuurkrachten. Maar er moeten ook heelallen bij zijn die sterk op het onze lijken.

Kwantummechanica

Een tweede theorie waarin andere heelallen voorkomen, is de ‘veelwereldeninterpretatie’ van de kwantummechanica. Die gaat zo: elke keer als iets gebeurt dat twee kanten op kan, gebeuren beide mogelijkheden echt, alsof de geschiedenis zich vertakt. Vanaf dat moment zijn er twee heelallen. Dat gebeurt ontelbare keren per seconde, niet alleen bij beslissingen van mensen, maar bij elke twee- of meersprong op microscopische schaal. In één heelal beweegt een elektron zus, in een andere beweegt het zo. Ook hier: een vrijwel oneindig aantal heelallen, sommige bijna identiek aan het onze, andere totaal verschillend.

Als er echt extreem of oneindig veel heelallen bestaan, moeten er bij zijn die sterk op het onze lijken. Of heel sterk.

Het bestaan van zo veel andere heelallen zou een groot raadsel ophelderen: waarom de omstandigheden in ons heelal precies goed zijn voor het bestaan van leven. Als je een kleinigheid aan de natuurwetten of de samenstelling van het heelal verandert (bijvoorbeeld de snelheid van het licht wat groter of de massa van het elektron wat kleiner), blijkt meestal dat het heelal onleefbaar wordt. Als er maar één heelal bestaat, is de reden een raadsel. Als er veel verschillende heelallen zijn, is het eenvoudig. Tussen die vele heelallen zijn misschien de meeste ongeschikt voor leven en slechts weinige wel geschikt, maar uiteraard worden alleen de geschikte door bewoners waargenomen. Dus áls een heelal wordt waargenomen, kan het niet anders dan een levensvatbaar exemplaar zijn. Ook dat is overigens een redeneertrant waarvan nogal wat wetenschappers de kriebels krijgen.

Maar wat het idee van meervoudige heelallen het meest verontrustend maakt - of compleet van de pot gerukt, volgens de tegenstanders - is wat het impliceert over u en mij. Als er echt extreem of oneindig veel heelallen bestaan, moeten er bij zijn die sterk op het onze lijken. Of heel sterk. Er moet een heelal zijn met een planeet aarde waarop de dinosaurussen niet werden uitgeroeid, één waar Napoleon de slag bij Waterloo won, één waar Donald Trump de verkiezingen verloor. Een heelal waar u schatrijk bent, één waar u in de gevangenis zit, één waar u al lang dood bent. Een heelal waar u zich nu afvraagt wat het impliceert voor ethiek en vrije wil als voor elke keuze die u maakt een kopie van u exact het tegenovergestelde doet. En een heelal waar u nooit tot het einde van dit artikel bent geraakt, maar het halverwege hoofdschuddend opzij hebt gelegd.

Volgende week: Kan artificiële intelligentie op een dag (veel) slimmer worden dan de mens?

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content