analyse

Even kwetsbaar als de dino's

©shutterstock

Een nieuwe ontdekking bewijst dat een meteoriet het lot van de dinosaurus bezegelde. De vraag dringt zich op of de mens zo’n inslag zou overleven. ‘Eigenlijk is er weinig wat we kunnen doen.’

Toen 66 miljoen jaar geleden een meteoriet van meer dan 10 kilometer doorsnede insloeg voor de kust van wat we vandaag als Mexico kennen, zette dat fenomenen in gang die ei zo na het leven op aarde uitroeiden.

Bij de inslag, goed voor een krater van 20 kilometer diep en 150 kilometer breed, werd 25.000 miljard ton bloedheet puin de lucht in gekatapulteerd. Dat zette in een straal van duizenden kilometers de aarde in vuur en vlam. De impact triggerde enorme aardbevingen en tsunami’s, tot duizenden kilometers ver. Ondertussen legden het stof en de roet van de branden een dikke laag rond de planeet, die maandenlang verhinderde dat het zonlicht tot op de aardbodem raakte. De fotosynthese stopte en het leven op aarde werd voor 99,9 procent uitgeroeid.

Dat de impact van die meteoriet vernietigend en wereldveranderend was, was al langer duidelijk. Maar vorige week maakten paleontologen een vondst in de Amerikaanse staat Noord-Dakota bekend die nog meer klaarheid schept over het lot van de aarde na de inslag.

In de geologische formatie die bekend staat als Hell Creek troffen ze een modderpoel aan waarin de fossielen van zowat alle leven denkbaar samen werden aangetroffen, van verkoolde bomen over dinosaurusresten tot zoet- én zoutwatervissen. Die vreemde combinatie moet betekenen dat een tsunami alles daar neerplofte, waarna het geheel meteen met een laag aarde werd bedenkt. Dat in veel fossielen bovendien stukjes verglaasd gesteente werden aangetroffen, betekent volgens de onderzoekers dat het om rechtstreekse slachtoffers van de ramp gaat. Verder onderzoek zal ons een nog beter beeld geven van het einde van een tijdperk.

Kosmische stofzuiger

Bij het lezen van zo’n apocalyptische omschrijving is het steevast even slikken. Bestaat de kans dat een gelijkaardige inslag ook een einde maakt aan onze beschaving? En zo ja, valt er dan nog iets aan te mediëren? De antwoorden op die vragen zijn even geruststellend als enerverend.

Dat het 66 miljoen jaar geleden is dat de aarde door een intergalactische kogel werd getroffen, maakt duidelijk dat zo’n gebeurtenis extreem uitzonderlijk is. Een deel van de verklaring is dat we met Jupiter een aardig beschermingsschild hebben tegen meteorieten. De enorme omvang van de planeet - 1.300 keer de aarde - vangt veel asteroïden op, terwijl haar zwaartekracht ook projectielen van baan doet veranderen, weg van de aarde. Dat er leven is kunnen ontstaan op aarde, is wellicht in grote mate te danken aan onze kosmische stofzuiger.

Jupiter vangt niet alle klappen op. Maar onze atmosfeer is een tweede beschermingsgordel. Elke dag dringt 100 tot 600 ton gesteente onze atmosfeer binnen, maar door de atmosferische frictie brandt het gros van die indringers op voordat ze schade kunnen aanrichten.

Dertig keer Hiroshima

Jupiter en de atmosferische frictie mogen de aarde dan al miljoenen jaren relatief veilig houden, niets is feilloos. Als de asteroïde die Jupiter weet te ontwijken en toch onze richting uitkomt groot genoeg is, dan zal ze niet volledig wegbranden. Dat werd duidelijk in 2013, toen in Chelyabinsk in Rusland een meteoriet van zo’n 20 meter doorsnede onze atmosfeer binnendrong, om uiteindelijk 30 kilometer boven de grond te exploderen met een kracht van zowat dertig keer de Hiroshima-bom. De schokgolf van die ontploffing brak het glas in duizenden gebouwen in de streek, met meer dan duizend gewonden als resultaat. In 1908 was iets gelijkaardig al eens gebeurd boven de Siberische toendra. De ontploffing van een dubbel zo grote asteroïde veegde toen 2.000 vierkante kilometer bos van de kaart.

Als zo’n ontploffing vandaag boven een stedelijk gebied gebeurt, zou dat miljoenen mensenlevens kosten. Dat staat te lezen in een rapport dat de National Science and Technology Council van de Amerikaanse overheid vorig jaar publiceerde over de dreiging van zogenaamde Near Earth Objects. Datzelfde rapport stelt dat nog grotere asteroïden - vanaf 140 meter grootte - hele continenten van de kaart kunnen vegen. Vanaf de grootte van 1 kilometer is sprake van een ‘global threat’.

Het goede nieuws is dat de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA denkt dat ze alle mogelijke asteroïden van die laatste categorie heeft geïdentificeerd, en dat er geen enkele op ramkoers is met de aarde. Maar, zo meldt ze in één adem, het valt niet uit te sluiten dat een grote komeet van buiten ons zonnestelsel alsnog een baan richting aarde zoekt. ‘In dat geval weten we het pas enkele maanden voordien’, is de ontnuchterende conclusie.

Van de categorie kleiner - 140 meter en groter - wilde de NASA minstens 90 procent in kaart brengen tegen 2020. Maar dat doel acht ze nu al onmogelijk. De lat ligt intussen op ‘minder dan de helft tegen 2033’.

Onderscheppen

Voor alle duidelijkheid: de kans dat de aarde wordt geraakt, is nog altijd klein. ‘Maar als het er toch van komt, ziet het er niet goed uit’, zegt Angelo Vermeulen. Volgens de ruimtevaartexpert en techkunstenaar leert het rapport van de National Science and Technology Council dat we totaal niet voorbereid zijn op een meteorietinslag. ‘Theoretisch kunnen we er ons zeker tegen beschermen. Maar het probleem is dat de technologie nog niet bestaat. Als we een meteoriet zien naderen, hebben we minstens vijf jaar nodig om een missie voor te bereiden om hem te onderscheppen.’

Zelfs als dat genoeg tijd zou zijn - quod non - is de vraag wat we dan zouden doen. In theorie zijn er volgens Vermeulen drie strategieën om ons te wapenen: fragmentering, deflectie en vertraging. ‘Bij fragmentering blaas je de meteoriet op en ga je ervan uit dat een deel van het puin de aarde mist en een ander deel opbrandt in de atmosfeer. Bij deflectie wijzig je de baan van de meteoriet waardoor ze de aarde mist. Ook bij vertraging zorg je ervoor dat de asteroïde en de aarde elkaar missen.’

Alleen staat geen van die technieken op punt. ‘Neem het gebruik van een atoombom om een meteoriet op te blazen, zoals in de film ‘Armageddon’. Onlangs toonden computersimulaties aan dat de meteoriet zich na de ontploffing gewoon weer zou samenstellen’, zegt Vermeulen. ‘Verder wordt gedacht aan de ontploffing van een atoombom of het aanbrengen van raketten om de baan te wijzigen. Maar ook aan die technieken is nog werk.’

Besluit: als we nu een grote meteoriet zien naderen die relatief snel op de aarde gaat inslaan, is er weinig dat we kunnen doen. Maar onthoud met het oog op uw rust vooral dat de kans op een catastrofe miniem is.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect