Gentse onderzoekers speuren met 'weegschaal' naar corona

Moleculair bioloog Maarten Dhaenens: 'Massaspectometrie zal een belangrijke rol spelen op gezondheidsvlak, of het nu om het analyseren van bloed gaat of het opsporen van kanker.'

Bij de speurtocht naar het coronavirus is de PCR-test onze gouden standaard. Maar Gentse onderzoekers staan dicht bij een methode die als alternatief kan dienen, met behulp van een hyperprecieze 'weegschaal'. 'Waarom zouden we al onze eieren in één mand leggen?'

De kans is groot dat u de voorbije maanden zelf hebt meegemaakt dat een zorgkundige een staafje diep in uw neus duwt. Het daarmee opgeviste staaltje genetisch materiaal wordt in een labo met een PCR-test vermenigvuldigd tot er genoeg is om uit te maken of het RNA van het coronavirus aanwezig is.

Die test is betrouwbaar, maar het is niet de enige manier SARS-CoV-2, het virus achter Covid-19, op te sporen. Wetenschappers sleutelen aan allerlei andere manieren om op corona te jagen, van sneltesten op basis van speeksel tot blaasmachines die vergelijkbaar zijn met een ademtest.

Die alternatieven hebben voorlopig nog mankementen, maar aan de Universiteit Gent wordt gesleuteld aan een methode die zich binnen afzienbare tijd moet kunnen meten met de PCR-test. Ze maakt gebruik van een massaspectrometer, een toestel dat je nog het best kan omschrijven als een 'weegschaal voor moleculen'. Dat toestel kan de unieke massa van de ingevoerde moleculen meten en hen op basis van dat gewicht identificeren.

Maarten Dhaenens bij een massaspectrometer

Die techniek wordt al gebruikt voor de bekende hielprik bij baby's. De paar druppels bloed van de pasgeborene gaan een massaspectrometer in, die nagaat of bepaalde stoffen aanwezig zijn die kunnen wijzen op een resem aandoeningen.

Maar de techniek kan ook worden ingezet om de eiwitten in het coronavirus op te sporen, legt Maarten Dhaenens, moleculair bioloog aan de faculteit farmacie van de UGent, uit. 'Elk eiwit bestaat uit een verschillende combinatie van 20 mogelijke bouwsteentjes. Die opbouw geeft elk eiwit een volstrekt uniek uiterlijk en massa, die we meten met een massaspectrometer. Dat geldt ook voor de eiwitten die specifiek zijn aan het coronavirus.'

Besmettelijkheidsdrempel

Voorlopig wordt de massaspectometrie nog niet gebruikt om virussen op te sporen. De staaltjes zijn vaak te complex om er die ene specifieke molecule uit te halen. Maar Dhaenens en zijn team zijn er samen met een internationaal consortium van academische labo's en bedrijven in geslaagd de stalen dermate op te zuiveren dat de techniek het virus herkent.

En dat niet alleen als een hoge virale lading aanwezig is in de stalen. De 'mass spec test' slaagt erin het virus te identificeren tot op de drempel van wat als besmettelijk wordt gezien. Hij moet er dus alle gevaarlijke coronabesmettingen uit kunnen halen. 'De gevoeligheid van een PCR-test halen we niet', zegt Dhaenens. 'Die kan het kleinste beetje aanwezig virus-RNA herkennen. Maar de vraag is hoe nuttig dat is als je niet meer besmettelijk bent.'

We kunnen in principe een test ontwikkelen die tegelijk test op meerdere infecties, van corona tot griep of zelfs een verkoudheid.
Maarten Dhaenens
Moleculair bioloog UGent

Bovendien heeft de 'mass spec' het voordeel dat hij, zodra de genetische opbouw van een mutatie of variant bekend is, ook die kan identificeren. 'We kunnen in principe zelfs een test ontwikkelen die zonder meerkosten tegelijk test op een hele reeks infecties, van covid tot griep of zelfs verkoudheid.'

Dhaenens maakt zich sterk dat de test zich binnen de maand zal bewijzen in een klinische setting. Dan staat de deur in principe open naar gebruik in de 'echte wereld'.

Risicospreiding

De vraag is waarom je zo'n nieuwe techniek nodig hebt als je met de PCR-testen een goed functionerend alternatief hebt. 'Dat is altijd de eerste reactie die we krijgen', glimlacht Dhaenens. 'Ik geef ook altijd hetzelfde antwoord. Waarom zou je al je eieren in één mand leggen? In de vaccinrace wordt ook op zowel eiwitten als mRNA ingezet. Al die strategieën hebben hun nut. Het is een vorm van risicospreiding.'

'Met slechts één vorm van testing ben je extreem afhankelijk van een zeer beperkte toeleveringsketen', vervolgt Dhaenens. 'PCR-testen hangen in grote mate af van drie grote leveranciers van reagentia (de substanties die de chemische reactie van de PCR-test veroorzaken, red.). Als daar één tussenuit valt, zit je met een probleem. 'Mass spec' gebruikt totaal andere reagentia, toestellen en hulpmaterialen.'

In de vaccinrace wordt ook op zowel mRNA als eiwitten ingezet. Al die strategieën hebben hun nut.
Maarten Dhaenens
Moleculair bioloog UGent

Bovendien onderzoeken meerdere landen of het mogelijk is massatesting in te zetten als er weer ruimte komt voor versoepelingen. Hoewel die strategie controversieel is - Slovakije kon geen tweede golf vermijden ondanks het testen van elke inwoner - staat ze nog hoog op de radar. De Britse premier Boris Johnson wil met Operation Moonshot zo snel mogelijk de hele Britse bevolking een coronatest geven.

'Als ze dat met PCR doen, hebben ze die week alle reagentia van de hele wereld nodig', zegt Dhaenens. 'Daarom heeft de Britse gezondheidsdienst NHS mee zijn schouders gezet onder dit onderzoek. Ook de Nederlandse regering investeert in de techniek.' Dhaenens hoopt dat de Belgische regering dat voorbeeld volgt.

Volgens de onderzoeker zal dat niet enkel ons testbeleid ten goede komen, maar ook perspectieven op de lange termijn bieden. 'Massaspectometrie breekt steeds meer uit de universiteitslabo's, met heel beloftevolle toepassingen. De techniek zal een belangrijke rol spelen op gezondheidsvlak, of het nu om het analyseren van bloed gaat of het opsporen van kanker.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud